مەملەكەتتٸك ەڭبەك ينسپەكتورلارى 36 مىڭنان استام جۇمىسشىنىڭ قۇقىعىن قورعاپ, جالاقىلارى بويىنشا قارىزدارىن قايتاردى.
بۇل تۋرالى قر ەڭبەك جەنە حالىقتى ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ مينيسترٸ بٸرجان نۇرىمبەتوۆ قر پرەمەر-مينيسترٸنٸڭ ورىنباسارى بەردٸبەك ساپارباەۆتىڭ قوستاناي قالاسىنا جۇمىس ساپارى اياسىندا ٶتكەن ەلەۋمەتتٸك-ەڭبەك قاتىناستارىن جەنە ەلەۋمەتتٸك سەرٸكتەستٸكتٸ رەتتەۋ جٶنٸندەگٸ رەسپۋبليكالىق ٷشجاقتى كوميسسييانىڭ وتىرىسىندا ايتتى.
ٸس-شاراعا قوستاناي وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ ارحيمەد مۇحامبەتوۆ, قر كەسٸپوداقتار فەدەراتسيياسىنىڭ تٶراعاسى ەرالى توعجانوۆ, قارجى, ەنەرگەتيكا, اۋىل شارۋاشىلىعى ۆيتسە-مينيسترلەرٸ, رەسپۋبليكا ٶڭٸرلەرٸ ەكٸمدەرٸنٸڭ ورىنباسارلارى قاتىستى.
وتىرىستا سٶز سٶيلەگەن بٸرجان نۇرىمبەتوۆ ەڭبەك قاتىناستارىن رەتتەۋدەگٸ نەگٸزگٸ مٸندەتتەردٸ شەشۋگە نازار اۋداردى. قر ەڭبەكمينٸنٸڭ باسشىسى جالاقىنى ۋاقتىلى تٶلەۋدٸ بٸرٸنشٸ مەسەلە دەپ اتادى.
«اعىمداعى جىلى ەڭبەك ينسپەكتورلارى جالاقى بويىنشا بەرەشەگٸ 5,7 ملرد. تەڭگەدەن اساتىن ەلدەگٸ 1700 كەسٸپورىندى انىقتادى. قابىلدانعان شارالاردىڭ نەتيجەسٸندە 36 مىڭنان استام جۇمىسشىنىڭ قۇقىعىن قورعالىپ, جالاقىلارى بويىنشا 5,1 ميلليارد تەڭگە قارىزدارىن قايتارىلدى. بٷگٸنگٸ كٷندە جالپى قارىز سوماسى 1,42 ملرد تەڭگەنٸ قۇرايدى جەنە جىل باسىنان بەرٸ ول 28% -عا نەمەسە 560 ملن تەڭگەگە ازايدى. سونىمەن بٸرگە اعىمداعى جەنە مەرزٸمٸ ٶتكەن بەرەشەك سوماسى 2700 قىزمەتكەرگە 733 ملن. تەڭگەنٸ قۇرايدى», – دەدٸ بٸرجان نۇرىمبەتوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, ەڭ كٶپ قارىز نۇرسۇلتان قالاسىنا, الماتى جەنە اقتٶبە وبلىستارىنا تيەسٸلٸ. بەرەشەككە جول بەرگەن كەسٸپورىن باسشىلارىنا 59 ۇيعارىم بەرٸلٸپ, 25 ملن تەڭگە كٶلەمٸندە ايىپپۇل سالىندى, ال جالاقىنى بٸرنەشە رەت كەشٸكتٸرگەنٸ ٷشٸن 6 كەسٸپورىن باسشىسىنىڭ ٷستٸنەن قىلمىستىق ٸس قوزعالدى.
«قابىلداناتىن شارالاردى كٷشەيتۋ ماقساتىندا ەڭبەك ينسپەكتورلارىنىڭ ۇيعارىمىن سوت ورىنداۋشىلاردىڭ اتقارۋ قۇجاتتارىنىڭ تٸزٸمٸنە ەنگٸزۋ جەنە جالاقىنى تٶلەمەۋ بويىنشا قۇقىق بۇزۋشىلىق ٷشٸن جۇمىس بەرۋشٸلەردٸڭ ەكٸمشٸلٸك جاۋاپكەرشٸلٸگٸن كٷشەيتۋ مەسەلەسٸ شەشٸلۋدە», – دەپ تولىقتىردى مينيستر.
