قر ساۋدا جەنە ينتەگراتسييا مينيسترٸ ب.سۇلتانوۆ قر پرەمەر-مينيسترٸنٸڭ تٶراعالىعىمەن ٶتكەن ٷكٸمەت وتىرىسىندا ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى بار ازىق-تٷلٸك تاۋارلارىنىڭ باعالارى تۋرالى باياندادى.
ب. سۇلتانوۆتىڭ ايتۋىنشا, قازان ايىنىڭ باسىنان 12 قاراشاداعى جاعداي بويىنشا ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى بار ازىق-تٷلٸك تاۋارلارىنىڭ باعاسى 1,1%-عا ٶستٸ. بۇل رەتتە ەگٸن جيناۋ ماۋسىمىنا قاراماستان, بٸرنەشە تاۋارلاردىڭ باعالارىنىڭ ون شاقتى پايىزعا ٶسۋٸ بايقالادى.
مەسەلەن, قاراقۇمىق جارماسى – 46,3%-عا, ال جىل باسىنان 62,9%-عا; كٷرٸش – 0,7%-عا, جىل باسىنان بەرٸ 32,3%-عا; ۇن – 10,2%-عا, جىل باسىنان 27,8%-عا ٶسكەن.
قازان مەن قاراشا ارالىعىندا باعانىڭ تٶمەندەۋٸ مىناداي تاۋارلار بويىنشا بايقالادى: كٷنباعىس مايى 0,4%, كارتوپ 3,4%, سەبٸز 4,5%, پيياز 5,8%, قىرىققابات 7,7% جەنە قانت 7,9%.
جىل باسىنان بەرٸ ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى بار ازىق-تٷلٸك تاۋارلارىنا باعانىڭ ماكسيمالدىق ٶسۋٸ اتىراۋ (13,5%), پاۆلودار (12%) وبلىستارىندا, نۇر-سۇلتان قالاسىندا (11,8%), جامبىل جەنە اقتٶبە وبلىستارىندا (11,4%) بايقالۋدا.
«بۇل رەتتە بارلىق ٶڭٸرلەردە نەگٸزٸنەن كٶكٶنٸستەرگە, ەتكە, نان مەن قاراقۇمىققا شەكتٸ مەندەردٸڭ 15% اسقانى بايقالادى. ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى بار ازىق-تٷلٸك تاۋارلارىنىڭ شەكتٸ مەندەرٸنٸڭ ەڭ كٶپ سانى قىزىلوردا, شىمكەنت جەنە تٷركٸستان قالالارىندا 6 تاۋار بويىنشا تٸركەلگەن, بۇل كٶكٶنٸستەر, ۇن, نان جەنە سيىر ەتٸ. الماتى, اقتٶبە قالالارى, اقمولا, سولتٷستٸك قازاقستان جەنە جامبىل وبلىستارىندا – 5 تاۋار بويىنشا», — دەدٸ مينيستر.
ماۋسىمارالىق كەزەڭدە ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى بار ازىق-تٷلٸك تاۋارلارىنىڭ باعالارىن تۇراقتاندىرۋ جەنە مٷمكٸن بولاتىن الىپساتارلىق سەكٸرۋلەردٸ بولدىرماۋ ٷشٸن جەدەل شارالار قابىلداۋ ماقساتىندا, 2018 جىلعى مامىر ايىندا ەكٸمدٸكتەرگە ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى بار ازىق-تٷلٸك تاۋارلارىنىڭ باعاسىن رەتتەۋ بويىنشا فۋنكتسييالار بەرٸلدٸ. الايدا, ب. سۇلتانوۆتىڭ ايتۋىنشا, بٷگٸندە ٸس جٷزٸندە ەكٸمدٸكتەر بۇل فۋنكتسييانى پايدالانباي وتىر.
باعانىڭ ٶسۋ سەبەپتەرٸن انىقتاۋ ٷشٸن تالداۋ نەتيجەلەرٸ
بٸرٸنشٸدەن, ازىق-تٷلٸك نارىعىندا ەرتٷرلٸ ساۋدا ٷستەمە باعالارى بار كٶپتەگەن ديستريبيۋتورلاردىڭ جەنە باسقا دا تيٸمسٸز دەلدالداردىڭ سانىنىڭ كٶپ بولۋى, جەتكٸزۋ شارتتارىنىڭ ورىندالماۋى, ساقتاۋ ارنالارىنىڭ جوقتىعى بولىپ تابىلادى. نەتيجەسٸندە بۇل كەيبٸر تاۋارلاردىڭ باعالارىنىڭ ٶسۋٸنە الىپ سوقتىرادى.
