ShQO-da kezekti sensatsiialyq jańalyq: Saqtardyń ejelgi qonysy tabyldy

ShQO-da kezekti sensatsiialyq jańalyq: Saqtardyń ejelgi qonysy tabyldy

Shyǵys Qazaqstan oblysynyń Ulan aýdanyndaǵy Aqbaýyr shatqalynda arhelogtar saqtardyń ejelgi qonysyn tapty, dep habarlaidy "Ult aqparat".

9 maýsymda belgili qazaqstandyq arheolog Zeinolla Samashev oblys ákimi Danial Ahmetovti Ulan aýdany Besterek aýylynan soltústikke qarai 3 shaqyrym jerde ornalasqan Aqbaýyr taýyndaǵy arheologiialyq eskertkishterden tabylǵan sensatsiialyq jańalyqpen tanystyrdy.

Bul jerde jartas sýretteri men petroglifteri bar alaptarymen ataqty Aqbaýyr shatqalynda Zeinolla Samashev sońǵy qola dáýirindegi jáne erte temir dáýirindegi qonys qaldyqtaryn tapty. Sońǵy fakt erekshe qyzyǵýshylyq týdyrady, óitkeni Qazaqstan aýmaǵyndaǵy saqtardyń otyryqshy qonystary óte az zerttelgen, al eldiń shyǵysynda bul alǵash ret ashylyp otyr.

«Bul jaǵdai ejelgi saq halyqtarynyń ekonomikasy men qoǵamdyq qurylymyn jańasha zerdeleý tásilderin ashady, óitkeni ejelgi dala kóshpendileriniń tek kóshpendi salt-ǵurpy jaiyndaǵy pikir árdaiym basym bolatyn. Ataýy Aqbaýyr-1 atalǵan eldi mekenindegi kóp mólsherde dánúkkishterdiń, oiý-órneksiz keramikalardyń, qairaq tastardyń, jylqy, qoi, eshki súiekteriniń kóp mólsherde tabylýy osy eskertkishti qaldyrǵan adamdar sharýashylyǵynyń keshendi sipatyn aiqyn dáleldeidi. Jumys jetekshisi, professor Zeinolla Samashev aitqandai, bul eskertkishtiń shamamen ýaqyty b.z.d. XI - IX ǵǵ», delingen habarlamada.

Zeinolla Samashevtyń tujyrymdarymen Resei Ǵylym akademiiasynyń Materialdyq mádeniet tarihy memlekettik institýtynyń arheologiia bóliminiń aǵa ǵylymi qyzmetkeri (Sankt-Peterbýrg q.) Nikolai Bokovenko kelisedi. Ol Aqbaýyr-1 eldi mekeninde óte mańyzdy ǵylymi jańalyq jasalǵanyn atap ótti.

«Shyǵys Qazaqstan aýmaǵynda alǵash ret ejelgi saq qonysy ashyldy, buny qazba jumystary kezinde tabylǵan kóptegen artefaktiler rastaidy. Ásirese, erte saqtardyń kóshpendi sharýashylyǵyn kórsetetin qairaqty tastardy atap ótken jón. Qola jáne erte temir dáýiriniń qabattaryn bólý úshin keramika sipattamalaryn muqiiat qaraý kerek», - dedi Nikolai Bokovenko.

Sondai-aq, Shyǵys Qazaqstan aýmaǵynda birneshe jyl ǵana jumys istep kele jatqan N. A. Bokovenko ekspeditsiianyń tamasha uiymdastyrylǵanyn, álemdik arheologiiadaǵy biregei jańalyqtar ashatyn ártúrli arheologiialyq eskertkishterdi zertteýge ǵylymi kózqarasty joǵary atap ótti.


Barlyq jumystar oblys ákimi jetekshilik etetin oblystyq arheologiialyq zertteýler baǵdarlamasy aiasynda ótýde. Tabylǵan zattar aimaqtyń erte dáýir saqtary otyryqshy ómir saltyn júrgizgenin, olarda eginshilik, mal sharýashylyǵy, metallýrgiia, qolóner óndirisi qatar damyǵanyn bildiredi.  

S. Amanjolov atyndaǵy ShQMÝ stýdentteri men oqytýshylary myńnan astam qysh ydystar synyqtary tabyldy. Bul materialdar kameraldyq jaǵdaida óńdeledi. Barlyq artefaktiler oblystyq etnografiialyq murajai qoryna beriledi, biraq ýniversitet stýdentteri Qazaqstannyń ejelgi tarihynyń sheshilmegen kóptegen suraqtaryna jaýap tabatyn osy kórnekti artefaktilerdi aldyn ala zerdeleýge úirenetin bolady.

Ǵalymdardyń pikirinshe óte perspektivaly bolǵandyqtan, eskertkishti qazý jumystary kelesi jyly jalǵasady. Ǵylym aldynda osy shaǵyn aýdan aýmaǵynda ornalasqan eskertkishterdiń ár túrli túrleriniń máni men maǵynasyn anyqtaý, tipologiia, klassifikatsiia, onyń ishinde olardy sinhrondaý mindetteri tur.

Ótken jyldardaǵydai aimaq eskertkishterin zertteý halyqaralyq sipatqa ie, oǵan Resei Federatsiiasy, Túrkiia, Ázerbaijan arheologtary qatysady. Al, munda M. Qarievtiń jetekshiligimen jumystar atqaryp jatqan ShQMÝ stýdentteri jaqsy ǵylymi tájiribe alatyndary sózsiz.