Memlekettik eńbek inspektorlary 36 myńnan astam jumysshynyń quqyǵyn qorǵap, jalaqylary boiynsha qaryzdaryn qaitardy.
Bul týraly QR Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý ministri Birjan Nurymbetov QR Premer-Ministriniń orynbasary Berdibek Saparbaevtyń Qostanai qalasyna jumys sapary aiasynda ótken áleýmettik-eńbek qatynastaryn jáne áleýmettik seriktestikti retteý jónindegi respýblikalyq úshjaqty komissiianyń otyrysynda aitty.
Is-sharaǵa Qostanai oblysynyń ákimi Arhimed Muhambetov, QR Kásipodaqtar federatsiiasynyń tóraǵasy Eraly Toǵjanov, qarjy, energetika, aýyl sharýashylyǵy vitse-ministrleri, respýblika óńirleri ákimderiniń orynbasarlary qatysty.
Otyrysta sóz sóilegen Birjan Nurymbetov eńbek qatynastaryn retteýdegi negizgi mindetterdi sheshýge nazar aýdardy. QR Eńbekmininiń basshysy jalaqyny ýaqtyly tóleýdi birinshi másele dep atady.
«Aǵymdaǵy jyly eńbek inspektorlary jalaqy boiynsha bereshegi 5,7 mlrd. teńgeden asatyn eldegi 1700 kásiporyndy anyqtady. Qabyldanǵan sharalardyń nátijesinde 36 myńnan astam jumysshynyń quqyǵyn qorǵalyp, jalaqylary boiynsha 5,1 milliard teńge qaryzdaryn qaitaryldy. Búgingi kúnde jalpy qaryz somasy 1,42 mlrd teńgeni quraidy jáne jyl basynan beri ol 28% -ǵa nemese 560 mln teńgege azaidy. Sonymen birge aǵymdaǵy jáne merzimi ótken bereshek somasy 2700 qyzmetkerge 733 mln. teńgeni quraidy», – dedi Birjan Nurymbetov.
Onyń aitýynsha, eń kóp qaryz Nursultan qalasyna, Almaty jáne Aqtóbe oblystaryna tiesili. Bereshekke jol bergen kásiporyn basshylaryna 59 uiǵarym berilip, 25 mln teńge kóleminde aiyppul salyndy, al jalaqyny birneshe ret keshiktirgeni úshin 6 kásiporyn basshysynyń ústinen qylmystyq is qozǵaldy.
«Qabyldanatyn sharalardy kúsheitý maqsatynda eńbek inspektorlarynyń uiǵarymyn sot oryndaýshylardyń atqarý qujattarynyń tizimine engizý jáne jalaqyny tólemeý boiynsha quqyq buzýshylyq úshin jumys berýshilerdiń ákimshilik jaýapkershiligin kúsheitý máselesi sheshilýde», – dep tolyqtyrdy ministr.
QR Eńbekmininiń basshysy eńbek qatynastaryn retteýdegi ekinshi negizgi mindet –ujymdyq eńbek daýlarynyń aldyn alý dep atady.
«Daǵdarysqa qarsy shtabtar men áleýmettik seriktestik jónindegi óńirlik komissiialardyń turaqty jumysyna qaramastan, árdaiym eńbek janjaldarynyń aldyn alý múmkin bola bermeidi. Aǵymdaǵy jyldyń basynan beri respýblikada 9 eńbek janjaly oryn aldy. Onyń 7-i sheteldikterdiń qatysýmen, eldiń batys óńirlerindegi munai-gaz jáne munai-servis kásiporyndarynda bolǵan. Janjaldardyń negizgi sebepteri jalaqyny kóterý, jergilikti jáne sheteldik jumysshylardyń eńbek pen turmys jaǵdailarynyń teńsizdiginen týyndady», – dedi Birjan Nurymbetov.
Ministr eńbek janjaldarynyń aldyn alýdyń mańyzdy quraldarynyń biri ujymdyq sharttar jasasý bolyp tabylatyndyǵyn, onda jumys berýshi men qyzmetkerler arasyndaǵy qatynastardy retteýge bolatyndyǵyn atap ótti.
«Búgingi tańda ujymdyq kelisim-sharttar iri jáne orta kásiporyndardyń 96,7 %-yn qamtyǵanyna qaramastan, eńbek janjaldary qazirgi ujymdyq kelisim-sharttardyń mazmuny men sapasynyń tómendigin kórsetedi. Bul oraida jumysshylar birlestikteri belsendi bolýy kerek», – dedi QR Eńbekmininiń basshysy.
Birjan Nurymbetov sheteldik jumys kúshin tartatyn kásiporyndardaǵy jaǵdaiǵa erekshe nazar aýdardy.
