ايماق باسشىسى دانيال احمەتوۆتٸڭ تٶراعالىعىمەن ٶتكەن وبلىس ەكٸمدٸگٸنٸڭ كەزەكتٸ مەجٸلٸسٸندە «نۇرلى جول – بولاشاققا باستار جول» باعدارلاماسىنىڭ ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ جوبالارىن ٸسكە اسىرۋ بارىسى تۋرالى مەسەلە قارالدى. سونىمەن قاتار, اياگٶز, زايسان, شار جەنە شەمونايحا قالالارىن دامىتۋدىڭ 2020 جىلعا دەيٸنگٸ كەشەندٸ جوسپارىنىڭ, تٸلدەردٸ دامىتۋ مەن قولدانۋدىڭ 2020 جىلعا دەيٸنگٸ باعدارلاماسىنىڭ ورىندالۋى جٶنٸندە اقپاراتتار تىڭدالدى.
وبلىستىق ەنەرگەتيكا جەنە كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق باسقارماسىنىڭ باسشىسى رينات وماروۆتىڭ ايتۋىنشا, «نۇرلى جول» باعدارلاماسى اياسىندا ٶتكەن جىلدان بەرٸ وبلىستا جىلۋمەن قامتۋ نىساندارىن جاڭعىرتۋ بويىنشا تٶرت ميلليارد تەڭگەنٸڭ 12 جوباسى ٸسكە اسىرىلۋدا. اتاپ ايتساق, ٶسكەمەننٸڭ مەندەلەەۆ كٶشەسٸندەگٸ جىلۋمەن قامتۋ جەلٸلەرٸ جٶندەلٸپ, №3 قازاندىقتان جىلۋ تراسساسى تٶسەلگەن. سەمەيدە 12 شاقىرىم بولاتىن جىلۋ جەلٸلەرٸ سالىنىپ جاتىر. سونىمەن قاتار, ٷش نىساننىڭ قۇرىلىسىن جٷرگٸزۋ بويىنشا مەسەلەلەر ورىن الىپ وتىر. «جىلۋكوممۋنەنەرگو» كەسٸپورنىنىڭ تالاپ-ارىزى بويىنشا «دانييار – س.ە.ك.» جشس جاۋاپسىز مەردٸگەر رەتٸندە تانىلىپ, 17 ميلليون تەڭگە كٶلەمٸندە تۇراقسىزدىق ايىبى ٶندٸرٸلگەن. اتالمىش مەردٸگەر «35 كۆارتال» قازاندىعىنىڭ ەكٸ كەزەگٸن, «زووۆەتينستيتۋت» قازاندىعىن قايتا قۇرۋى تيٸس بولاتىن.
– جاۋاپسىز مەردٸگەر رەتٸندە وبلىستىق سوت تانىعان «دانييار – س.ە.ك.» جشس-مەن كەلٸسٸمشارت ٷزٸلۋٸ تيٸس. بۇل ٸستٸڭ بارىسى سٸزدٸڭ جەنە سەمەي قالاسى ەكٸمٸنٸڭ نازارىندا بولۋى كەرەك. ٶكٸنٸشكە قاراي, وسىعان ۇقساس كەي جاعدايلاردا سوت ورگاندارى ەش نەگٸزسٸز مەردٸگەرلەر مٷددەسٸن قورعاپ جاتادى, – دەدٸ ايماق باسشىسى.
«نۇرلى جول» باعدارلاماسىن ٸسكە اسىرۋ كەزٸندە تۇرعىنداردى ەڭبەكپەن قامتۋ مەسەلەسٸنە دە جٸتٸ كٶڭٸل بٶلٸنٸپ كەلەدٸ. ايتالىق, بىلتىر باعدارلاما شەڭبەرٸندە 133 جۇمىس ورنى قۇرىلسا, بيىل 554 ازامات ەڭبەكپەن قامتىلعان. كەلەسٸ جىلعا وبلىس وسى باعدارلاما بويىنشا ٷكٸمەتتەن جالپى سوماسى 38 ميلليارد تەڭگە بولاتىن 50 جوبانى قارجىلاندىرۋدى سۇراپ وتىر. 50 جوبانىڭ 40-ى اۋىلدىق جەرلەردە ٸسكە اسىرىلاتىن بولادى.