قر ەڭبەكمينٸنٸڭ باسشىسى ەڭبەك قاتىناستارىن رەتتەۋدەگٸ ەكٸنشٸ نەگٸزگٸ مٸندەت –ۇجىمدىق ەڭبەك داۋلارىنىڭ الدىن الۋ دەپ اتادى.
«داعدارىسقا قارسى شتابتار مەن ەلەۋمەتتٸك سەرٸكتەستٸك جٶنٸندەگٸ ٶڭٸرلٸك كوميسسييالاردىڭ تۇراقتى جۇمىسىنا قاراماستان, ەردايىم ەڭبەك جانجالدارىنىڭ الدىن الۋ مٷمكٸن بولا بەرمەيدٸ. اعىمداعى جىلدىڭ باسىنان بەرٸ رەسپۋبليكادا 9 ەڭبەك جانجالى ورىن الدى. ونىڭ 7-ٸ شەتەلدٸكتەردٸڭ قاتىسۋمەن, ەلدٸڭ باتىس ٶڭٸرلەرٸندەگٸ مۇناي-گاز جەنە مۇناي-سەرۆيس كەسٸپورىندارىندا بولعان. جانجالداردىڭ نەگٸزگٸ سەبەپتەرٸ جالاقىنى كٶتەرۋ, جەرگٸلٸكتٸ جەنە شەتەلدٸك جۇمىسشىلاردىڭ ەڭبەك پەن تۇرمىس جاعدايلارىنىڭ تەڭسٸزدٸگٸنەن تۋىندادى», – دەدٸ بٸرجان نۇرىمبەتوۆ.
مينيستر ەڭبەك جانجالدارىنىڭ الدىن الۋدىڭ ماڭىزدى قۇرالدارىنىڭ بٸرٸ ۇجىمدىق شارتتار جاساسۋ بولىپ تابىلاتىندىعىن, وندا جۇمىس بەرۋشٸ مەن قىزمەتكەرلەر اراسىنداعى قاتىناستاردى رەتتەۋگە بولاتىندىعىن اتاپ ٶتتٸ.
«بٷگٸنگٸ تاڭدا ۇجىمدىق كەلٸسٸم-شارتتار ٸرٸ جەنە ورتا كەسٸپورىنداردىڭ 96,7 %-ىن قامتىعانىنا قاراماستان, ەڭبەك جانجالدارى قازٸرگٸ ۇجىمدىق كەلٸسٸم-شارتتاردىڭ مازمۇنى مەن ساپاسىنىڭ تٶمەندٸگٸن كٶرسەتەدٸ. بۇل ورايدا جۇمىسشىلار بٸرلەستٸكتەرٸ بەلسەندٸ بولۋى كەرەك», – دەدٸ قر ەڭبەكمينٸنٸڭ باسشىسى.
بٸرجان نۇرىمبەتوۆ شەتەلدٸك جۇمىس كٷشٸن تارتاتىن كەسٸپورىندارداعى جاعدايعا ەرەكشە نازار اۋداردى.
«ەڭبەك جانجالدارىنىڭ ايتىلعان سەبەپتەرٸن ەسكەرە وتىرىپ, ەل پرەزيدەنتٸنٸڭ تاپسىرماسى بويىنشا قازاقستاندىق جەنە شەتەلدٸك قىزمەتكەرلەر اراسىندا ەڭبەكاقى تٶلەۋدەگٸ سەيكەسسٸزدٸكتٸ بولدىرماۋعا قاتىستى پروكۋراتۋرا ورگاندارىمەن بٸرلەسٸپ, 30 ادامنان اساتىن شەتەلدٸك جۇمىس كٷشٸن (بۇدان ەرٸ – شجك) تارتاتىن 95 كەسٸپورىندا تەكسەرۋ جۇمىستارى اياقتالدى. ەڭبەك جەنە كٶشٸ-قون زاڭناماسىن بۇزۋدىڭ 930 فاكتٸسٸ انىقتالدى, ونىڭ ٸشٸندە 25 كەسٸپورىندا 474 ەڭبەكاقى تٶلەۋدەگٸ سەيكەسسٸزدٸك فاكتٸسٸ بەلگٸلٸ بولدى. تەكسەرۋ قورىتىندىسى بويىنشا 89 ۇيعارىم بەرٸلٸپ, 92 ملن.تەڭگە سوماسىنا 383 ەكٸمشٸلٸك ٸس قوزعالدى, 681 رۇقسات كەرٸ قايتارىلدى, 393 شەتەلدٸك قىزمەتكەر ەلدەن شىعارىلدى”, – دەپ حابارلادى مينيستر.