«Eńbek janjaldarynyń aitylǵan sebepterin eskere otyryp, El Prezidentiniń tapsyrmasy boiynsha qazaqstandyq jáne sheteldik qyzmetkerler arasynda eńbekaqy tóleýdegi sáikessizdikti boldyrmaýǵa qatysty prokýratýra organdarymen birlesip, 30 adamnan asatyn sheteldik jumys kúshin (budan ári – ShJK) tartatyn 95 kásiporynda tekserý jumystary aiaqtaldy. Eńbek jáne kóshi-qon zańnamasyn buzýdyń 930 faktisi anyqtaldy, onyń ishinde 25 kásiporynda 474 eńbekaqy tóleýdegi sáikessizdik faktisi belgili boldy. Tekserý qorytyndysy boiynsha 89 uiǵarym berilip, 92 mln.teńge somasyna 383 ákimshilik is qozǵaldy, 681 ruqsat keri qaitaryldy, 393 sheteldik qyzmetker elden shyǵaryldy”, – dep habarlady ministr.
Sondai-aq, ol qazaqstandyq qyzmetkerlerdiń quqyqtaryn buzýǵa jol bermeý maqsatynda QR Eńbekmininiń zańnamaǵa: ákimshilik jaýapkershilikti kúsheitýge jáne sheteldik jumys kúshin tartatyn kásiporyndarǵa jyl saiyn tekserý júrgizýge; jyl saiynǵy kvotalar kólemin qysqartýǵa, sondai-aq jumys mamandyqtary boiynsha sheteldik personaldy tartýǵa jáne úshinshi men tórtinshi sanattarǵa sáikes tartylatyn sheteldik qyzmetkerlerdi qazaqstandyq kadrlarmen aýystyrý týraly jumys berýshiniń mindettemelerin engizýge baǵyttalǵan túzetýler daiarlanǵanyn atap ótti.
«Bul rette, óńir ákimdikteri eńbek naryǵyn jan-jaqty zerdelegennen keiin ShJK tartýǵa kvota belgileýi kerek jáne ShJK-ny tartatyn jumys berýshilerdiń qyzmetkerleri arasynda jergilikti quramnyń artýyn qamtamasyz etýi kerek», – dep atap ótti Birjan Nurymbetov.
Ministr eńbek qatynastaryn retteýdegi qaýipsiz eńbek jaǵdailaryn qamtamasyz etýdi tórtinshi negizgi mindet retinde belgiledi.
Onyń aitýynsha, aǵymdaǵy jylǵy 10 aida óndiriste 1069 adam zardap shegip, onyń ishinde 129 adam qaitys boldy, bul 2018 jyldyń sáikes kezeńimen salystyrǵanda 13% jáne 23% tómen bolǵanymen, taý-ken metallýrgiia kásiporyndarynda – 16,2% jáne qurylys salasynda – 12,8% jaraqattanýdyń joǵary deńgeii saqtalýda. Óndiristik jaraqattanýdyń ósýi Aqmola, Jambyl oblystarynda jáne Nur-Sultan qalasynda baiqalady.
Eńbekti qorǵaý salasynda neǵurlym jii jol beriletin buzýshylyqtar: qyzmetkerlerdi oqytý men nusqama júrgizbeý-13,6% (243), qaýipsiz eńbek jaǵdailaryn qamtamasyz etpeý – 11,9% (214), jeke jáne ujymdyq qorǵaný quraldarymen qamtamasyz etpeý – 9,7% (174) bolyp tabylady. Oqiǵa túrleri boiynsha kóptegen jazataiym oqiǵalar: zardap shegýshiniń biiktikten qulaýy (191 nemese 20,2%), qozǵalyp kele jatqan, ainalmaly zattardyń áseri (119 nemese 12,6%), qiraý, opyrylý, zattardyń qulaýy (105 nemese 11,1%) jáne t. b. Saldarynan bolǵan.
«Eńbek inspektorlarynyń talaby boiynsha qyzmetkerlerdiń ómiri men densaýlyǵyna naqty qaýip-qaterdi eskere otyryp, eńbek qaýipsizdigi jáne eńbekti qorǵaý erejelerin buzǵany úshin kináli dep tabylǵan 47 laýazymdy tulǵa qyzmetinen bosatyldy. 11 qural-jabdyqtyń, 2 óndiristik nysannyń jáne 7 uiymnyń jumysyna tyiym salyndy. 820 is quqyq qorǵaý organdaryna berilip, olar boiynsha 116 qylmystyq is qozǵaldy», – dedi Birjan Nurymbetov.
Sonymen qatar, ol búgingi kúnge deiin 2,3 myń kásiporyn eńbek qaýipsizdigi jáne eńbekti qorǵaýdyń halyqaralyq jáne ulttyq standarttaryn (OHSAS 18001, HEU-SÝOT) engizgenin, 15 myń kásiporynda eńbek qaýipsizdigi jáne eńbekti qorǵaý jónindegi óndiristik keńester jumys istetitinin habarlady.
