سەمەي پوليگونىنداعى «تەجٸريبە الاڭىندا» 2008 جىلدان بەرٸ كەشەندٸ ەكولوگييالىق تەكسەرۋ جٷرگٸزٸلٸپ كەلدٸ. بيىل وسى زەرتتەۋدٸ تولىق اياقتاۋ جوسپارلانىپ وتىر, دەپ حابارلايدى قازاقپارات ەنەرگەتيكا مينيسترٸ قر ەنەرگەتيكا مينيسترٸ نۇرلان نوعاەۆقا سٸلتەمە جاساپ.
مينيسترلٸكتٸڭ Instagram-داعى پاراقشاسىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ سەمەي سىناق پوليگونىندا بولعان ارحيۆ سۋرەتٸ جەنە نۇرلان نوعاەۆتىڭ «قازاقستان يادرولىق قارۋدان ازات ەلەم ٷشٸن» ماقالاسى جارييالاندى.
«تەۋەلسٸزدٸك العان سەتتەن باستاپ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اتوم سالاسىندا مەملەكەتتٸڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن نىعايتۋعا ٷلەس قوسقان ماڭىزدى مەسەلەلەر شەشٸلدٸ.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ 1991 جىلعى 29 تامىزداعى جارلىعىمەن سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونى جابىلدى. نەتيجەسٸندە سوۆەت وداعى اۋماعىنداعى بٸرٸنشٸ جەنە ەڭ ٸرٸ سىناق پوليگونى قىزمەتٸنٸڭ جۇمىس ٸستەۋٸ اياقتالدى.
بۇل ەلباسىنىڭ حالىق مٷددەسٸ ٷشٸن قابىلداعان باتىل شەشٸمٸ قازاقستاننىڭ قارۋسىزدانۋ, يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ جەنە يادرولىق قاۋٸپسٸزدٸك سالاسىنداعى ٶزٸنٸڭ جاھاندىق كٶشباسشىلىعىن نىعايتۋعا كٶمەكتەستٸ», دەپ جازدى نۇرلان نوعاەۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, تاريحي تۇرعىدان العاندا, العاشقى اتوم بومباسى پوليگون اۋماعىندا 1949 جىلى «تەجٸريبە الاڭىندا» سىنالعان.
پوليگون اۋماعىندا 42 جىل بويى يادرولىق قارۋدىڭ بارلىق تٷرلەرٸنٸڭ جالپى العاندا 456 سىناعى جٷرگٸزٸلدٸ, بۇل كٶپتەگەن اۋماقتارعا رادياتسييانىڭ تارالۋىنا ەكەلدٸ. پوليگوننىڭ جابىلعانىنا قاراماستان, ونىڭ اۋماعىندا يادرولىق سىناقتار جٷرگٸزۋ ٷشٸن ينفراقۇرىلىم قالدى.
«تەۋەلسٸزدٸك جىلدارى ٸشٸندە قازاقستان حالىقارالىق قوعامداستىقپەن بٸرلەسە وتىرىپ, يادرولىق قارۋدى سىناۋدىڭ ينفراقۇرىلىمىن جەنە سالدارىن جويۋ بويىنشا جۇمىس جٷرگٸزدٸ, پوليگوننىڭ بۇرىنعى ەسكەري-ٶنەركەسٸپتٸك كەشەنٸن بەيبٸت ماقساتتارعا كونۆەرسييالاۋدى جٷزەگە اسىردى.
ٶتكەن جىلى جويعىش اتموسفەرالىق يادرولىق سىناقتار ٶتكٸزٸلگەن الاڭ – سەمەي پوليگونىنداعى «تەجٸريبە الاڭىن» قاۋٸپسٸز جاعدايعا كەلتٸرۋ بويىنشا ەڭ اۋقىمدى جەنە بٸرەگەي جوبالاردىڭ بٸرٸ اياقتالدى», - دەدٸ نۇرلان نوعاەۆ.
بۇرىنعى پوليگوننىڭ اۋماعى - 18 300 شارشى شاقىرىم.
«بۇرىنعى پوليگون جەرلەرٸنٸڭ راديوەكولوگييالىق جاي-كٷيٸن انىقتاۋ ماقساتىندا, سونداي-اق ونىڭ لاستانباعان بٶلٸگٸن تيٸمدٸ پايدالانۋ ٷشٸن 2008 جىلدان بەرٸ وسى اۋماقتا كەشەندٸ ەكولوگييالىق تەكسەرۋ جٷرگٸزٸلەدٸ. بمىل وسى زەرتتەۋدٸ تولىق اياقتاۋ جوسپارلانىپ وتىر.
زەرتتەۋ نەتيجەلەرٸ بويىنشا شەكتەۋگە جاتاتىن نورماتيۆتەن تىس لاستانعان جەرلەر جەنە شارۋاشىلىق اينالىمعا بەرۋگە جارامدى شارتتى تازا جەرلەر ايقىندالاتىن بولادى», - دەدٸ نۇرلان نوعاەۆ.
مينيستردٸڭ ايتۋىنشا, سەمەي سىناق پوليگونى جابىلۋىنىڭ 30 جىلدىعىنا وراي, مينيسترلٸك «سەمەي يادرولىق قاۋٸپسٸزدٸك ايماعى تۋرالى» زاڭ جوباسىن ەزٸرلەگەن. ونىڭ ەرەجەلەرٸندە پوليگوننىڭ لاستانعان ۋچاسكەلەرٸندە يادرولىق جەنە رادياتسييالىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ جەنە پوليگوننىڭ جارامدى جەرلەرٸن شارۋاشىلىق اينالىمعا بەرۋ ٷشٸن جاعدايلار جاساۋ كٶزدەلگەن.
«سەمەي سىناق پوليگونىنىڭ جابىلعانىنا 30 جىل – بۇل ەلەمدٸك قوعامداستىقتىڭ نازارىن يادرولىق قارۋدىڭ تارالۋ مەسەلەسٸنە اۋدارىپ, ەلەمدٸ قالاي قاۋٸپسٸز ەتۋدەگٸ جەنە «ۇلتتىق تراگەدييادان – يادرولىق قارۋدان ازات ەلەمگە جەتۋ جولىنداعى ۇلتتىق جەتٸستٸككە جەتۋ» جولىن ٶتۋدەگٸ قازاقستاننىڭ ٷلگٸسٸن كٶرسەتۋدٸڭ تاعى بٸر مٷمكٸندٸگٸ», - دەدٸ ول.
