Jýyrda Iraktan qazaqstandyq 14 bala elge qaitaryldy. Telearnanyń málimetinshe, Qazaqstanǵa jetkizilgen bul balalardyń analary terroristik áreketi úshin Irakta túrmede otyr. Siriiadan qazaqstandyq azamattardy elge jetkizý boiynsha keshendi gýmanitarlyq «Jýsan» operatsiialary barysynda elge jalpy 550-den astam qazaqstandyq jetkizildi. Olardyń 390-nan astamy kámelet jasyna tomaǵan balalar. Elge oralǵan qandastarymyzdyń qazirgi jaǵdaiy qandai, olardyń áleýmettenýine kimder jaýapty degen suraq tóńireginde terrorizm jáne ekstremizm máseleleriniń sarapshysy – Meiram Imanbaiulymen bolǵan suqbatty nazarlaryńyzǵa usynamyz.
— «Jýsan» operatsiiasymen elge kelgen azamattarymyzdyń qazirgi jaǵdailary qalai, olar durys jolǵa túsip jatyr ma?
— Bizdiń basty maqsatymyz da Siriiadan qaitarylǵan azamattarymyzdy ońaltyp, qoǵamǵa beiimdeý jáne elimizdiń musylmandary ustanatyn dástúrli jolǵa qaitarý bolyp tabylady. «Jýsan» operatsiialarymen elge jetkizilgender eń aldymen Aqtaý qalasynyń mańyndaǵy arnaiy ońaltý ortalyǵyna ornalastyryldy. Olarmen qajetti jumystardy júrgizý úshin elimizdiń barlyq óńirlerinen teris aǵymdarmen jumys júrizip júrgen eń tájirbieli psihologtar, teologtar, úkimettik emes uiymdar tartyldy. Qazirgi tańda barlyq kelgen azamattarǵa meditsinalyq, psihologiialyq, quqyqtyq jáne áleýmettik kómek kórsetilýde. Sonymen birge, bizdiń azamattary ońaltý baǵytynda úlken jumystar kútip turǵanyn atap ótý kerekbúgingi tańda ministrlik ákimdikpen birlese otyryp, zardap shekkendermen jumys isteý úshin úzdik teologtar men psihologtardy iske jumyldyrǵan. «Bizdiń mindetimiz - qysqa ýaqyttyń ishinde oralǵan azamattardy tynysh, ári, beibit ómirge beiimdeý. Túsindirý jáne ońaltý jumystary belgili bir jemisti nátijeler bar. Máselen ol jaqtan kelgen áielderdiń biri alǵashqy kúnderi fotoǵa túsýden úzildi-kesildi bas tartyp, qujattaýdan ótýge kelispegen edi. Biraq mamandar onyń tilin taýyp, qazirgi tańda ol áiel tolyqqandy ońaltý kýrsynan ótýde.
— Siriiadan oralǵandar azamattyqtan aiyryla ma?
— Árine keibireýleri Siriiadaǵy qarýly qaqtyǵystarǵa qatysqan bolýy múmkin, ony da joqqa shyǵara almaimyz. Sonymen qatar, Siriiada eshqandai qaqtyǵystarǵa qatyspasa da basqalai zań buzýshylyqtarǵa qatystylyǵy zertteletin bolady. Búginniń ózinde «terrorizmdi nasihattaý», «terroristik toptyń áreketine qatysý», «dini alaýyzdyq týdyrý» baptary boiynsha aiyptar taǵylǵandar anyqtalyp jatyr. Azamattyqtan aiyrý máselesine keler bolsaq bul elimizdiń Konstitýtsiiasy sheńberinde qaralatyn bolady.
Qazaqstan Respýbikasynyń Konstitýtsiiasynyń 10-babynyń 2-tarmaǵynda «Respýblikanyń azamatyn azamattyǵynan, óziniń azamattyǵyn ózgertý quqyǵynan aiyrýǵa, sondai-aq, ony Qazaqstannan tys jerlerge alastatýǵa bolmaidy. Azamattyqtan aiyrýǵa terroristik qylmystar jasaǵany, sondai-aq Qazaqstan Respýbikasynyń ómirlik mańyzy bar múddelerine ózge de aýyr ziian keltirgeni úshin sottyń sheshimimen jol beriledi» dep kórsetilgen. Iaǵni elimizdiń azamatyn azamattyǵynan aiyrý sottyń sheshimimen ǵana júzege asyrylady.
