31 mamyr - Saiasi qýǵyn-súrgin jáne asharshylyq qurbandaryn eske alý kúni.
2003 jyldan bastap Qazaqstandaǵy saiasi qýǵyn-súrgin qurbandaryna birjolǵy aqshalai ótemaqy jáne arnaiy memlekettik járdemaqy retinde 16,1 mlrd teńge tólendi. Biyl bul maqsatqa 1,3 mlrd teńgeden astam qarajat qarastyrylǵan, dep habarlaidy Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý ministrliginiń baspasóz qyzmeti.
1921-1954 jyldar aralyǵyndaǵy kezeńde «halyq jaýlaryn» anyqtaý saiasatynyń saldarynan Qazaqstanda 100 myń adam sottaldy, olardyń 25 myńy eń joǵary jazalaý sharasy – atý jazasyna kesildi.
Milliondaǵan qazaqstandyq 1932-33 jyldary asharshylyqtyń qurbany boldy.
Respýblika aýmaǵynda GÝLAG qurylymynyń eń iri lagerleri – ALJIR, Steplag, Karlag boldy. Qýǵyn-súrgin jyldary Qazaqstan lagerlerine 5 mln-nan astam adam jer aýdaryldy. Keibir málimetter boiynsha, tutqyndardyń jalpy sany budan edáýir kóp.
1930-1940 jyldary Qazaqstan milliondaǵan keńes azamaty úshin deportatsiia orny boldy. 1937 jyldyń kúzinde respýblikaǵa júzdegen myń kárister, túrikter, irandyqtar, kúrdter men ázirbaijandar qonys aýdardy. Sondai-aq, Uly Otan soǵysy jyldarynda elge nemister, grekter, sheshender, ingýshtar, qarashailar, balqarlar, qyrym tatarlary jáne basqa da halyqtar jer aýdaryldy. Olardyń sany - 1 million 200 myńnyń shamasynda.
Qoldanystaǵy zańnamaǵa sáikes saiasi qýǵyn-súrgin qurbandaryna jáne saiasi qýǵyn-súrginnen zardap shekken dep tanylǵan azamattarǵa 2003 jyldan bastap birjolǵy aqshalai ótemaqy tólenedi.
«2003-2021 jyldar aralyǵynda respýblikalyq biýdjetten 2,9 mlrd teńge somasynda birjolǵy aqshalai ótemaqy tólendi. Ótemaqy mólsheri 2 385 teńge men (3/4 AEK) 318 000 teńge (100 AEK) aralyǵynda. 2022 jylǵa respýblikalyq biýdjette atalǵan maqsattarǵa 2,1 mln teńge qarastyrylǵan», - dep habarlady QR EHÁQM Áleýmettik kómek departamentiniń direktory Asqar Niiazov.
Budan basqa, saiasi qýǵyn-súrgin qurbandaryna, sondai-aq saiasi qýǵyn-súrginnen zardap shekken, múgedektigi bar nemese zeinetkerler bolyp tabylatyn adamdarǵa áleýmettik tólemderdiń ózge de túrlerine qaramastan 1,07 ailyq eseptik kórsetkish mólsherinde (2022 jyly-3 403 teńge) arnaýly memlekettik járdemaqy tólenedi.
«2005 jyldan bastap 2021 jylǵa deiingi kezeńde respýblikalyq biýdjetten 13,2 mlrd teńge somasynda arnaýly memlekettik járdemaqy tólendi. 2022 jyly arnaýly memlekettik járdemaqy tóleýge 1,3 mlrd teńge josparlanǵan. Biylǵy 1 mamyrdaǵy jaǵdai boiynsha 29 648 jappai saiasi qýǵyn-súrgin qurbany jáne saiasi qýǵyn-súrginnen zardap shekken azamat arnaýly memlekettik járdemaqy aldy», - dedi Asqar Niiazov.
Aqtalǵan azamattardyń, sondai-aq saiasi qýǵyn-súrginnen zardap shekken dep tanylǵan, múgedektigi bar nemese zeinetker bolyp tabylatyn adamdardyń birinshi kezekte:
- - bas bostandyǵynan aiyrý oryndarynda ustalǵan, jazasyn ótegen, basqa eldi mekemenderge jiberilgen, arnaiy eldi mekenderde erkindigi shektelip, májbúrli eńbekpen ainalysqan jáne májbúrlep psihiatriialyq mekemelerde emdeýde bolǵan ýaqytynyń úsh ese mólsherde zeinetaqy alý úshin qatysý ótiline eseptelýine;
- - olarǵa yńǵaily ýaqytta kezekti eńbek demalysyn alý, sondai-aq jylyna eki aptaǵa deiingi merzimge jalaqysy saqtalmaityn qosymsha demalys alý;
- - telefondardy birinshi kezekte ornatý;
- - Qazaqstan Respýblikasynyń zańnamasyna sáikes qarttar men múgedektigi bar adamdarǵa arnalǵan internat-úilerge birinshi kezekte ornalastyrý, olarda tolyq memlekettik qamtamasyz etýde turý;
- - protezdik-ortopediialyq buiymdarmen jeńildikpen qamtamasyz etý;
- - ońaltýǵa bailanysty máseleler boiynsha advokattardan tegin keńes alýǵa quqyǵy bar.
Budan basqa, jergilikti atqarýshy organdar jergilikti ókildi organdardyń sheshimi boiynsha saiasi qýǵyn-súrginderge ushyraǵan jáne Qazaqstan Respýblikasynyń zańnamasyna sáikes aqtalǵan adamdarǵa materialdyq jáne basqa da kómek túrlerin kórsetý jóninde jergilikti biýdjetter esebinen qosymsha sharalar belgileýge quqyly.
Jyl saiyn Saiasi qýǵyn-súrgin jáne asharshylyq qurbandaryn eske alý kúnine orai jergilikti atqarýshy organdar saiasi qýǵyn-súrgin qurbandary men zardap shekkenderge birjolǵy materialdyq kómek kórsetedi.
2022 jyly jergilikti biýdjet qarajaty esebinen 8 232 azamatqa 3 278 teńgeden 47 700 teńgege deiingi mólsherde 182 mln teńge somasynda birjolǵy materialdyq kómek kórsetiledi.