سونداي-اق, ول قازاقستاندىق قىزمەتكەرلەردٸڭ قۇقىقتارىن بۇزۋعا جول بەرمەۋ ماقساتىندا قر ەڭبەكمينٸنٸڭ زاڭناماعا: ەكٸمشٸلٸك جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ كٷشەيتۋگە جەنە شەتەلدٸك جۇمىس كٷشٸن تارتاتىن كەسٸپورىندارعا جىل سايىن تەكسەرۋ جٷرگٸزۋگە; جىل سايىنعى كۆوتالار كٶلەمٸن قىسقارتۋعا, سونداي-اق جۇمىس ماماندىقتارى بويىنشا شەتەلدٸك پەرسونالدى تارتۋعا جەنە ٷشٸنشٸ مەن تٶرتٸنشٸ ساناتتارعا سەيكەس تارتىلاتىن شەتەلدٸك قىزمەتكەرلەردٸ قازاقستاندىق كادرلارمەن اۋىستىرۋ تۋرالى جۇمىس بەرۋشٸنٸڭ مٸندەتتەمەلەرٸن ەنگٸزۋگە باعىتتالعان تٷزەتۋلەر دايارلانعانىن اتاپ ٶتتٸ.
«بۇل رەتتە, ٶڭٸر ەكٸمدٸكتەرٸ ەڭبەك نارىعىن جان-جاقتى زەردەلەگەننەن كەيٸن شجك تارتۋعا كۆوتا بەلگٸلەۋٸ كەرەك جەنە شجك-نى تارتاتىن جۇمىس بەرۋشٸلەردٸڭ قىزمەتكەرلەرٸ اراسىندا جەرگٸلٸكتٸ قۇرامنىڭ ارتۋىن قامتاماسىز ەتۋٸ كەرەك», – دەپ اتاپ ٶتتٸ بٸرجان نۇرىمبەتوۆ.
مينيستر ەڭبەك قاتىناستارىن رەتتەۋدەگٸ قاۋٸپسٸز ەڭبەك جاعدايلارىن قامتاماسىز ەتۋدٸ تٶرتٸنشٸ نەگٸزگٸ مٸندەت رەتٸندە بەلگٸلەدٸ.
ونىڭ ايتۋىنشا, اعىمداعى جىلعى 10 ايدا ٶندٸرٸستە 1069 ادام زارداپ شەگٸپ, ونىڭ ٸشٸندە 129 ادام قايتىس بولدى, بۇل 2018 جىلدىڭ سەيكەس كەزەڭٸمەن سالىستىرعاندا 13% جەنە 23% تٶمەن بولعانىمەن, تاۋ-كەن مەتاللۋرگييا كەسٸپورىندارىندا – 16,2% جەنە قۇرىلىس سالاسىندا – 12,8% جاراقاتتانۋدىڭ جوعارى دەڭگەيٸ ساقتالۋدا. ٶندٸرٸستٸك جاراقاتتانۋدىڭ ٶسۋٸ اقمولا, جامبىل وبلىستارىندا جەنە نۇر-سۇلتان قالاسىندا بايقالادى.
ەڭبەكتٸ قورعاۋ سالاسىندا نەعۇرلىم جيٸ جول بەرٸلەتٸن بۇزۋشىلىقتار: قىزمەتكەرلەردٸ وقىتۋ مەن نۇسقاما جٷرگٸزبەۋ-13,6% (243), قاۋٸپسٸز ەڭبەك جاعدايلارىن قامتاماسىز ەتپەۋ – 11,9% (214), جەكە جەنە ۇجىمدىق قورعانۋ قۇرالدارىمەن قامتاماسىز ەتپەۋ – 9,7% (174) بولىپ تابىلادى. وقيعا تٷرلەرٸ بويىنشا كٶپتەگەن جازاتايىم وقيعالار: زارداپ شەگۋشٸنٸڭ بيٸكتٸكتەن قۇلاۋى (191 نەمەسە 20,2%), قوزعالىپ كەلە جاتقان, اينالمالى زاتتاردىڭ ەسەرٸ (119 نەمەسە 12,6%), قيراۋ, وپىرىلۋ, زاتتاردىڭ قۇلاۋى (105 نەمەسە 11,1%) جەنە ت. ب. سالدارىنان بولعان.