Belgili bolǵandai, 2017 jyly Elbasy Nursultan Nazarbaev basqa elderdegi qaqtyǵys aimaqtaryna baryp terroristik áreketterge qatysqandardy azamattyqtan aiyrý máselesin qarastyrý týraly tapsyrma bergen bolatyn. Eger, Siriiadan oralǵandardyń ishinde terrorlyq áreketterge qatysqan adamdar anyqtalǵan jaǵdaida olardy Qazaqstan Respýblikasynyń azamattyǵynan aiyrý sot sheshimi boiynsha iske asyrylýy múmkin.
Prezident Nursultan Nazarbaevtyń bastamasy boiynsha engizilgen azamattyqtan aiyrý máselesi qaqtyǵys aimaqtarynda áli júrgen adamdarǵa qatysty qarastyrylyp otyr.
Al bul iste núkteni sot qoiatyn bolady. Bizde soǵysqa aralasyp, Qazaqstan soty úkimimen jazasyn ótep jatqandar da, ótep bolyp bostandyqqa shyqqan azamattar da bar.
— Elimizde ekstremizm, terrorizmge qarsy kúres belsendi júrip jatyr, biraq, áli de jat aǵymnyń jeteginde ketip jatqan jastarymyz bar. Olardyń dini aǵymdarǵa tez erip ketýiniń sebebi nede dep oilaisyz?
— Qoǵamnyń eń kóp jáne belsendi toby retinde jastardyń qandai máselege bolsa da qyzyǵýshylyqtary joǵary bolatyndyǵy sózsiz. Din isteri komiteti basqa da múddeli memlekettik uiymdar, dini birlestiktermen, úkimettik emes uiymdarmen birlese otyryp jastar arasynda dástúrli ulttyq jáne tarihi qundylyqtardy nasihattaý, zaiyrlylyq qaǵidattaryn ilgeriletý, dini aǵymdardyń qaýpin túsindirý jáne olardyń boiynda teris dini ideologiialarǵa qarsy immýnitet qalyptastyrý baǵytynda keshendi túsindirý jumystaryn júrgizýde.
Jastarmen júrgiziletin jumystar jalpy orta mektep oqýshylarymen, arnaýly orta jáne joǵary oqý oryndarynyń stýdentterimen jáne úlkendi-kishili eńbek ujymdaryndaǵy jumysshy jastarmen, ózin-ózi jumyspen qamtýshy jáne jumyssyz jastarmen aqparattyq-túsindirý jáne aldyn alý baǵytynda iske asyrylýda. Ásirese jastardyń kóp shoǵyrlanatyn oryndarynda túsindirý jumystaryn júrgizýge basa kóńil aýdarylyp, osy maqsatta stýdenttik jataqhanalarda júieli túsindirý jumystary júzege asyrylýda.
Atap aityp keter bolsam, 2015 jyly barlyq óńirlerde jastarmen 9 myńnan astam tikelei is-sharalar ótkizilip, onymen 760 myńnan astam jastar qamtyldy. Aǵymdaǵy jyldyń I toqsanynda túsindirý jumystarymen 2 myńǵa jýyq ártúrli formattaǵy tikelei is-sharalar ótkizilip, onymen 169 myńnan astam jastar qamtyldy.
2014-2015 oqý jyly Komitet Bilim jáne ǵylym ministrligimen birlese otyryp, Dini ekstremizm men terrorizmniń aldyn alý boiynsha bekitilgen is-sharalar josparyna sáikes stýdent jáne oqýshy jastarmen respýblika aýmaǵynda túsindirý jumystaryn júrgizdi. Bul baǵyttaǵy jumys aǵymdaǵy jyly da jalǵasyn tabýda.
Din isteri komiteti qazirgi kúnde QR Bilim jáne ǵylym ministriligimen, elimizdiń jastarynyń aitarlyqtai keń tobyn biriktirip otyrǵan «Jas Otan» jastar qanatymen jáne Qazaqstan jastary kongresimen birlese otyryp «Jastar arasynda dini ekstremizm men terrorizmniń aldyn alý boiynsha 2016 jylǵa arnalǵan is-sharalar josparyna» sáikes túsindirý jáne aldyn alý jumystaryn iske asyrýda.
Din isteri komiteti jastarmen jumys júrgizýdiń mańyzdylyǵyn eskere otyryp 2015 jyly «Nur Otan» partiiasy janyndaǵy «Jas Otan» Jastar qanatymen jáne Qazaqstan jastary kongresimen arada yntymaqtastyq týraly memorandýmdardy bekitip, qazirgi kúnde birlesip jumystar júrgizýdemiz.
Suqbattasqan
Ashat Ahmediiaruly
