Aimaq basshysy Danial AHMETOVTIŃ tóraǵalyǵymen ótken oblys ákimdiginiń kezekti májilisinde «Nurly jol – bolashaqqa bastar jol» baǵdarlamasynyń infraqurylymdy damytý jobalaryn iske asyrý barysy týraly másele qaraldy. Sonymen qatar, Aiagóz, Zaisan, Shar jáne Shemonaiha qalalaryn damytýdyń 2020 jylǵa deiingi keshendi josparynyń, tilderdi damytý men qoldanýdyń 2020 jylǵa deiingi baǵdarlamasynyń oryndalýy jóninde aqparattar tyńdaldy.
Oblystyq energetika jáne kommýnaldyq sharýashylyq basqarmasynyń basshysy Rinat Omarovtyń aitýynsha, «Nurly jol» baǵdarlamasy aiasynda ótken jyldan beri oblysta jylýmen qamtý nysandaryn jańǵyrtý boiynsha tórt milliard teńgeniń 12 jobasy iske asyrylýda. Atap aitsaq, Óskemenniń Mendeleev kóshesindegi jylýmen qamtý jelileri jóndelip, №3 qazandyqtan jylý trassasy tóselgen. Semeide 12 shaqyrym bolatyn jylý jelileri salynyp jatyr. Sonymen qatar, úsh nysannyń qurylysyn júrgizý boiynsha máseleler oryn alyp otyr. «Jylýkommýnenergo» kásipornynyń talap-aryzy boiynsha «Daniiar – S.E.K.» JShS jaýapsyz merdiger retinde tanylyp, 17 million teńge kóleminde turaqsyzdyq aiyby óndirilgen. Atalmysh merdiger «35 kvartal» qazandyǵynyń eki kezegin, «Zoovetinstitýt» qazandyǵyn qaita qurýy tiis bolatyn.
– Jaýapsyz merdiger retinde oblystyq sot tanyǵan «Daniiar – S.E.K.» JShS-men kelisimshart úzilýi tiis. Bul istiń barysy sizdiń jáne Semei qalasy ákiminiń nazarynda bolýy kerek. Ókinishke qarai, osyǵan uqsas kei jaǵdailarda sot organdary esh negizsiz merdigerler múddesin qorǵap jatady, – dedi aimaq basshysy.
«Nurly jol» baǵdarlamasyn iske asyrý kezinde turǵyndardy eńbekpen qamtý máselesine de jiti kóńil bólinip keledi. Aitalyq, byltyr baǵdarlama sheńberinde 133 jumys orny qurylsa, biyl 554 azamat eńbekpen qamtylǵan. Kelesi jylǵa oblys osy baǵdarlama boiynsha Úkimetten jalpy somasy 38 milliard teńge bolatyn 50 jobany qarjylandyrýdy surap otyr. 50 jobanyń 40-y aýyldyq jerlerde iske asyrylatyn bolady.
Qurylys, sáýlet jáne qala qurylysy basqarmasynyń basshysy Mádi Otarbaev atalmysh baǵdarlama aiasynda óz salasy boiynsha atqarylǵan jumystarǵa toqtaldy. «Nurly jol» baǵdarlamasy aiasynda segiz bilim berý nysanyn salýǵa 5 milliard 363 million teńge bólingen. Osy jyly úsh mektep iske qosyldy – Tarbaǵatai aýdanynyń Jetiaraly aýylynda, Kýrchatov qalasynda jáne Ulan aýdanynyń Tavriia aýylynda. Jyl sońyna deiin Ridderdegi balabaqsha qurylysy aiaqtalmaq. Qalǵan tórt mektep (Semei qalasynyń Bobrovka kenti, Shemonaiha aýdanynyń Verh-Ýba aýyly, Semei qalasy, Aiagóz qalasy) kelesi jyly paidalanýǵa beriledi dep kútilýde.
– «Nurly jol» baǵdarlamasy aiasynda Óskemende 373 páterli tórt nesielik úi salynýda. Ol úidiń qurylysy kelesi jyly bitedi. Sonymen birge, Óskemen men Semeidegi jekemenshik turǵyn úi aýmaqtaryna injenerlik-kommýnikatsiialyq infraqurylym tartý úshin Ulttyq qordan jeti milliard teńge tústi. Semei qalasy men Zyrian jáne Ulan aýdanyndaǵy bes nysanǵa injenerlik jeli tartýǵa Úkimet rezervinen qosymsha 573 million teńge qarjy aýdaryldy, – dedi basqarma basshysy.
Oblys ákimi bólingen qarajattyń igerilý jaǵyna kóp kóńil bólýdi eskertti. Salalyq vedomstvo jetekshisi qarjynyń jyl sońyna deiin tolyq igeriletinine ýáde berdi.
– Qarajattyń igerilýi – basty másele. Semei men Óskemenniń injenerlik kommýnikatsiialaryn jóndeýge, salýǵa jeti milliard teńge alyp otyrmyz. Mektep qurylystary júrýde. Endigi mindet – jumystardyń barysyn jiti baǵamdap, kesteden keshigýge jol bermeý, – dep túiindedi óz sózin aimaq basshysy.