ەكٸنشٸ سەبەپ, ەكسپورت كٶلەمٸنٸڭ ٶسۋٸ. ونىڭ ارقاسىندا يمپورتتالاعان تاۋارلارعا باعانىڭ ٶسٸمٸ بايقالادى. مەسەلەن, اعىمداعى جىلى قاراقۇمىق ەلٸمٸزدەگٸ ەگٸس القاپتارىنىڭ 30% قىسقارۋىنىڭ سالدارىنان قىمباتتادى. سونىمەن قاتار, رەسەي فەدەراتسيياسىندا 5 جىل ٸشٸندە ٶنٸمنٸڭ از بولۋىنا بايلانىستى باعانىڭ ٶسۋٸ بايقالادى.
كٷرٸش باعاسىنىڭ ٶسۋٸ ٶزبەكستان مەن تٷرٸكمەنستان تاراپىنان قازاقستاندىق كٷرٸشكە سۇرانىستىڭ ٶسۋٸنە بايلانىستى بايقالادى. وسىلايشا اتالعان ەلدەرگە ەكسپورت 22 ەسەگە ٶستٸ. رەسەيدە كٷرٸشتٸڭ باعاسى 14%-عا, ياعني بٸزدٸڭ ۆاليۋتامەن ەسەپتەگەندە 368,5 تەڭگەدەن/كگ 420,2 تەڭگە دەيٸن ٶستٸ.
«دەگەنمەن, ٶڭٸرارالىق تاۋارلاردى جەتكٸزۋ بويىنشا تالداۋ جٷرگٸزۋ كەزٸندە, بٸز ەكٸمدٸكتەردٸڭ ٶز ٶڭٸرلەرٸندە قانداي تاۋارلار ٶندٸرٸلەتٸنٸن جەنە قايدان ەكەلەتٸنٸن جيٸ بٸلمەيتٸنٸن بايقادىق», — دەدٸ ب. سۇلتانوۆ.
تالداۋ كٶرسەتكەندەي, كٶپتەگەن تاۋارلار بويىنشا كوررەلياتسييا 90% استام قۇرايدى. ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق وداعى اياسىندا ساۋدا شەكارالارىنىڭ اشىق بولۋىنا بايلانىستى رەسەيدە باعانىڭ ٶسۋٸ اياسىندا بٸزدەگٸ باعا دا, ەكسپورت كٶلەمٸ دە ٶسۋدە.
«سونىمەن قاتار, بارلىق ازىق-تٷلٸك تاۋارلارى بويىنشا رەسەيدەگٸ باعالار ايتارلىقتاي جوعارى بولۋىنا بايلانىستى ٸشكٸ قازاقستاندىق باعانى جوعارى كٶتەرەدٸ», — دەدٸ مينيستر.
ەلەۋمەتتٸك ماڭىزدى ازىق-تٷلٸك تاۋارلارىنىڭ باعاسىن تۇراقتاندىرۋ بويىنشا قابىلدانىپ جاتقان شارالار تۋرالى
ب. سۇلتانوۆتىڭ ايتۋىنشا, ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى بار ازىق-تٷلٸك تاۋارلارىنا باعانى تەجەۋ جەنە ولاردىڭ ٶسۋ سەبەپتەرٸن كەزەڭ-كەزەڭمەن جويۋ ماقساتىندا ساۋدا جەنە ينتەگراتسييا مينيسترلٸگٸ اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلٸگٸمەن جەنە جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگاندارمەن بٸرلەسٸپ جۇمىس جٷرگٸزۋدە. باعانى تەجەۋدٸڭ ەرتٷرلٸ تەتٸكتەرٸن ەزٸرلەدٸ. بٷگٸنگٸ كٷنٸ باعانى تۇراقتاندىرۋدىڭ نەگٸزگٸ تەتٸگٸ تۇراقتاندىرۋ قورىنىڭ قىزمەتٸ بولىپ تابىلادى
ازىق-تٷلٸك تاۋارلارىنىڭ كٶلەمٸ بارلىعى 45 مىڭ توننا, بۇل ٶڭٸرلەردە حالىقتىڭ قاجەتتٸلٸگٸنٸڭ 3% قۇرايدى. بۇل رەتتە, ساتىپ الۋ كٶلەمٸنٸڭ تٶمەندٸگٸنە قاراماستان, 17 ٶڭٸردٸڭ 12-سٸ تۇراقتاندىرۋ قورىنا بٶلٸنگەن 2,7 ملرد تەڭگەنٸ ەكٸنشٸ دەرەجەلٸ بانكتەردٸڭ دەپوزيتتەرٸندە ۇستايدى. ٸس جٷزٸندە بۇل اقشا ٶڭٸرلەردەگٸ ەلەۋمەتتٸك ازىق-تٷلٸك كورپوراتسييالارىن ۇستاۋعا ارنالعان.
«ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى بار ازىق-تٷلٸك تاۋارلارىنىڭ باعا بەلگٸلەۋگە تولىققاندى ەسەر ەتۋ ٷشٸن تۇراقتاندىرۋ قورلارىن ساتىپ الۋدى حالىقتىڭ قاجەتتٸگٸنەن 15-20% دەيٸن ۇلعايتۋ قاجەت», — دەپ تٷسٸندٸردٸ ب. سۇلتانوۆ.
بۇدان ٶزگە, ب. سۇلتانوۆ باعانى ۇستاپ تۇرۋ بويىنشا بيۋدجەتتەن قوماقتى قاراجاتتى تالاپ ەتپەيتٸن بالامالى تەتٸكتەر تۋرالى ايتىپ بەردٸ.
بٸرٸنشٸدەن, «اينالىم سحەماسى» — ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى بار ازىق-تٷلٸك تاۋارلارىن بەلگٸلەنگەن باعا بويىنشا ساتۋدىڭ قارسى مٸندەتتەمەلەرٸ بار ساۋدا جەلٸلەرٸنە جەڭٸلدەتٸلگەن قارجى بەرۋ ٸسكە اسىرىلۋدا. اعىمداعى جىلى «اينالىم سحەماسى» تٶرت پيلوتتىق ايماقتا ٸسكە اسىرىلۋدا.
اتاپ ايتقاندا, الماتى قالاسىندا «Magnum» جشس-مەن 1,5 ملرد تەڭگەگە شارت جاسالدى, بٸراق ەلٸ كٷنگە دەيٸن ٶڭٸرلٸك ەرەجەلەر بەكٸتٸلمەگەن, بۇل ەكٸمدٸكتٸڭ باعانى تۇراقتاندىرۋ جٶنٸندەگٸ جۇمىسىنا قاۋٸپ تٶندٸرەدٸ.
نۇرسۇلتان, قىزىلوردا جەنە قوستاناي قالالارىندا بيۋدجەت قاراجاتى كٶزدەلگەنٸنە (ەكك قاراجاتىنا) قاراماستان, ەلٸ كٷنگە دەيٸن ساۋدا جەلٸلەرٸمەن شارتتار جاسالماعان جەنە ەكٸمدٸكتەرمەن باعانى تٶمەندەتۋ بويىنشا ناقتى جۇمىستار جٷرگٸزٸلمەگەن.
سونداي-اق, 7 ٶڭٸر وسى ۋاقىتقا دەيٸن ٶڭٸرلٸك ەرەجەلەردٸ بەكٸتپەگەن, وسىعان بايلانىستى ولار «اينالىم سحەماسىن», تۇراقتاندىرۋ قورلارى جۇمىسىنىڭ جەڭٸلدەتٸلگەن تەتٸگٸن دە پايدالانا المايدى.
ەكٸنشٸدەن, قازٸرگٸ زامانعى فورماتتاعى قويمالاردىڭ تاپشىلىعىن ەسكەرە وتىرىپ, ەلەۋمەتتٸك كەسٸپكەرلٸك كورپوراتسييالارى ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى بار ازىق-تٷلٸك تاۋارلارىن فورۆاردتىق ساتىپ الۋدى جٷزەگە اسىرۋعا مٷمكٸندٸگٸ بار.
