QR saýda jáne integratsiia ministri B.Sultanov QR Premer-Ministriniń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet otyrysynda áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlarynyń baǵalary týraly baiandady.
B. Sultanovtyń aitýynsha, qazan aiynyń basynan 12 qarashadaǵy jaǵdai boiynsha áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlarynyń baǵasy 1,1%-ǵa ósti. Bul rette egin jinaý maýsymyna qaramastan, birneshe taýarlardyń baǵalarynyń on shaqty paiyzǵa ósýi baiqalady.
Máselen, qaraqumyq jarmasy – 46,3%-ǵa, al jyl basynan 62,9%-ǵa; kúrish – 0,7%-ǵa, jyl basynan beri 32,3%-ǵa; un – 10,2%-ǵa, jyl basynan 27,8%-ǵa ósken.
Qazan men qarasha aralyǵynda baǵanyń tómendeýi mynadai taýarlar boiynsha baiqalady: kúnbaǵys maiy 0,4%, kartop 3,4%, sábiz 4,5%, piiaz 5,8%, qyryqqabat 7,7% jáne qant 7,9%.
Jyl basynan beri áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlaryna baǵanyń maksimaldyq ósýi Atyraý (13,5%), Pavlodar (12%) oblystarynda, Nur-Sultan qalasynda (11,8%), Jambyl jáne Aqtóbe oblystarynda (11,4%) baiqalýda.
«Bul rette barlyq óńirlerde negizinen kókónisterge, etke, nan men qaraqumyqqa shekti mánderdiń 15% asqany baiqalady. Áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlarynyń shekti mánderiniń eń kóp sany Qyzylorda, Shymkent jáne Túrkistan qalalarynda 6 taýar boiynsha tirkelgen, bul kókónister, un, nan jáne siyr eti. Almaty, Aqtóbe qalalary, Aqmola, Soltústik Qazaqstan jáne Jambyl oblystarynda – 5 taýar boiynsha», — dedi ministr.
Maýsymaralyq kezeńde áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlarynyń baǵalaryn turaqtandyrý jáne múmkin bolatyn alypsatarlyq sekirýlerdi boldyrmaý úshin jedel sharalar qabyldaý maqsatynda, 2018 jylǵy mamyr aiynda ákimdikterge áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlarynyń baǵasyn retteý boiynsha fýnktsiialar berildi. Alaida, B. Sultanovtyń aitýynsha, búginde is júzinde ákimdikter bul fýnktsiiany paidalanbai otyr.
Baǵanyń ósý sebepterin anyqtaý úshin taldaý nátijeleri
Birinshiden, azyq-túlik naryǵynda ártúrli saýda ústeme baǵalary bar kóptegen distribiýtorlardyń jáne basqa da tiimsiz deldaldardyń sanynyń kóp bolýy, jetkizý sharttarynyń oryndalmaýy, saqtaý arnalarynyń joqtyǵy bolyp tabylady. Nátijesinde bul keibir taýarlardyń baǵalarynyń ósýine alyp soqtyrady.
Ekinshi sebep, eksport kóleminiń ósýi. Onyń arqasynda importtalaǵan taýarlarǵa baǵanyń ósimi baiqalady. Máselen, aǵymdaǵy jyly qaraqumyq elimizdegi egis alqaptarynyń 30% qysqarýynyń saldarynan qymbattady. Sonymen qatar, Resei Federatsiiasynda 5 jyl ishinde ónimniń az bolýyna bailanysty baǵanyń ósýi baiqalady.
Kúrish baǵasynyń ósýi Ózbekstan men Túrikmenstan tarapynan qazaqstandyq kúrishke suranystyń ósýine bailanysty baiqalady. Osylaisha atalǵan elderge eksport 22 esege ósti. Reseide kúrishtiń baǵasy 14%-ǵa, iaǵni bizdiń valiýtamen eseptegende 368,5 teńgeden/kg 420,2 teńge deiin ósti.
«Degenmen, óńiraralyq taýarlardy jetkizý boiynsha taldaý júrgizý kezinde, biz ákimdikterdiń óz óńirlerinde qandai taýarlar óndiriletinin jáne qaidan ákeletinin jii bilmeitinin baiqadyq», — dedi B. Sultanov.
Taldaý kórsetkendei, kóptegen taýarlar boiynsha korreliatsiia 90% astam quraidy. Eýraziialyq Ekonomikalyq Odaǵy aiasynda saýda shekaralarynyń ashyq bolýyna bailanysty Reseide baǵanyń ósýi aiasynda bizdegi baǵa da, eksport kólemi de ósýde.
«Sonymen qatar, barlyq azyq-túlik taýarlary boiynsha Reseidegi baǵalar aitarlyqtai joǵary bolýyna bailanysty ishki qazaqstandyq baǵany joǵary kóteredi», — dedi ministr.