«ەڭبەك ينسپەكتورلارىنىڭ تالابى بويىنشا قىزمەتكەرلەردٸڭ ٶمٸرٸ مەن دەنساۋلىعىنا ناقتى قاۋٸپ-قاتەردٸ ەسكەرە وتىرىپ, ەڭبەك قاۋٸپسٸزدٸگٸ جەنە ەڭبەكتٸ قورعاۋ ەرەجەلەرٸن بۇزعانى ٷشٸن كٸنەلٸ دەپ تابىلعان 47 لاۋازىمدى تۇلعا قىزمەتٸنەن بوساتىلدى. 11 قۇرال-جابدىقتىڭ, 2 ٶندٸرٸستٸك نىساننىڭ جەنە 7 ۇيىمنىڭ جۇمىسىنا تىيىم سالىندى. 820 ٸس قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا بەرٸلٸپ, ولار بويىنشا 116 قىلمىستىق ٸس قوزعالدى», – دەدٸ بٸرجان نۇرىمبەتوۆ.
سونىمەن قاتار, ول بٷگٸنگٸ كٷنگە دەيٸن 2,3 مىڭ كەسٸپورىن ەڭبەك قاۋٸپسٸزدٸگٸ جەنە ەڭبەكتٸ قورعاۋدىڭ حالىقارالىق جەنە ۇلتتىق ستاندارتتارىن (OHSAS 18001, حەۇ-سۋوت) ەنگٸزگەنٸن, 15 مىڭ كەسٸپورىندا ەڭبەك قاۋٸپسٸزدٸگٸ جەنە ەڭبەكتٸ قورعاۋ جٶنٸندەگٸ ٶندٸرٸستٸك كەڭەستەر جۇمىس ٸستەتيتٸنٸن حابارلادى.
«اعىمداعى جىلعى ماۋسىم ايىندا جەنەۆادا ەڭبەك جەنە حالىقتى ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ مينيسترلٸگٸ مەن حالىقارالىق ەلەۋمەتتٸك قامسىزداندىرۋ قاۋىمداستىعى «Vision Zero» نٶلدٸك جاراقاتتانۋ تۇجىرىمداماسىن ٸلگەرٸلەتۋ تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويدى, ونىڭ باستى ماقساتى جازاتايىم وقيعالار مەن زيياندى ەڭبەك جاعدايلارى بار جۇمىس ورىندارىنىڭ سانىن ازايتۋ بولىپ تابىلادى. الايدا, بٷگٸنگٸ كٷندە تۇجىرىمداماعا تەك 117 كەسٸپورىن عانا قوسىلىپ وتىر. بۇل باعىتتا قىزىلوردا, شىعىس قازاقستان جەنە اقمولا وبلىستارىندا جۇمىستار بەلسەندٸ جٷرگٸزٸلۋدە. بٸز ەلەۋمەتتٸك سەرٸكتەستەردٸ وسى تۇجىرىمداماعا بەلسەندٸ تٷردە قوسىلۋعا شاقىرامىز», – دەپ, بٸرجان نۇرىمبەتوۆ بارلىق مٷددەلٸ مەملەكەتتٸك ورگاندار مەن ەلەۋمەتتٸك سەرٸكتەستەردٸ ەڭبەك قاتىناستارىن رەتتەۋ سالاسىنداعى مەسەلەلەر مەن پروبلەمالاردى شەشۋ بويىنشا كٷش-جٸگەردٸ ٷيلەستٸرۋگە شاقىردى.
ٶز كەزەگٸندە, قر كەسٸپوداقتار فەدەراتسيياسىنىڭ تٶراعاسى ەرەلٸ توعجانوۆ جينالىس قاتىسۋشىلارىنا جۇمىسشىلاردىڭ ەڭبەك قۇقىقتارىن قورعاۋ بويىنشا قابىلدانىپ جاتقان شارالار تۋرالى حابارلادى. قر قارجى ۆيتسە-مينيسترٸ تاتيانا ساۆەلەۆا بانكروتقا ۇشىراعان كەسٸپورىنداردا جالاقى بويىنشا بەرەشەكتٸ ازايتۋ جەنە قالپىنا كەلتٸرۋ شارالارى تۋرالى سٶز قوزعادى. وبلىس ەكٸمدەرٸنٸڭ ورىنباسارلارى شجك تارتاتىن كەسٸپورىنداردا ەڭبەكاقى تٶلەۋ جەنە ەڭبەك جاعدايىندا كەمسٸتۋشٸلٸكتٸڭ الدىن الۋ مەن ٶندٸرٸستٸك جاراقاتتانۋدى ازايتۋ بويىنشا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار تۋرالى باياندادى.
