Óz ómirinde Raiymbek birinshi ret óleń jazǵan. Bul jai, anaý-mynaý óleń emes, qyzǵa arnalǵan mahabbat jaiyndaǵy óleń edi. Óleńniń týýy da, jazylýy da tipten kezdeisoq boldy. Raiymbek óleń jazyp júrgen keibir jigitter siiaqty aldyn-ala oilanyp-tolǵanyp sulý sózder izdestirip, jaqsy uiqastardy da tizgen joq, bir túrli kenetten paida bolǵan jaqsy sezim lap etip kóńil kúiin oiatyp, oi-qiialyn ózi jeteledi. Qiial da emes-aý, óleńniń jazylýyna mynadai bir áser etken jai bar-dy.
Osydan biraz kún buryn Raiymbek qalaǵa baryp kolhozǵa astyq jinasýǵa kómekke bir top qyzdy alyp kelgen. Onyń kózi birden kúnqaǵary iyǵyna túsken jalpaq saban qalpaǵy bar, sport kostiýmin kigen orta boily súp-súikimdi qara tory qyzǵa tústi. Kúlgen kezde jumylyp ketetin kishirek kózderin oinaqy jypylyqtatyp qýaqylana qaraityn, erke minezdi qyz eken.
Raiymbek bir kórgennen ózine qaraǵyshtai bergeninen qysylǵan bolýy kerek.
— Nemenege qarai beresiń maǵan? Tanyp tursyń ba? — dep jazǵyryp tastady.
Al qyzdar shýyldasa júrip birin-biri súiemeldep barlyǵy tegis mashina qorabyna mingen kezde keiindep qalǵan álgi qyz:
— Nemene, eshqaisyńnyń kabinaǵa otyrǵylaryń kelmei me? Jigittiń jalǵyz ózine kóńilsiz bolar dep oilamaisyńdar-aý, á? — dedi sańqyldai kúlip.
— Ishimizden saǵan kózi túsip edi ǵoi, sen otyr, — desti qyzdar da ázildep.
Qyz Raiymbektiń janyna otyrdy. Tynyshsyz-aq eken. Jol boiyna anany-mynany aityp aýyz japqan joq. Raiymbekpen tanysyp ta aldy. Óziniń aty Dariǵa eken.
— Aýyldaryń kóńildi me? Jastar kóp pe? — dep surap qoidy birde.
— Kóńildi… biraq qyzdarymyz az.
— Solai ma?! — dedi Dariǵa máz bola kúlip.
Bul kúlki, árine, qyzdardyń jigitter úshin ońailyqpen qolǵa túspes qymbat jandar ekenin pash etken maqtanyshty kúlki edi.
— Biz de ýaqytsha kele jatyrmyz, — dedi onan soń kózin súze pańdanyp. Qarsy aldyndaǵy ainany ózine buryp tez qaranyp aldy da, mańdaiyna qarai buiralana túsken shashtaryn taraǵyshtap túzetip qoidy. Endi aina arqyly Raiymbekke kóz salǵan. Qyzdyń ózine bastan-aiaq shuqshiia qalǵanyn sezgende, Raiymbektiń aiaq-qoly muz bop, siresip qatty da qaldy. Múldem qimyldai alar emes. Zýlaǵan mashina onyń erkinen tys tas joldyń ortasymen ózi oqsha zymyrap ushyp kele jatqan siiaqty. Dál qazir qarsy aldynan mashina jolyqsa, burylyp ta kete almas edi. Osy jaidy bilip, jigitti odan beter tyqsyra túseiin degendei qýlana kúlgen qyz taǵy da ún qatty.
— Menimshe siz óleń shyǵarasyz ǵoi deimin.
— Joq. Nelikten olai deisiz? — dedi Raiymbek, qyzara kúlip.
