Senatta kiberbýling máselesi kóterilip jatyr. Atalǵan máseleni kótergen Parlament senatynyń bir top depýtattary úkimet basshysynyń atyna saýal joldady. Olardyń pikirinshe, qazirgi pandemiia jaǵdaiynda Qazaqstanda osy máseleniń ózektiligi arta túsken, - dep habarlaidy «Ult aqparat».
Qazir pandemiiaǵa bailanysty, buǵan deiin internetpen asa jumys istei qoimaǵan qazaqstandyqtar «býlling», «mobbing», «heizing», «kibermobbing», «kiberbýlling» siiaqty leksikondy jii paidalana bastady. Osy oraida senator Nariman Tóreǵaliev bul terminder aǵylshyn tilinen aýdarǵanda «áleýmettik jeli men túrli messendjerler arqyly adamdy qorlaý, qorqytý, qýdalaý men mazaqtaý» degen maǵynany bildiredi dep dabyl qaqty.
«Bir sózben aitqanda, bul – adamdy internette, onyń ishinde áleýmettik jelide qorlaý. Kiberbýllingtiń qurbany kez kelgen adam bolýy múmkin. Alaida, zardap shekkenderdiń negizgi jasy 11-16 jas aralyǵyndaǵy jasóspirimder. Demek, elimizdegi jasóspirimderdiń 12 paiyzǵa jýyǵy osy kiberbýllingiń zardabyn tartqandar», – dedi senator Nariman Tóreǵaliev.
Eldegi jaǵdaiǵa bailanysty barlyq bilim alýshylar qashyqtan oqyp jatqandyqtan bul másele ózekti bolyp otyr. Óitkeni onlain oqýǵa bailanysty bilim alýshylar internette kóp ýaqyt otyrady. Osyndaida kiberbýlingtiń qaýpi kúsheie túsedi.
Zertteýlerge sáikes, kiberbýllingpen kóp jaǵdaida pedofilder men psihikalyq aýytqýlary bar adamdar ainalysady. Olar jalǵan akkaýnttar ashyp, búldirshinderdiń senimine kirip, alǵashynda dostyq qarym-qatynas ornata otyryp jeke aqparattaryna qol jetkizedi. Sonan soń psihologiialyq manipýliatsiia jasai otyryp, oi-sanasyn ýlaidy.
«Ádette, mundai qylmystar, qarapaiym virtýaldy dostyq hat almasýlardan bastalyp, qorqytýmen óz-ózine qol jumsaýǵa deiin alyp keledi. Osy oraida senator halyq ishinde «Kók kit», «Tynysh úi», «Qyzyl japalaq», «Meni saǵat 04:20-da oiat» jáne taǵy basqa adam ómirine qaýipti oiyndardyń qazaq tilinde paida bola bastaǵanyna aladaýshylyqtyń bar. Mysaly, Arys qalasynda «Vkontakte» áleýmettik jelisi jáne «Telegram» messendjeri arqyly balalardy sýitsidtik sipattaǵy oiyndarǵa tartqan bir adam anyqtaldy», - deidi senator.
Aita keteiik, álemdik jaǵdaida kiberbýlingpen ainalysqan adamdjar zań aldynda jaýap beredi. Mysaly, Germaniiada kiberbýlling uiymdastyrǵan azamattar 10 jylǵa deiin bas bostandyǵynan aiyrylýy múmkin.Bul baǵytta álemde kóptegen elder, internet-platformalardyń qaýipsizdik deńgeiin arttyrý, zańnama boiynsha jumys isteý jáne balalardy, olardyń ata-analaryn kiberbýllingten qorǵaý maqsatynda tiisti zańdardy qabyldaýda.
Osy oraida, senatorlar býlling pen kiberbýllingke tosqaýyl qoiý úshin internettegi paraqshalar men messendjerlerdegi toptarǵa monitoringti kúsheitý, mektepter men oqý oryndarynda «Kiberbýllingtyń zardaptary» taqyrybyndaǵy tárbie saǵattaryn ótkizý, arnaiy mamandardy daiyndaý, muǵalimder men ata-analarǵa túsindirme jumystaryn júrgizý, informatika pánine kiberbýllingke qarsy qosymsha sabaqtar engizý, balalardyń internettegi qaýipsizdigi men qorǵalýyn qamtamasyz etetin ulttyq joba ázirleý, býlling úshin qylmystyq jaýapkershilikti kúsheitý siiaqty birqatar sharalardy qolǵa alýdy usyndy.
Esterińizge sala keteiik, Senatta kiberbýling máselesi kóterilip jatyr. Atalǵan máseleni kótergen Parlament senatynyń bir top depýtattary úkimet basshysynyń atyna saýal joldady. Olardyń pikirinshe, qazirgi pandemiia jaǵdaiynda Qazaqstanda osy máseleniń ózektiligi arta túsken.