Áleýmettik mańyzdy azyq-túlik taýarlarynyń baǵasyn turaqtandyrý boiynsha qabyldanyp jatqan sharalar týraly
B. Sultanovtyń aitýynsha, áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlaryna baǵany tejeý jáne olardyń ósý sebepterin kezeń-kezeńmen joiý maqsatynda Saýda jáne integratsiia ministrligi Aýyl sharýashylyǵy ministrligimen jáne jergilikti atqarýshy organdarmen birlesip jumys júrgizýde. Baǵany tejeýdiń ártúrli tetikterin ázirledi. Búgingi kúni baǵany turaqtandyrýdyń negizgi tetigi turaqtandyrý qorynyń qyzmeti bolyp tabylady
Azyq-túlik taýarlarynyń kólemi barlyǵy 45 myń tonna, bul óńirlerde halyqtyń qajettiliginiń 3% quraidy. Bul rette, satyp alý kóleminiń tómendigine qaramastan, 17 óńirdiń 12-si turaqtandyrý qoryna bólingen 2,7 mlrd teńgeni Ekinshi dárejeli bankterdiń depozitterinde ustaidy. Is júzinde bul aqsha óńirlerdegi áleýmettik azyq-túlik korporatsiialaryn ustaýǵa arnalǵan.
«Áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlarynyń baǵa belgileýge tolyqqandy áser etý úshin turaqtandyrý qorlaryn satyp alýdy halyqtyń qajettiginen 15-20% deiin ulǵaitý qajet», — dep túsindirdi B. Sultanov.
Budan ózge, B. Sultanov baǵany ustap turý boiynsha biýdjetten qomaqty qarajatty talap etpeitin balamaly tetikter týraly aityp berdi.
Birinshiden, «ainalym shemasy» — áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlaryn belgilengen baǵa boiynsha satýdyń qarsy mindettemeleri bar saýda jelilerine jeńildetilgen qarjy berý iske asyrylýda. Aǵymdaǵy jyly «ainalym shemasy» tórt pilottyq aimaqta iske asyrylýda.
Atap aitqanda, Almaty qalasynda «Magnum» JShS-men 1,5 mlrd teńgege shart jasaldy, biraq áli kúnge deiin óńirlik erejeler bekitilmegen, bul ákimdiktiń baǵany turaqtandyrý jónindegi jumysyna qaýip tóndiredi.
Nursultan, Qyzylorda jáne Qostanai qalalarynda biýdjet qarajaty kózdelgenine (ÁKK qarajatyna) qaramastan, áli kúnge deiin saýda jelilerimen sharttar jasalmaǵan jáne ákimdiktermen baǵany tómendetý boiynsha naqty jumystar júrgizilmegen.
Sondai-aq, 7 óńir osy ýaqytqa deiin óńirlik erejelerdi bekitpegen, osyǵan bailanysty olar «ainalym shemasyn», turaqtandyrý qorlary jumysynyń jeńildetilgen tetigin de paidalana almaidy.
Ekinshiden, qazirgi zamanǵy formattaǵy qoimalardyń tapshylyǵyn eskere otyryp, Áleýmettik Kásipkerlik Korporatsiialary áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlaryn forvardtyq satyp alýdy júzege asyrýǵa múmkindigi bar.
«Baǵa ósiminiń negizgi sebebi qaita satyp alýshylar bolyp tabylatyndyǵyn eskere otyryp, biz úshin saýda men taýarlardy saqtaýdyń qazirgi zamanǵy infraqurylymyn qurý mańyzdy», — dedi B. Sultanov.
Osyǵan bailanysty, kóterme-taratý ortalyqtarynyń qurylysy bastaldy, olar ónimderdi saqtaý, oraý, ótkizý jáne tasymaldaý boiynsha óndirýshilerge qyzmet kórsetetin bolady.
Mysaly, búginde Qaraǵandy qalasynda kóterme-taratý ortalyǵynyń qurylysy aiaqtalýda. Jambyl, Pavlodar, Soltústik, Shyǵys jáne Batys Qazaqstan oblystarynda uqsas obektiler qazirgi kúni qurylýda, biraq olardy Qaraǵandy oblysynyń standartaryna áli de jetkizý qajet.
«Biylǵy 16 qarashada biz zań júzinde kóterme-taratý ortalyqtarynyń túsinigin jáne Saýda jáne integratsiia ministrliginiń olarǵa qoiylatyn talaptardy bekitý boiynsha quzyretin aiqyndadyq. Qazir biz Aýyl sharýashylyǵy ministrligi men Aziia Damý Bankimen birlesip, kóterme-taratý ortalyǵyna qoiylatyn jańa talaptardy belsendi túrde pysyqtap jatyrmyz», — dedi B. Sultanov.
«Biznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy aiasynda qarapaiym zattar ekonomikasy sheńberinde kóterme-taratý ortalyqtaryn salý úshin nesie alý jáne sýbsidiia alý múmkindigi jasaldy.
Kóterme-taratý ortalyqtarynyń investitsiialyq tartymdylyǵyn arttyrý úshin biz kóterme-taratý ortalyqtarynyń qurylysyn investitsiialyq basym jobalarǵa jatqyzýdy usynamyz. Aldyn-ala esepteýler boiynsha óńirlik kóterme-taratý ortalyqtarynyń qurylysyna talap etiletin investitsiialar kólemi 5,8 mlrd teńgege jýyq.
Mobildi qosymshany iske qosý týraly
Osy jyldyń qarasha aiynyń sońynda Qaraǵandy qalasynda pilottyq rejimde «BTS Digital» JShS ázirlegen Price Scanner mobildi qosymshasy iske qosylady.
Price Scanner fýnktsionaly taýardyń qunyn jáne qalanyń barlyq dúkenderinde olardyń sapasy týraly pikirlerdi kórýge, sondai-aq, taýardy salystyrýǵa jáne eń tómen baǵamen satyp alýǵa múmkindik beredi. Budan ári Price Scanner mobildi qosymshasy basqa óńirlerde iske qosylady.