— Túrińiz aqyndarǵa uqsas. Biletin adamdar estýimshe, aqyndardyń kóbiniń shashtary buira, qabaqtary ilezde túiilgish, ilezde jadyraǵysh, kózderi naǵyz kúlimkózdiń ózi, biraq tereń oishyl, al minezderi… minezderi birde dórekileý, batyl, al birde óte jasyq, uiań, ásirese ózderine unap qalǵan qyzdarǵa týra qarai almaidy, qyzarańdaidy da otyrady dep. Al siz… dál sondaisyz. Uialmai-aq qoiyńyz, men estigenimdi aitamyn. Eń bolmasa, jatqa óleń bilesiz be?
Qyz sózine bir qyzaryp, bir bozarǵan Raiymbek eki ezýin jiia almady. Joldastarynyń aitýynsha kúlgen kezde aýzynyń dorbadai bop tym sozylyp ketetinin biletin. Al endi mynadai ózin qyz maqtap kele jatqan sátte qalai kúlmeidi, qalai qyzarańdamaidy, al Dariǵa bolsa endi odan biletin bir taqpaqty jatqa aityp berýin ótindi. Tyqylyqtap qoiar emes, «eń bolmasa, bir aýyz» dep qiylyp otyr. Ái, osy qalanyń qyzdary-ai, taqpaq aitpasa, óleń oqymasa sózdiń sáni kelmeitindei bolady-aý.
— Eń bolmasa, bir aýyz, — dep qaitalai qiyldy qyz. Mańdaiynan ter shyǵyp ketken Raiymbek yńǵaisyzdyqtan qutylý úshin:
— «Bir sulý qyz turypty han qolynda»…— dep bastap jiberdi de, tilin tistep alǵandai irkilip qaldy. Buryn mektepte jattaǵan bul óleńdi ushty-kúili umytyp qalǵanyna odan ármen qysyldy. Umytyp ta qalǵan joq-aý, ánsheiinde kóńilinde sairap turatyn óleń joldary qapelimde esine oralsashy. Qara basaiyn dese óstip basady ǵoi.
Bul kezde kýzovty ústi-ústine urǵylaǵan mashina ústindegi qyzdar:
— Aý, óziń soqyrsyń ba, qalai, jigitim? Otyn emespiz ǵoi, abailap aidasańshy mashinańdy.
— Bárin búldirip otyrǵan ózimizdiń Dariǵa da, jigit baiǵustyń kóńilin alańdatyp. Káne, shyq beri!
— Iá, shyq beri, Dariǵa! — dep, qyzdar shýlasyp qaldy…
***
Qala jastary kómekke budan burynǵy jyldarda da keletin. Olar ózderimen birge aýylǵa ózgeshe bir dýman ala kelýshi edi. Kúnde keshkisin kolhoz klýbynda saýyq keshteri ótip biler bilenip, túrli oiyndar uiymdastyrylatyn. Kún uzynǵy jumystan keiin keshki tamaqtaryn isher-ishpesten jýynyp, taza kiinip klýbqa jinalatyn qalanyń jigitteri men qyzdarynyń ádeti kolhoz jastarynyń da boiyna sińise bastaǵan.
Jumystan keshirek qaitqan Raiymbek apyl-ǵupyl tamaqtanyp, tek mereke kezderinde ǵana kietin kostiýmin kiip, klýbqa barýǵa asyqty.
Ol kelgende bidiń naǵyz qyzǵan kezi eken. Keshti basqaryp júrgen komsorg jigit Nurmash óziniń qoiyn dápterin qolyna alyp, bileýshilerdiń ortasynda viktorina suraýlaryn oqyp júr. Kúreń júzi tership, daýsy qarlyǵa bastapty.
— Avtomat traktordy oilap tapqan kim? — deidi ol. Bul suraýdy Nurmash búkil qys boiyna aýyl jastarynyń keshterinde áldeneshe ret qoiǵan. Árine, bul joly buǵan jaýapty qala jastarynyń bireýi berýi kerek ekenin eldiń bári ishtei sezedi. Sondyqtan da aýyl jastarynan eshkim úndei qoimady.