Oblystyq ekonomika jáne biýdjettik josparlaý basqarmasynyń basshysy Almashan Smatlaev Aiagóz, Zaisan, Shar jáne Shemonaiha qalalaryn keshendi damytý josparlarynyń iske asý barysyna toqtaldy. Atalmysh shaǵyn shaharlarda 48 milliard teńgeniń segiz zákirlik investitsiialyq jobasy qolǵa alynǵan.
Atap aitar bolsaq, kelesi jyly Aiagózde bordaqylaý alańy men soiý tsehy salynyp, nátijesinde 210 turaqty jumys orny qurylady. Sondai-aq, qurylys materialdarynyń kombinaty iske qosylady. Zaisanda shyny shyǵaratyn zaýyt pen 15 gektarlyq jylyjai kesheni salyna bastaidy. Shar qalasynda qýaty 35 mVt bolatyn jel elektr qondyrǵylarynyń parkin qurý qarastyrylǵan. Sonymen qatar, ák óndiretin zaýyt qurylysy josparlanyp otyr. Shemonaihada Artemev kenishi shahtasynyń ekinshi uńǵymasyn bastaý kózdelýde.
– Shaǵyn qalalarda kásipkerlikti damytýdyń basty quraly «Biznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy bolmaq. Atalmysh tórt qalada 228 kásiporyn belsendi jumys istep tur, – dedi basqarma basshysy.
Tilderdi damytý jónindegi basqarmanyń basshysy Aidyn Shaimardanov Tilderdi damytý men qoldanýdyń 2020 jylǵa deiingi baǵdarlamasy boiynsha 2014-2016 jyldarǵa arnalǵan oblystyq is-sharalar josparynyń oryndalý barysyn baiandady. Basqarma basshysy keltirgen málimetterge súiensek, óńirde bir oblystyq jáne 10 aýdan-qalalyq til oqytý ortalyǵy jumys isteidi. Baǵdarlamanyń ekinshi kezeńin iske asyrý kezinde olarda 12 452 adam qazaq tilin oqyǵan, toǵyz myńǵa jýyǵy memlekettik qyzmetshi men biýdjettik sala eńbekkerleri, qalǵandary ózge turǵyndar. Sońǵy úsh jylda mektepterde, kásiporyndar men mekemelerde qurylǵan úiirmelerde 40 myńnan astam adam qazaq tilin úirengen. «Kaztsentr.kz» saity ashylyp, memlekettik tildi bilem deýshilerge múmkindik berilgen. Atalmysh saitty millionnan astam adam qoldanady. Munymen qosa, balabaqshalar men mektepterde úsh myńnan astam ózge ult ókili qazaq tilinde bilim alýda.
– Eldi mekender men kóshelerdiń ataýlaryn ózgertý boiynsha júieli jumys júrgizip kelemiz. «Adresti registr» júiesine oblys boiynsha 1 076 ákimshilik-aýmaqtyq birlik pen 7 765 kóshe engizilgen. Onomastikalyq komissiia eki eldi mekenniń jáne 57 kósheniń ataýyn aýystyrýdy uiǵardy. Ulty qazaq azamattardyń esimderin qazaq tilinde jazý maqsatynda 132 túsindirý is-sharasy ótkizildi. Nátijesinde, 4 703 azamat óz aty-jóniniń qujatta jazylýyn qazaqshalaǵan, – dedi Aidyn Shaimardanov.
Oblysta 11 ózge ult ókilderine ana tilderin oqyp-úirenýge tamasha múmkindik qarastyrylǵan. Orys tiliniń de qyzmeti tolyq iske asyrylýda. 2014 jyly oblys turǵyndarynyń 89 paiyzy orys tilin bilse, qazir ol kórsetkish 92 paiyzǵa jetip otyr. Tilderdi oqytý ortalyqtarynda eki myńnan astam, kásiporyn-mekeme janyndaǵy úiirmelerde toǵyz myńdai azamat aǵylshyn tilin úirenipti.
Basqarma bergen málimet boiynsha, oblys turǵyndarynyń 77 paiyzy qazaq, 92 paiyzy orys jáne 30,5 paiyzy aǵylshyn tilin biledi. Oblystyń memlekettik organdaryndaǵy qujat ainalymynyń 94,9 paiyzy qazaq tilinde júredi.
– Eldi mekenderdiń jáne kóshelerdiń ataýlaryna monitoring júrgizý kerek. Bir ǵana Óskemende segiz «Parovoznaia» atty kóshe bar eken. Bul turǵyndarǵa, arnaiy qyzmetterge úlken qiyndyq týǵyzady. Ataýlardy ózgertýde, at qoiýda jańa tarihymyzdy, el Táýelsizdiginiń 25 jyldaǵynda jetken jetistikterimizdi de eskerýimiz qajet. Óńirimizge, egemendigimizdi nyǵaitýǵa ólsheýsiz eńbek sińirgen azamattar jeterlik. Álbette, bul rette kópultty el ekenimizdi de qaperden shyǵarýǵa bolmaidy, – dedi osy oraida aimaq basshysy.
Erjan Ábish, "Didar" gazeti
