Semei poligonyndaǵy «Tájiribe alańynda» 2008 jyldan beri keshendi ekologiialyq tekserý júrgizilip keldi. Biyl osy zertteýdi tolyq aiaqtaý josparlanyp otyr, dep habarlaidy QazAqparat Energetika ministri QR Energetika ministri Nurlan Noǵaevqa silteme jasap.
Ministrliktiń Instagram-daǵy paraqshasynda Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń Semei synaq poligonynda bolǵan arhiv sýreti jáne Nurlan Noǵaevtyń «Qazaqstan iadrolyq qarýdan azat álem úshin» maqalasy jariialandy.
«Táýelsizdik alǵan sátten bastap Qazaqstan Respýblikasynyń atom salasynda memlekettiń qaýipsizdigin nyǵaitýǵa úles qosqan mańyzdy máseleler sheshildi.
Qazaqstan Respýblikasynyń Tuńǵysh Prezidenti Nursultan Nazarbaevtyń 1991 jylǵy 29 tamyzdaǵy Jarlyǵymen Semei iadrolyq synaq poligony jabyldy. Nátijesinde Sovet odaǵy aýmaǵyndaǵy birinshi jáne eń iri synaq poligony qyzmetiniń jumys isteýi aiaqtaldy.
Bul Elbasynyń halyq múddesi úshin qabyldaǵan batyl sheshimi Qazaqstannyń qarýsyzdaný, iadrolyq qarýdy taratpaý jáne iadrolyq qaýipsizdik salasyndaǵy óziniń jahandyq kóshbasshylyǵyn nyǵaitýǵa kómektesti», dep jazdy Nurlan Noǵaev.
Onyń aitýynsha, tarihi turǵydan alǵanda, alǵashqy atom bombasy poligon aýmaǵynda 1949 jyly «Tájiribe alańynda» synalǵan.
Poligon aýmaǵynda 42 jyl boiy iadrolyq qarýdyń barlyq túrleriniń jalpy alǵanda 456 synaǵy júrgizildi, bul kóptegen aýmaqtarǵa radiatsiianyń taralýyna ákeldi. Poligonnyń jabylǵanyna qaramastan, onyń aýmaǵynda iadrolyq synaqtar júrgizý úshin infraqurylym qaldy.
«Táýelsizdik jyldary ishinde Qazaqstan halyqaralyq qoǵamdastyqpen birlese otyryp, iadrolyq qarýdy synaýdyń infraqurylymyn jáne saldaryn joiý boiynsha jumys júrgizdi, poligonnyń burynǵy áskeri-ónerkásiptik keshenin beibit maqsattarǵa konversiialaýdy júzege asyrdy.
Ótken jyly joiǵysh atmosferalyq iadrolyq synaqtar ótkizilgen alań – Semei poligonyndaǵy «Tájiribe alańyn» qaýipsiz jaǵdaiǵa keltirý boiynsha eń aýqymdy jáne biregei jobalardyń biri aiaqtaldy», - dedi Nurlan Noǵaev.
Burynǵy poligonnyń aýmaǵy - 18 300 sharshy shaqyrym.
«Burynǵy poligon jerleriniń radioekologiialyq jai-kúiin anyqtaý maqsatynda, sondai-aq onyń lastanbaǵan bóligin tiimdi paidalaný úshin 2008 jyldan beri osy aýmaqta keshendi ekologiialyq tekserý júrgiziledi. Bmyl osy zertteýdi tolyq aiaqtaý josparlanyp otyr.
Zertteý nátijeleri boiynsha shekteýge jatatyn normativten tys lastanǵan jerler jáne sharýashylyq ainalymǵa berýge jaramdy shartty taza jerler aiqyndalatyn bolady», - dedi Nurlan Noǵaev.
Ministrdiń aitýynsha, Semei synaq poligony jabylýynyń 30 jyldyǵyna orai, ministrlik «Semei iadrolyq qaýipsizdik aimaǵy týraly» zań jobasyn ázirlegen. Onyń erejelerinde poligonnyń lastanǵan ýchaskelerinde iadrolyq jáne radiatsiialyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý jáne poligonnyń jaramdy jerlerin sharýashylyq ainalymǵa berý úshin jaǵdailar jasaý kózdelgen.
«Semei synaq poligonynyń jabylǵanyna 30 jyl – bul álemdik qoǵamdastyqtyń nazaryn iadrolyq qarýdyń taralý máselesine aýdaryp, álemdi qalai qaýipsiz etýdegi jáne «ulttyq tragediiadan – iadrolyq qarýdan azat álemge jetý jolyndaǵy ulttyq jetistikke jetý» jolyn ótýdegi Qazaqstannyń úlgisin kórsetýdiń taǵy bir múmkindigi», - dedi ol.