Raiymbek esik jaqtan kep tura qalǵan. Eki kózi bileýshilerde, Dariǵa kórinbeidi. Bi aiaqtaldy. Ortadaǵy jurt topyrlasyp, endi tarasqansha garmon úni oinaqy sazdy jańa áýendi bastap ta ketti. Bir-birinen ajyrasyp úlgermegen jigitter men qyzdar bige taǵy da lap qoidy. Osy kezde jaltaqtap turǵan Raiymbektiń dál ieginiń astynan:
— Kesh jaryq, — degen izdegen adamynyń erke úni estildi. Qarsy aldynda Dariǵa tur. Alaburtqan júzi kúlim qaǵady. Úlbiregen juqa koftasynyń omyraýy kózdi arbap, erekshe tompiia qalǵan. Qyz boiynan esken átir iisi mas qylǵandai. Sál tájim etip, jigitti bige shaqyrdy.
Alǵashqy sátte Raiymbek aiaǵyn qalai alyp, qalai bilegenin múldem bilgen joq. Onyń bar sezgeni ýysyndaǵy kip-kishkene jumsaq alaqan men jymiǵan súikimdi qyz júzi edi. Qyzdyń marjandai aq tisteriniń sirek ekenin de endi baiqady. Biraq sonyń ózi erekshe bir kórik berip turǵan tárizdi. «Sizge tek tary jegizý kerek eken», dep ázildegisi keldi de, aitýǵa ersi kórdi.
— «Evgenii Onegindi» tuńǵysh ret qazaq tiline aýdarǵan kim? — degen Nurmash daýsy ǵana kóńilin bóldi. Raiymbektiń oiyna Abai aýdarǵan Tatiana haty birden sap ete túsken.
— Amal joq qaittym bildirmei,
Iapyr-aý, qaitip aitamyn.
Qoimady dertiń kúidirmei,
Ne qylsań da tartamyn,—
dedi ol Dariǵaǵa ǵana estirtip. Qyz kúlkili keskinde basyn shaiqady:
— Óte asyǵys, óte tez, — dedi.
…Saýyq kesh tarady. Raiymbek daýsy dirildep sypaiy ǵana:
— Shyǵaryp salýǵa bola ma eken? — dep suraǵan. Dariǵa kózin kúlimdete jypylyqtatyp, basyn izedi. Raiymbek ony qyzdar ornalasqan aýyl shetindegi jataqhanaǵa deiin shyǵaryp saldy. Qaladan kelgen qyzdardyń barlyǵy birge qaitqandyqtan Dariǵamen birinshi kúnnen ońasha qydyrý múmkin emes edi. Jáne ishterindegi Dildá degen eńgezerdei qara qyz óziniń úlkendigin kórsetip, basqalarǵa qamqorshy bola qapty:
— Já, kelmesten jatyp ushyp-qonyp, óz qasietterińnen airylmai bylai tákappar… menmen bolsańdarshy, — dep eshkimdi toptan shashaý jibere qoimady.
Raiymbek úige qaitqanda taýyq ekinshi shaqyryp tań qarańǵylyǵynyń qoiýlana túsken kezi edi. Juldyzdar da sý túbinde aqqan kúmistei airyqsha jaltyrap, tegis batysqa qarai yǵysyp baryp, qairańdaǵandai shoǵyrlana bastaǵan. Aýa tymyq bolsa da ózen jaqtan jel qaqqan quraqtardyń shýyly estiledi. Kóshe boiyndaǵy terekterdiń japyraqtary sýsyldap, basynan — butaqtar arasynan oiana bastaǵan tańǵy qustar qanattary sytyrlap uiqyly-oiaý shyqylyqtasyp qoiady. Dál osynaý tańǵy tirlikti Raiymbek buryn esh ýaqyt sezip, baiqamaǵan edi. Osynyń bári alyp ushqan qýanyshty jigit júregin tamasha bir sezimge bóledi. Úige kirgen bette ala kóleńke bólme ishinde sham jaqpastan terezeni aiqara ashyp qoiyp, bozara atqan tańǵa, shynydai móldir aspanǵa qarady. Onan soń tátti uiqyda jatqan anasyn oiatyp almaýǵa tyrysyp eshbir tysyrsyz abailap qana ústel tartpasyn ashyp dápter men qalam aldy. «Dariǵa» degen alǵashqy sóz de qaǵaz betine tústi. Kóńildegi tátti oi men jaqsy arman tizbektelip, óleń bolyp jazyla bastady…
***
Óleń jazýmen otyryp tańdy sol tereze aldynda atyrdy. Bir tún uiqysyz ótti. Biraq ókinishti emes. Raiymbek uzaq tańǵa kóz ilmese de, ózin-ózi sonshalyqty sergek te jeńil sezindi. Dariǵaǵa arnaǵan óleńin taza qaǵazǵa kóshirip jazdy da búktep qaltasyna saldy. Sharýashylyq aýlasyndaǵy mashinasyna qarai asyǵa júrgen. Qyrmannyń janynan óte bergende qabyrǵa gazetine jazǵan keshegi maqalasy esine tústi. Qaltasynan alǵan búkteýli qaǵazdy ashyp qaramastan «maqala jáshigine» tastai saldy, al ózi sol kúnnen bastap kúndiz-túni kombainnan qyrmanǵa astyq tartýǵa shyqty. Jazǵan óleńin qaityp esine alýǵa da murshasy bolǵan joq.