قۇرىلىس, سەۋلەت جەنە قالا قۇرىلىسى باسقارماسىنىڭ باسشىسى مەدي وتارباەۆ اتالمىش باعدارلاما اياسىندا ٶز سالاسى بويىنشا اتقارىلعان جۇمىستارعا توقتالدى. «نۇرلى جول» باعدارلاماسى اياسىندا سەگٸز بٸلٸم بەرۋ نىسانىن سالۋعا 5 ميلليارد 363 ميلليون تەڭگە بٶلٸنگەن. وسى جىلى ٷش مەكتەپ ٸسكە قوسىلدى – تارباعاتاي اۋدانىنىڭ جەتٸارالى اۋىلىندا, كۋرچاتوۆ قالاسىندا جەنە ۇلان اۋدانىنىڭ تاۆرييا اۋىلىندا. جىل سوڭىنا دەيٸن ريددەردەگٸ بالاباقشا قۇرىلىسى اياقتالماق. قالعان تٶرت مەكتەپ (سەمەي قالاسىنىڭ بوبروۆكا كەنتٸ, شەمونايحا اۋدانىنىڭ ۆەرح-ۋبا اۋىلى, سەمەي قالاسى, اياگٶز قالاسى) كەلەسٸ جىلى پايدالانۋعا بەرٸلەدٸ دەپ كٷتٸلۋدە.
– «نۇرلى جول» باعدارلاماسى اياسىندا ٶسكەمەندە 373 پەتەرلٸ تٶرت نەسيەلٸك ٷي سالىنۋدا. ول ٷيدٸڭ قۇرىلىسى كەلەسٸ جىلى بٸتەدٸ. سونىمەن بٸرگە, ٶسكەمەن مەن سەمەيدەگٸ جەكەمەنشٸك تۇرعىن ٷي اۋماقتارىنا ينجەنەرلٸك-كوممۋنيكاتسييالىق ينفراقۇرىلىم تارتۋ ٷشٸن ۇلتتىق قوردان جەتٸ ميلليارد تەڭگە تٷستٸ. سەمەي قالاسى مەن زىريان جەنە ۇلان اۋدانىنداعى بەس نىسانعا ينجەنەرلٸك جەلٸ تارتۋعا ٷكٸمەت رەزەرۆٸنەن قوسىمشا 573 ميلليون تەڭگە قارجى اۋدارىلدى, – دەدٸ باسقارما باسشىسى.
وبلىس ەكٸمٸ بٶلٸنگەن قاراجاتتىڭ يگەرٸلۋ جاعىنا كٶپ كٶڭٸل بٶلۋدٸ ەسكەرتتٸ. سالالىق ۆەدومستۆو جەتەكشٸسٸ قارجىنىڭ جىل سوڭىنا دەيٸن تولىق يگەرٸلەتٸنٸنە ۋەدە بەردٸ.
– قاراجاتتىڭ يگەرٸلۋٸ – باستى مەسەلە. سەمەي مەن ٶسكەمەننٸڭ ينجەنەرلٸك كوممۋنيكاتسييالارىن جٶندەۋگە, سالۋعا جەتٸ ميلليارد تەڭگە الىپ وتىرمىز. مەكتەپ قۇرىلىستارى جٷرۋدە. ەندٸگٸ مٸندەت – جۇمىستاردىڭ بارىسىن جٸتٸ باعامداپ, كەستەدەن كەشٸگۋگە جول بەرمەۋ, – دەپ تٷيٸندەدٸ ٶز سٶزٸن ايماق باسشىسى.
