2021 jyldyń qańtarynda ótetin Májilis pen máslihat depýtattaryn sailaýǵa orai elimizdiń 14 oblysynda jáne respýblikalyq mańyzy bar Almaty, Shymkent, Nur-Sultan qalalarynda 10 myńnan astam, sonymen qatar álemniń 51 memleketinde 66 sailaý ýchaskesi ashylatyn bolady.
Jalpy, Qazaqstannyń sailaýǵa qatysty zańnamasyna sáikes, 18 jasqa tolǵan, áreketke qabiletti, bas bostandyǵynan aiyrý oryndarynda otyrmaityn azamattar sailaý kezinde daýys berýge quqyly. Ol úshin sailaýshylar turǵylyqty jeri boiynsha jergilikti atqarýshy organ jasaityn tizimde bolýy tiis. Naqty bir sailaý ýchaskesinde azamatty sailaýshylar tizimine engizý úshin onyń osy sailaý ýchaskesiniń aýmaǵyndaǵy turǵylyqty jeri boiynsha tirkelý faktisi negiz bolyp sanalady. Sonymen qatar azamattar turǵylyqty jeri boiynsha sailaýshylar tiziminde óziniń bar ne joq ekendigin de aldyn ala anyqtaýyna múmkindigi bar. Ýaqytsha tirkelgen azamattar sailaýshylar tizimine qosylý úshin jergilikti atqarýshy organdarǵa ótinish berýi tiis.
Al 10 jeltoqsanǵa deiin tirkeý bolmaǵan jaǵdaida da azamattar daýys berýge arnalǵan ýchaskeni tańdaý týraly jergilikti atqarýshy organdarǵa ótinish jasaýǵa quqyly.
Joǵaryda atalǵan 10 myńnan astam ýchaskeniń ishinde demalys úilerinde, sanatoriilerde, turaqty emdeý-profilaktikalyq mekemelerinde, shalǵaidaǵy jáne qatynasýy qiyn aýdandarda ornalasqan azamattar turatyn jerlerde, alys mal sharýashylyǵy ýchaskelerinde, tergeý izoliatorlary men ýaqytsha ustaý izoliatorlarynda, Qazaqstan Respýblikasyna tiesili jáne sailaý kúni júzýde júrgen kemelerde, áskeri bólimderde qurylǵan 558 ýchaske de bar. Mundai ýchaskeler boiynsha sailaýshylardyń tizimderi daýys berýge 5 kún qalǵanda jasalady jáne daýys berýge 1 kún qalǵanda naqtylanýy tiis. Al álemniń 51 elinde qurylatyn 66 sailaý ýchaskesinde shet memlekette turatyn nemese uzaq merzimdi sheteldik issaparda júrgen jáne respýblika azamatynyń jaramdy pasporty bar barlyq azamattar daýys bere alady.
QR Ortalyq sailaý komissiiasy tóraǵasynyń orynbasary Konstantin Petrovtyń aitýynsha, shet memleketterge jeke shaqyrýmen, jumys, iskerlik, týristik saparmen barǵan Qazaqstan azamattary jaramdy tólqujatymen sailaý komissiiasyna júgingen kezde sailaýshylar tizimine qosylatyn bolady.
«Tizim atalǵan ókildikterdiń basshylary usynǵan málimetter negizinde túziledi. daýys berý kúniniń aldyndaǵy jaǵdaiǵa sáikes, tizim mindetti túrde naqtylaýǵa jatady. Syrtqy ister ministrligi Qazaqstan Respýblikasy aýmaǵynan tysqary jerde ornalasqan sailaý komissiialaryna shetelde júrgen azamattardy tizimge qosý jumysyna kómek kórsetýi tiis», - degen edi ol.
Aita keterligi, aldaǵy sailaý naýqanyna daiyndyq aiasynda elimizdiń Ortalyq sailaý komissiiasy maýsym aiynda barlyq sailaý ýchaskesine túgendeý júrgizgen bolatyn. Nátijesinde sailaý ýchaskeleriniń 95,6 paiyzy (9606) birinshi qabattarda ornalasqany, 83,6 paiyzynda (8113) ǵimaratqa kire beriste pandýstar bar ekendigi anyqtaldy. 372 sailaý ýchaskesinde nemese 4 paiyzynda arbamen júretin múgedekter úshin arnaiy liftter bar.
2018 jyly «Qazaqstan Respýblikasyndaǵy sailaý týraly» Qazaqstan Respýblikasynyń Konstitýtsiialyq zańyna alǵash ret múmkindigi shekteýli azamattardyń sailaý quqyqtaryn odan ári qamtamasyz etýge baǵyttalǵan normalar engizildi. 2019 jyldyń qańtarynda sailaý komissiialarynyń quramyn qalyptastyrý kezinde qoǵamdyq birlestikterdiń usynysy boiynsha 455 múmkindigi shekteýli azamat komissiia músheleri bolyp sailandy. Onyń ishinde 6 adam oblystyq, 12 adam – qalalyq jáne aýdandyq, 432 adam ýchaskelik sailaý komissiialarynyń quramyna endi. Bul rette sailaý komissiiasy múmkindigi shekteýli azamattardyń sailaý quqyqtaryn iske asyrý boiynsha qajetti sharalar qabyldaýy tiis. Iaǵni, jergilikti atqarýshy organdar sailaý komissiialaryna osy baǵyttaǵy jumysqa járdemdesýge mindetti. Sondai-aq, daýys berýge arnalǵan úi-jaidy jabdyqtaý kezinde, múmkindigi shekteýli azamattardyń sailaýshylardyń kedergisiz qol jetkizýi jáne ondaǵy daýys berýi úshin jaǵdailar qamtamasyz etilýi qajet.
«Sailaý ýchaskesinde taktildi kórsetkishter, monitory bar kompiýterler, sondai-aq zaǵiptar, nashar kóretinder jáne nashar estitinder úshin arnaiy qulaqqaptar, ústeli bar jasyryn daýys berýge arnalǵan kabina, iaǵni qosymsha jaryqtandyrýy, trafaretteri, optikalyq túzetý quraldary jáne basqa da quraldar bolý kerek», - degen edi taiaýda Ortalyq sailaý komissiiasynyń múshesi Erlan Daýylbaev.
Esterińizge sala keteiik, aldaǵy saiasi naýqanda «Aq jol» Qazaqstannyń demokratiialyq partiiasy, «Aýyl» halyqtyq-demokratiialyq patriottyq partiiasy, «Birlik» («Adal») saiasi partiiasy, Jalpyulttyq sotsial-demokratiialyq partiiasy, Qazaqstannyń Kommýnistik halyq partiiasy jáne «Nur Otan» partiiasy Qazaqstan Respýblikasy Parlamenti Májilisiniń depýtattaryn sailaýǵa qatysa alady.
«Qazaqstan Respýblikasyndaǵy sailaý týraly» konstitýtsiialyq zańda jáne «Saiasi partiialar týraly» zańda qarastyrylǵan erejeler boiynsha parlamenttik tájiribemizde alǵash ret partiialyq tizimge áielder men jastar úshin 30 paiyzdyq kvota engizildi.