Buǵan bólingen úsh kombain bul sál birdeńege ainalsa-aq bolǵany birinen keiin biri damyl-damyl býnkerleri tolǵanyn habarlap búkil egis dalasyn qońyraýlata bastaidy. Dalanyń qara jolyn burqyldata shańdatyp sol kombaindar men qyrmannyń arasynda qoldy-aiaqqa turmai bezildeidi. Mashinasyn da, ózin de bir jyl jýsa ketpestei shań tutyp, kózi qyzara kirtiip, qatty sharshaityn da keshkisin qisaiǵan jerinde uiyqtaityn. Tek úshinshi kúni qyzyl múiis ornalasqan vagonetkaǵa kirgende kútpegen jerden Dariǵa kezdese ketti.
— Kórinbei kettiń ǵoi. Túnde klýbqa nege kelmediń? — dedi.
— Qol timedi.
— Men seni keledi eken dep, basqa eshkimmen bilegen joqpyn, — dedi Dariǵa kinálaǵandai. Osy sózderdi estigen kezdegi Raiymbektiń qýanyshynda shek joq edi. Yrjiyp kúle berdi. Aýzynyń dorbadai bop ketetini de esinen shyǵyp ketken. Qaltasyn aqtaryp kórip edi, óleń tabylmady, al osydan biraz kún buryn qabyrǵa gazetine jazǵan maqalasy qaǵazy julyqtanyp áli júr. Raiymbektiń qýanyshy sý sepkendei basyldy, bir múlttiktiń bolǵanyn júregi sýyldai turyp uqqan ol vagonetkadan júgire shyqqan boida ala ókpe bop qabyrǵa gazetiniń redaktoryn izdesin. Mundaida izdegen adam tabylǵan ba?! Onyń qaida júrip, qaida turǵanyn jan bilseishi. Sol kúni Raiymbek qalaǵa astyq tasyp júrip ketti. Maqala jáshigine tastaǵan óleńi esine túskende óne boiy shymyrlap mashinasy aýdarylyp kete jazdaidy. Sabyr, sabyr… Endi ne de bolsa artyn kútýge týra keldi. Raiymbek qaladan qaita oralǵanda gazettiń kezekti jańa sany qyrman basyndaǵy taqtaǵa ilingen eken. Bul jolǵy gazet tym jaqsy kórkemdelip, óte qyzyqty shyqqan bolýy kerek. Túski tamaqqa shyqqan qyrmandaǵy jurt jinalyp kep gazetti qorshap alypty. Gý-gý etedi.
— Toqtańdar, mynaý lirikaly óleńdi qarańdar, — deidi daryldai shyqqan jýan daýysty kombainer. — Dariǵaǵa arnapty…
Raiymbek betinen oty shyqty.