«Aǵymdaǵy jylǵy maýsym aiynda Jenevada Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý ministrligi men Halyqaralyq áleýmettik qamsyzdandyrý qaýymdastyǵy «Vision Zero» nóldik jaraqattaný tujyrymdamasyn ilgeriletý týraly memorandýmǵa qol qoidy, onyń basty maqsaty jazataiym oqiǵalar men ziiandy eńbek jaǵdailary bar jumys oryndarynyń sanyn azaitý bolyp tabylady. Alaida, búgingi kúnde tujyrymdamaǵa tek 117 kásiporyn ǵana qosylyp otyr. Bul baǵytta Qyzylorda, Shyǵys Qazaqstan jáne Aqmola oblystarynda jumystar belsendi júrgizilýde. Biz áleýmettik seriktesterdi osy tujyrymdamaǵa belsendi túrde qosylýǵa shaqyramyz», – dep, Birjan Nurymbetov barlyq múddeli memlekettik organdar men áleýmettik seriktesterdi eńbek qatynastaryn retteý salasyndaǵy máseleler men problemalardy sheshý boiynsha kúsh-jigerdi úilestirýge shaqyrdy.
Óz kezeginde, QR Kásipodaqtar federatsiiasynyń tóraǵasy Eráli Toǵjanov jinalys qatysýshylaryna jumysshylardyń eńbek quqyqtaryn qorǵaý boiynsha qabyldanyp jatqan sharalar týraly habarlady. QR Qarjy vitse-ministri Tatiana Saveleva bankrotqa ushyraǵan kásiporyndarda jalaqy boiynsha bereshekti azaitý jáne qalpyna keltirý sharalary týraly sóz qozǵady. Oblys ákimderiniń orynbasarlary ShJK tartatyn kásiporyndarda eńbekaqy tóleý jáne eńbek jaǵdaiynda kemsitýshiliktiń aldyn alý men óndiristik jaraqattanýdy azaitý boiynsha atqarylyp jatqan jumystar týraly baiandady.
Otyrysty qorytyndylai kele, Berdibek Saparbaev respýblikalyq úshjaqty komissiianyń negizgi mindeti eńbek janjaldarynyń aldyn-alý jáne eńbek ujymdaryndaǵy turaqtylyqty qamtamasyz etý ekenin atap ótti.
«Ókinishke orai, jaýapty memlekettik organdar eńbek daýlarynyń aldyn alý, boldyrmaý baǵytynda jumys istemeidi. Kásipodaq uiymdary problemalardy biledi, biraq olar da únsiz. Eńbek inspektsiiasy aldyn ala sharalar qabyldamaidy. Biz órt sóndirýshiler siiaqtymyz. Eńbek qaqtyǵysy paida bolaǵannan keiin oqiǵa ornyna baryp, jumysqa kirisemiz. Eńbek qaýpi kartasy ne úshin quryldy? Keshiktirilgen jalaqynyń, óndiristik jaraqattyń, eńbek jaǵdaiynyń saqtalmaýynyń barlyq faktilerimen jeke jumys jasaý kerek», – dep QR Premer-Ministriniń orynbasary kóńili tolmaityndyǵyn bildirdi.
Ol jergilikti atqarýshy organdar ókilderine eńbekaqy tóleýdiń keshiktirilýine jol bermeý, ýaqytyly tólenýin qamtamasyz etý týraly eske saldy.
«Bul ásirese Nur-Sultan, Almaty qalalary, Aqtóbe jáne Almaty oblystaryna qatysty. Kásipodaqtarmen birlese otyryp, sharalar qabyldaý kerek», – dep atap ótti Vitse-premer.
Sondai-aq, Berdibek Saparbaev jumys berýshilerdiń ujymdyq kelisim-sharttar men biznestiń áleýmettik jaýapkershiligi mindettemelerin oryndaýy men kásiporyndarda kásipodaqtardy qurýdyń mańyzdylyǵy týraly atap ótti.
Sonymen qatar, ol sheteldik jáne otandyq mamandardyń eńbekaqysy men eńbek jaǵdailary boiynsha sáikessizdigi máselelerine toqtalyp ótti.
«Biz aýqymdy tekserý júrgizdik. Qazir Eńbek Ministrligi Bas prokýratýramen birlesip jumys isteýde, biz bul máseleni Úkimettiń qaraýyna engizemiz. Bir sózben aitqanda, bul máselede biz núkte qoiýymyz kerek. Bizde bilikti kadrlar bar, sondyqtan eńbekaqy tóleý men eńbek jaǵdailaryndaǵy aiyrmashylyqtar bolmaýy tiis. Qazir tórtinshi sanat boiynsha kvotany tómendetý máselesin qarastyrýdamyz», – dep túiindedi Saparbaev.
QR Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý ministrliginiń baspasóz qyzmeti, tel. 743500, 743608, www.enbek.gov.kz, e-mail: press_mtszn@mail.ru.