وبلىستىق ەكونوميكا جەنە بيۋدجەتتٸك جوسپارلاۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى الماسحان سماتلاەۆ اياگٶز, زايسان, شار جەنە شەمونايحا قالالارىن كەشەندٸ دامىتۋ جوسپارلارىنىڭ ٸسكە اسۋ بارىسىنا توقتالدى. اتالمىش شاعىن شاھارلاردا 48 ميلليارد تەڭگەنٸڭ سەگٸز زەكٸرلٸك ينۆەستيتسييالىق جوباسى قولعا الىنعان.
اتاپ ايتار بولساق, كەلەسٸ جىلى اياگٶزدە بورداقىلاۋ الاڭى مەن سويۋ تسەحى سالىنىپ, نەتيجەسٸندە 210 تۇراقتى جۇمىس ورنى قۇرىلادى. سونداي-اق, قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ كومبيناتى ٸسكە قوسىلادى. زايساندا شىنى شىعاراتىن زاۋىت پەن 15 گەكتارلىق جىلىجاي كەشەنٸ سالىنا باستايدى. شار قالاسىندا قۋاتى 35 مۆت بولاتىن جەل ەلەكتر قوندىرعىلارىنىڭ پاركٸن قۇرۋ قاراستىرىلعان. سونىمەن قاتار, ەك ٶندٸرەتٸن زاۋىت قۇرىلىسى جوسپارلانىپ وتىر. شەمونايحادا ارتەمەۆ كەنٸشٸ شاحتاسىنىڭ ەكٸنشٸ ۇڭعىماسىن باستاۋ كٶزدەلۋدە.
– شاعىن قالالاردا كەسٸپكەرلٸكتٸ دامىتۋدىڭ باستى قۇرالى «بيزنەستٸڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى بولماق. اتالمىش تٶرت قالادا 228 كەسٸپورىن بەلسەندٸ جۇمىس ٸستەپ تۇر, – دەدٸ باسقارما باسشىسى.
تٸلدەردٸ دامىتۋ جٶنٸندەگٸ باسقارمانىڭ باسشىسى ايدىن شايماردانوۆ تٸلدەردٸ دامىتۋ مەن قولدانۋدىڭ 2020 جىلعا دەيٸنگٸ باعدارلاماسى بويىنشا 2014-2016 جىلدارعا ارنالعان وبلىستىق ٸس-شارالار جوسپارىنىڭ ورىندالۋ بارىسىن باياندادى. باسقارما باسشىسى كەلتٸرگەن مەلٸمەتتەرگە سٷيەنسەك, ٶڭٸردە بٸر وبلىستىق جەنە 10 اۋدان-قالالىق تٸل وقىتۋ ورتالىعى جۇمىس ٸستەيدٸ. باعدارلامانىڭ ەكٸنشٸ كەزەڭٸن ٸسكە اسىرۋ كەزٸندە ولاردا 12 452 ادام قازاق تٸلٸن وقىعان, توعىز مىڭعا جۋىعى مەملەكەتتٸك قىزمەتشٸ مەن بيۋدجەتتٸك سالا ەڭبەككەرلەرٸ, قالعاندارى ٶزگە تۇرعىندار. سوڭعى ٷش جىلدا مەكتەپتەردە, كەسٸپورىندار مەن مەكەمەلەردە قۇرىلعان ٷيٸرمەلەردە 40 مىڭنان استام ادام قازاق تٸلٸن ٷيرەنگەن. «كازتسەنتر.كز» سايتى اشىلىپ, مەملەكەتتٸك تٸلدٸ بٸلەم دەۋشٸلەرگە مٷمكٸندٸك بەرٸلگەن. اتالمىش سايتتى ميلليوننان استام ادام قولدانادى. مۇنىمەن قوسا, بالاباقشالار مەن مەكتەپتەردە ٷش مىڭنان استام ٶزگە ۇلت ٶكٸلٸ قازاق تٸلٸندە بٸلٸم الۋدا.