Ketýge asyqty. Biraq bararǵa oryn tappady. Gazet ilingeli shala búlinip júrgen Dariǵa da ony izdep kep taýyp aldy. Raiymbek ne derin bilmei, narttai bop qyzaryp qyz aldynda tur.
Al Dariǵa bolsa qurby qyzdarynyń ortasynda turyp bar yzasyn tógip-aq salǵany.
— Ái, aqyn jigit! Sen nemene, mahabbatyńdy búkil elge áigilep, ǵashyq bolasyń ba?! Álde mazaq etkiń keldi me?! Shirkinniń óleń jazǵyshyn! Toq eteri sol, qazir tez bar da anaý gazettegi óleńińdi aldyryp tasta! Múláiim bola qalýyn… Kúiip janǵan Májnún, biraq men saǵan Láili emespin…
Budan ári Dariǵa áldeqandai aýyr sózderdi taǵy da aitty. Biraq Raiymbek estimesten júrip ketken. Turǵan qyzdar syqylyqtasa kúlip qala berdi. Betine tepken uiattan janyp kete jazdaǵan Raiymbek júgire basyp komsorgke bardy. Entigin basa almai turyp, odan gazettegi óleńiniń toqtaýsyz alynýyn talap etti. Qoldy-aiaqqa turǵyzar emes. Nurmash ezý tartqan qalypta basyn shaiqady.
— Óleń óte jaqsy, mádenietti jazylǵan ǵoi, oǵan nesin sasasyń, — dedi ol salqyn ǵana. — Gazetke ár berip turǵan sol óleń.
Raiymbek qansha ótingenmen, Nurmash óleńniń túgeldei alynýyna kóngen joq, «Dariǵaǵa arnaimyn» degen jeri ǵana óshiriletin boldy.
Dariǵa ekinshi ainalyp kelgende gazetten onyń aty óshirilgen edi. Biraq óleńniń eshbir jeri ózgertilmepti. Ol túste qurby qyzdarynan uialyp oqi almaǵan. Endi ózine arnalǵan óleńniń árbir jolyn, árbir sózin oilana turyp oqydy. Júregi dúrsildep, qaitalai turyp oqydy.
Óleńde jaqsy dostyq kóńilden ózge, oǵash eshteńe aitylmaǵan. Kúidim, súidim degen eshteńe de joq, aýlyna kelgen meiman qyzǵa qadala kóz salý, minezine, qylyǵyna qyzyǵa súisiný bar. «Sen kelgeli aýlyma jańa bir sán-saltanat ornaǵandai, búkil tabiǵaty jańasha bir qubylyp kúni jarqyrai shyǵyp, aiy uiań qyzdyń qabaǵyndai syzyla týyp, erke jeli de ózgeshe bop esetindei… «Dariǵaǵa arnadym» degende osynyń bári de naqtyly bir iesin taýyp soǵan baǵyshtalyp aitylǵan bolsa, endi sol arnaýdy alyp tastaǵanda jalpy aityla salǵan jalań sózdei bop qalypty. Erteńgisin ǵana el qyzyǵa japyrlaǵan qabyrǵa gazetiniń dál qazir eshbir qyzyǵy da, quny da qalmaǵan siiaqty. Oǵan kinálini Dariǵa ózi dep eseptedi. Jańadan tanysqan jigit óleń arnapty, onyń ne ábestigi bar edi! Dariǵa óziniń qyzýlyǵyn, eshteńeniń baiybyna barmastan aqylsyz minez tanytyp Raiymbekti renjitkenine qatty ókindi.
Qyzdardan oqshaý shyǵyp, bidai ústine otyra ketti de, kózi jasaýrai bergen soń, kózine túskendi súrtken bop ainasyna qarady. Óziniń boijetkenin endi ǵana sezgendei qaiqiǵan uzyn kirpikterine, boiap qoiǵandai kórinetin erinderine uzaq qarady. Óksip-óksip jylaǵysy keldi, biraq jylaǵan joq. Kózine qaita-qaita tola bergen ystyq jasty oramalymen súrte berdi. Ystyq jas neǵurlym kóp shyqqan saiyn júregindegi aýyr muń az da bolsa jeńildegendei bop otyrdy.