«باعا ٶسٸمٸنٸڭ نەگٸزگٸ سەبەبٸ قايتا ساتىپ الۋشىلار بولىپ تابىلاتىندىعىن ەسكەرە وتىرىپ, بٸز ٷشٸن ساۋدا مەن تاۋارلاردى ساقتاۋدىڭ قازٸرگٸ زامانعى ينفراقۇرىلىمىن قۇرۋ ماڭىزدى», — دەدٸ ب. سۇلتانوۆ.
وسىعان بايلانىستى, كٶتەرمە-تاراتۋ ورتالىقتارىنىڭ قۇرىلىسى باستالدى, ولار ٶنٸمدەردٸ ساقتاۋ, وراۋ, ٶتكٸزۋ جەنە تاسىمالداۋ بويىنشا ٶندٸرۋشٸلەرگە قىزمەت كٶرسەتەتٸن بولادى.
مىسالى, بٷگٸندە قاراعاندى قالاسىندا كٶتەرمە-تاراتۋ ورتالىعىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالۋدا. جامبىل, پاۆلودار, سولتٷستٸك, شىعىس جەنە باتىس قازاقستان وبلىستارىندا ۇقساس وبەكتٸلەر قازٸرگٸ كٷنٸ قۇرىلۋدا, بٸراق ولاردى قاراعاندى وبلىسىنىڭ ستاندارتارىنا ەلٸ دە جەتكٸزۋ قاجەت.
«بيىلعى 16 قاراشادا بٸز زاڭ جٷزٸندە كٶتەرمە-تاراتۋ ورتالىقتارىنىڭ تٷسٸنٸگٸن جەنە ساۋدا جەنە ينتەگراتسييا مينيسترلٸگٸنٸڭ ولارعا قويىلاتىن تالاپتاردى بەكٸتۋ بويىنشا قۇزىرەتٸن ايقىندادىق. قازٸر بٸز اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلٸگٸ مەن ازييا دامۋ بانكٸمەن بٸرلەسٸپ, كٶتەرمە-تاراتۋ ورتالىعىنا قويىلاتىن جاڭا تالاپتاردى بەلسەندٸ تٷردە پىسىقتاپ جاتىرمىز», — دەدٸ ب. سۇلتانوۆ.
«بيزنەستٸڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى اياسىندا قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى شەڭبەرٸندە كٶتەرمە-تاراتۋ ورتالىقتارىن سالۋ ٷشٸن نەسيە الۋ جەنە سۋبسيدييا الۋ مٷمكٸندٸگٸ جاسالدى.
كٶتەرمە-تاراتۋ ورتالىقتارىنىڭ ينۆەستيتسييالىق تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋ ٷشٸن بٸز كٶتەرمە-تاراتۋ ورتالىقتارىنىڭ قۇرىلىسىن ينۆەستيتسييالىق باسىم جوبالارعا جاتقىزۋدى ۇسىنامىز. الدىن-الا ەسەپتەۋلەر بويىنشا ٶڭٸرلٸك كٶتەرمە-تاراتۋ ورتالىقتارىنىڭ قۇرىلىسىنا تالاپ ەتٸلەتٸن ينۆەستيتسييالار كٶلەمٸ 5,8 ملرد تەڭگەگە جۋىق.
موبيلدٸ قوسىمشانى ٸسكە قوسۋ تۋرالى
وسى جىلدىڭ قاراشا ايىنىڭ سوڭىندا قاراعاندى قالاسىندا پيلوتتىق رەجيمدە «BTS Digital» جشس ەزٸرلەگەن Price Scanner موبيلدٸ قوسىمشاسى ٸسكە قوسىلادى.
Price Scanner فۋنكتسيونالى تاۋاردىڭ قۇنىن جەنە قالانىڭ بارلىق دٷكەندەرٸندە ولاردىڭ ساپاسى تۋرالى پٸكٸرلەردٸ كٶرۋگە, سونداي-اق, تاۋاردى سالىستىرۋعا جەنە ەڭ تٶمەن باعامەن ساتىپ الۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. بۇدان ەرٸ Price Scanner موبيلدٸ قوسىمشاسى باسقا ٶڭٸرلەردە ٸسكە قوسىلادى.