– ەلدٸ مەكەندەر مەن كٶشەلەردٸڭ اتاۋلارىن ٶزگەرتۋ بويىنشا جٷيەلٸ جۇمىس جٷرگٸزٸپ كەلەمٸز. «ادرەستٸ رەگيستر» جٷيەسٸنە وبلىس بويىنشا 1 076 ەكٸمشٸلٸك-اۋماقتىق بٸرلٸك پەن 7 765 كٶشە ەنگٸزٸلگەن. ونوماستيكالىق كوميسسييا ەكٸ ەلدٸ مەكەننٸڭ جەنە 57 كٶشەنٸڭ اتاۋىن اۋىستىرۋدى ۇيعاردى. ۇلتى قازاق ازاماتتاردىڭ ەسٸمدەرٸن قازاق تٸلٸندە جازۋ ماقساتىندا 132 تٷسٸندٸرۋ ٸس-شاراسى ٶتكٸزٸلدٸ. نەتيجەسٸندە, 4 703 ازامات ٶز اتى-جٶنٸنٸڭ قۇجاتتا جازىلۋىن قازاقشالاعان, – دەدٸ ايدىن شايماردانوۆ.
وبلىستا 11 ٶزگە ۇلت ٶكٸلدەرٸنە انا تٸلدەرٸن وقىپ-ٷيرەنۋگە تاماشا مٷمكٸندٸك قاراستىرىلعان. ورىس تٸلٸنٸڭ دە قىزمەتٸ تولىق ٸسكە اسىرىلۋدا. 2014 جىلى وبلىس تۇرعىندارىنىڭ 89 پايىزى ورىس تٸلٸن بٸلسە, قازٸر ول كٶرسەتكٸش 92 پايىزعا جەتٸپ وتىر. تٸلدەردٸ وقىتۋ ورتالىقتارىندا ەكٸ مىڭنان استام, كەسٸپورىن-مەكەمە جانىنداعى ٷيٸرمەلەردە توعىز مىڭداي ازامات اعىلشىن تٸلٸن ٷيرەنٸپتٸ.
باسقارما بەرگەن مەلٸمەت بويىنشا, وبلىس تۇرعىندارىنىڭ 77 پايىزى قازاق, 92 پايىزى ورىس جەنە 30,5 پايىزى اعىلشىن تٸلٸن بٸلەدٸ. وبلىستىڭ مەملەكەتتٸك ورگاندارىنداعى قۇجات اينالىمىنىڭ 94,9 پايىزى قازاق تٸلٸندە جٷرەدٸ.
– ەلدٸ مەكەندەردٸڭ جەنە كٶشەلەردٸڭ اتاۋلارىنا مونيتورينگ جٷرگٸزۋ كەرەك. بٸر عانا ٶسكەمەندە سەگٸز «پاروۆوزنايا» اتتى كٶشە بار ەكەن. بۇل تۇرعىندارعا, ارنايى قىزمەتتەرگە ٷلكەن قيىندىق تۋعىزادى. اتاۋلاردى ٶزگەرتۋدە, ات قويۋدا جاڭا تاريحىمىزدى, ەل تەۋەلسٸزدٸگٸنٸڭ 25 جىلداعىندا جەتكەن جەتٸستٸكتەرٸمٸزدٸ دە ەسكەرۋٸمٸز قاجەت. ٶڭٸرٸمٸزگە, ەگەمەندٸگٸمٸزدٸ نىعايتۋعا ٶلشەۋسٸز ەڭبەك سٸڭٸرگەن ازاماتتار جەتەرلٸك. ەلبەتتە, بۇل رەتتە كٶپۇلتتى ەل ەكەنٸمٸزدٸ دە قاپەردەن شىعارۋعا بولمايدى, – دەدٸ وسى ورايدا ايماق باسشىسى.
ەرجان ەبٸش, "ديدار" گازەتٸ