— Dariǵa, — dedi qurby qyzdarynyń biri daýystap, — neǵyp otyrsyń jalǵyz?
— Kózime saban tústi-aý deimin.
— Kel, tezirek. Sen bolmasań jumys ónetin emes…
Bul otyrǵan qyzylǵa taiap kelgen Dildá baiqap qalǵan bolýy kerek.
— Ne boldy saǵan kishkene qyz? — dedi Dariǵany iyǵynan qushaqtap.— Káne, beri qarashy.
Árine, osy sát Dariǵa ózin-ózi ustai almai, kishkene balasha solqyldap jylap jiberdi. Yńǵaisyzdanǵan Dildá ony iyǵynan qaǵyp jubatpaq bolyp edi, Dariǵa odan solqyldai tústi.
— Jaraidy, jetedi, — dedi Dildá kenet qatqyl únmen. — Dál bireý buǵan qaramai qoiǵandai qystyǵýyn, súrt kózińniń jasyn. Qarai gór, muny…
Dariǵa jylaýyn qoiǵan. Eki qyz endi bidai ústine birine-biri qarama-qarsy otyrdy. Dildányń kishirek qiyq kózi úlken oida, qadala qalǵan.
— Nemene, maǵan uryspaqsyń ba? — dedi Dariǵa.
— Ursyp qaitem, men ózim de ǵashyqpyn…— dedi Dildá kútpegen jerden kúrsinip. Dariǵanyń et júregi dir etip, ózderine qamqorshy bop júretin, úp-úlken er tulǵaly Dildániń muńaiǵanyn kórgende tipten eljirep ketti. Bir sátke ol óz qaiǵysyn múldem umytqandai.
— Nemene, biz qyz basymyzben jylap, jylasa solar jylasyn da, — dep qoidy.
— Ol áne, anaý júr, — dedi Dildá sybyrlap. — Óte jaqsy jigit, ózi aqyldy, ózi uiań… Áne, anaý motorist she? Kúni boiy ainalyp meniń janymnan shyqpaidy. Qap kóterse tek maǵan kórsetý úshin ǵana kóteretin siiaqty. Bes kisi kótere almaityndy bir ózi kóteredi de maiysyp baryp mashinaǵa tieidi. Al keshe astyq ushyryp jatqanda, pýlttiń bir vinti ushyp ketken, qyzdar dereý «tez jónde» dep shýlap berdik, ol ary aqtardy, beri aqtardy kliýchi joq. Biz bolsaq, «bol, boldyń» astyna alyp turmyz. Ol dereý ushyp ketken vintti aldy da qolymen burai bastady. Baiqaimyn, vintti buraǵan saiyn qabaǵy sál shytynsa da ezýin tartýǵa tyrysyp otyr. Eki kózi mende. Alǵashynda elemesem de, artynan bildim, akkýmýliator óte qyzyp tur eken. Al ol maǵan tesile qaraǵan qalypta vintti burai túsedi. Mańdaiynan quiylǵan ter betin jaýyp ketti… Keiinnen janymdaǵy qyzdar: «Dildá, sen jigittiń kliýchin kózine kórsetip qoiyp turyp, ot ustattyń-aý» deidi. Baiqasam, qý qyzdardyń biri onyń kliýchin meniń tós qaltama salyp qoiypty…— Munan ary Dildá da tyǵylyp eshteńe aita almai, biraz únsiz otyrdy. — Búgin, áne, qolyn tańyp alypty, biz jaqqa jýymai júr… Árine, ókpeli ǵoi…
Dariǵa endi oǵan sonshalyqty bir syilaǵan qurmetpen qadala qarap qalǵan. «Bulardiki shyn, naǵyz mahabbat qoi, — dep oilady ol, — bizdiki nemene balanyń oiyny siiaqty».
Kúnder ótip jatty. Aýa raiy buzyla bastady. Jii-jii sirkiregen jańbyr jaýyp, aspandy tútin tústes surǵylt bult torlap alatyn boldy. Qyrmandaǵy astyq qyzyp ketpes úshin jal-jal etip, jii-jii aýdarystyryp turý — qyzdardyń mindeti edi. Bir kúni Dariǵa jańbyr jaýyp turǵan kezde Nurmashtyń qabyrǵa gazetti alyp jatqanyn kórdi. Jumysyn tastai salyp, júgirip onyń janyna bardy.
— Nurmash, Raiymbektiń óleńin maǵan berińizshi? — dep surady.
— Nege? Bolmaidy.
— Maǵan arnalǵan óleń edi ǵoi, berińizshi! Ótinem!..
— Ras, áýeli saǵan arnalǵan, biraq keiin avtordyń tilegi boiynsha ol sózdi alyp tastadyq.
— Á, solai ma?..
Dariǵa qapelimde ne derin bilmei eseńgiregen adamsha sileiip turyp qaldy. Túri sonshalyq aianyshty bolyp ketti. Ol endi eki iyǵy salbyrap keiin qarai júre bergen edi.
— Toqta,— dedi Nurmash daýystap.
Dariǵa burylǵan joq. Nurmash júgirip, ony qýyp jetti de:
— Jái aitamyn, soǵan da renjip barasyń ba? Má, tez qoinyńa tyǵyp al, sý bolyp qalmasyn,— dep búktelgen óleńdi qyzdyń qolyna ustatqan.
— Avtory ruqsat etpeidi ǵoi, báribir, — dedi Dariǵa jylamsyraǵan únmen, óleńdi qaitaryp berip. Nurmash oǵan kúle qarady da eshbir búkpesiz-aq týrasynan:
— Shynymen súiesiz be? — dep surady. Dariǵa basyn izedi.
— Ái, asaýlar men tusaýlar… Ruqsat etedi, má, al,— dedi de óleńdi endi qyzdyń qaltasyna tyǵa sap ózi jónine ketti.
Sol kúni keshkisin qyrmannan Dildá men Dariǵa basqa qyzdardan bólinip ońasha birge qaitqan. Kún tuman, qońyr salqyn edi. Kolhoz kóshesindegi sabyndai ezilgen saz batpaqta qyzdar taiǵanaqtap ázer júrip keledi. Dariǵa dereý aiaq kiimin sheship ala sap, syrǵanai berip, shalqasynan túse jazdady. Dildá súiep qaldy:
— Aqymaq qyz sýyq tiedi ǵoi, ki aiaq kiimińdi, — dedi ol buiyryp, — erteń qaitarda aýyryp qalasyń…
— Apatai, meniń qaitqym kelmeidi, — dedi máz bolǵan Dariǵa onan saiyn syrǵanaqtai túsip.
— Ol taǵy qandai óner?
— Osyndai óner, osy aýylda birjola qalǵym keledi.
— Dariǵa, aqymaq qyz-aý, shynyń ba?
Dariǵa endi kúlkisinen tyiylyp tapochkalary qoltyǵynda, ózine tańdana qaraǵan Dildámen qatarlasa júrdi.
— Shynynda da kópten beri osy oi maza bermeidi. Nege ekenin bilmeimin, ketkim kelmeidi,— dedi ol oily qalypta.
Dildá birazǵa deiin únsiz júrip kele jatty da, kenet Dariǵanyń qarynan shap berip ustai alyp qapelimde ony selk etkizdi.
— Ainalaiyn-aý, shynymdy aitsam, meniń de qaitqym kelmeidi. Jas kezimde aýylda óskendikten be, birtúrli mynaý tirlik maǵan óte ystyq kórinedi. Qimaimyn.
Endi azdan keiin eki qyz da osy aýylǵa birjola qaityp kelýge sóz bailasqan edi.
***
Astyq jinalyp bolyp, qyzdar qaityp ketken. Eki-úsh kún ótkennen keiin erteńgisin Raiymbekti kolhoz predsedateli shaqyrtty da, qaladan kolhozǵa kele jatqan adamdardy kóshirip ákelýdi tapsyrdy. Janyna Nurmashty qosyp berdi. Raiymbek odan kóship keletinniń kim ekenin suraǵan, komsorg syr bermesten:
— Barǵan soń kóresiń ǵoi, — dedi.
Bular qalaǵa túske taman jetken.
— Redaktsiiaǵa bur, — dedi Nurmash.
Eki etajdy úlken úidiń aldyna bular kelgende, qaqpa aldynda eki-úsh chemodan men kórpe-jastyq býylǵan teńi bar. Dildá tur eken. Ol saǵatyna qarap qoiyp Nurmashqa:
— Ýádege berik ekensińder. On minýt erte keldińder, — dedi qýanyshty únmen. Sálden keiin redaktsiiadan janynda orta jasqa kep qalǵan kózildirikti adamy bar, Dariǵa da shyqty.
— Mine, aǵai, bizdiń mashina, — dedi ol,— kóp turýǵa bolmaidy.
Onan soń qýaqylana kúlgen jaidary qalypta Raiymbekke kózin qysyp qoidy da:
— Aqyn jigit osy, — dep tanystyrdy. Kózildirikti adam Raiymbektiń qolyn qysty.
— Endi men ne deiin, qalqam. Jolyń bolsyn, barǵan jerińde de jaqsy iste, — dedi álgi kisi Dariǵamen qoshtasyp. Bylaiyraq uzap shyqqan soń Dariǵa:
— Bizdiń redaktor,— dedi ózinen-ózi.— Men osy redaktsiiada korrektor bop isteitinmin, endi mine, senderdiń aýyldaryńa birjolata bara jatyrmyn.
— Qalaisha? — dedi Raiymbek túsinbei. Bul onyń alǵash ún qatýy edi.
— Kolhozǵa birjola baramyn, — dedi Dariǵa oǵan týra qarap.— Anaý joly sen aýylda qyz az dep ediń ǵoi.
Benzin iisi ańqyǵan kabina ishinde motor qyzýynyń bet sharpyr jalyny bar. Qaladan shyǵa bere-aq besikshe terbetken mashina júrisinen Dariǵanyń uiqysy keldi.
– Uiqym keldi, — dedi maýjyrap. Onyń sirek tisterin kórgen kezde Raiymbektiń júregi lúp ete tústi, Dariǵa bolsa ony renjitip almaiyn degendei asa saqtyqpen:
— Raiymbek, osy kúni óleń jazasyń ba? — dep surady. Jigit úndegen joq. Óńinen qany qashyp surlanyp, kóziniń tóńiregi qyzaryp, aiqysh-uiqysh joldan kóz alar emes. Birtalaidan alynbaǵan sirek qara murtty ústińgi erni diril qaǵady. Qatty tolqyp otyr.
— Óleńderińdi maǵan oqýǵa beresiń be? Jaqsylaryn redaktsiiaǵa jiberemiz. Men redaktor aǵaiǵa jańa sen jaiynda aittym. Al seniń maǵan arnaǵan óleńiń, mine…
Dariǵa qaltasynan bir jaǵy sol kúii aq gazet paraǵyn aldy.
— Erteńgi gazette jariialanady. Mynaý ottiskasy, men ázer degende aldym. Shynynda muny osy kúiinde alýǵa ruqsat etilmeidi.
Raiymbek endi ǵana qyzǵa tesile qarady. Dariǵa kózin jumǵan qalypta áli sóilep otyr.
— Óleń jazatyn aqyn adamdy eldiń bári súiýge tiis qoi… «Al men tipten aqyn emespin ǵoi, — dedi Raiymbek óz ishinen, — ol óleń kezdeisoq jazylǵan. Ony jazdyrǵan sensiń ǵoi…»
Budan ary uzaq jol boiyna ekeýi de únsiz otyrdy. Ekeýi de tek ishtei qýanyshty edi. Dál aýylǵa jetken kezde Raiymbek:
— Keshkisin klýbqa kelesiń be? — dep surady sybyrlap qana. Dariǵa ádemi, marjandai jarqyraǵan sirek tisterin kórsetip qýlana kúldi de, basyn izedi…
Mart, avgýst, 1956 j.