وتىرىستى قورىتىندىلاي كەلە, بەردٸبەك ساپارباەۆ رەسپۋبليكالىق ٷشجاقتى كوميسسييانىڭ نەگٸزگٸ مٸندەتٸ ەڭبەك جانجالدارىنىڭ الدىن-الۋ جەنە ەڭبەك ۇجىمدارىنداعى تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
«ٶكٸنٸشكە وراي, جاۋاپتى مەملەكەتتٸك ورگاندار ەڭبەك داۋلارىنىڭ الدىن الۋ, بولدىرماۋ باعىتىندا جۇمىس ٸستەمەيدٸ. كەسٸپوداق ۇيىمدارى پروبلەمالاردى بٸلەدٸ, بٸراق ولار دا ٷنسٸز. ەڭبەك ينسپەكتسيياسى الدىن الا شارالار قابىلدامايدى. بٸز ٶرت سٶندٸرۋشٸلەر سيياقتىمىز. ەڭبەك قاقتىعىسى پايدا بولاعاننان كەيٸن وقيعا ورنىنا بارىپ, جۇمىسقا كٸرٸسەمٸز. ەڭبەك قاۋپٸ كارتاسى نە ٷشٸن قۇرىلدى? كەشٸكتٸرٸلگەن جالاقىنىڭ, ٶندٸرٸستٸك جاراقاتتىڭ, ەڭبەك جاعدايىنىڭ ساقتالماۋىنىڭ بارلىق فاكتٸلەرٸمەن جەكە جۇمىس جاساۋ كەرەك», – دەپ قر پرەمەر-مينيسترٸنٸڭ ورىنباسارى كٶڭٸلٸ تولمايتىندىعىن بٸلدٸردٸ.
ول جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگاندار ٶكٸلدەرٸنە ەڭبەكاقى تٶلەۋدٸڭ كەشٸكتٸرٸلۋٸنە جول بەرمەۋ, ۋاقىتىلى تٶلەنۋٸن قامتاماسىز ەتۋ تۋرالى ەسكە سالدى.
«بۇل ەسٸرەسە نۇر-سۇلتان, الماتى قالالارى, اقتٶبە جەنە الماتى وبلىستارىنا قاتىستى. كەسٸپوداقتارمەن بٸرلەسە وتىرىپ, شارالار قابىلداۋ كەرەك», – دەپ اتاپ ٶتتٸ ۆيتسە-پرەمەر.
سونداي-اق, بەردٸبەك ساپارباەۆ جۇمىس بەرۋشٸلەردٸڭ ۇجىمدىق كەلٸسٸم-شارتتار مەن بيزنەستٸڭ ەلەۋمەتتٸك جاۋاپكەرشٸلٸگٸ مٸندەتتەمەلەرٸن ورىنداۋى مەن كەسٸپورىنداردا كەسٸپوداقتاردى قۇرۋدىڭ ماڭىزدىلىعى تۋرالى اتاپ ٶتتٸ.
سونىمەن قاتار, ول شەتەلدٸك جەنە وتاندىق مامانداردىڭ ەڭبەكاقىسى مەن ەڭبەك جاعدايلارى بويىنشا سەيكەسسٸزدٸگٸ مەسەلەلەرٸنە توقتالىپ ٶتتٸ.
«بٸز اۋقىمدى تەكسەرۋ جٷرگٸزدٸك. قازٸر ەڭبەك مينيسترلٸگٸ باس پروكۋراتۋرامەن بٸرلەسٸپ جۇمىس ٸستەۋدە, بٸز بۇل مەسەلەنٸ ٷكٸمەتتٸڭ قاراۋىنا ەنگٸزەمٸز. بٸر سٶزبەن ايتقاندا, بۇل مەسەلەدە بٸز نٷكتە قويۋىمىز كەرەك. بٸزدە بٸلٸكتٸ كادرلار بار, سوندىقتان ەڭبەكاقى تٶلەۋ مەن ەڭبەك جاعدايلارىنداعى ايىرماشىلىقتار بولماۋى تيٸس. قازٸر تٶرتٸنشٸ سانات بويىنشا كۆوتانى تٶمەندەتۋ مەسەلەسٸن قاراستىرۋدامىز», – دەپ تٷيٸندەدٸ ساپارباەۆ.
قر ەڭبەك جەنە حالىقتى ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ مينيسترلٸگٸنٸڭ باسپاسٶز قىزمەتٸ, تەل. 743500, 743608, www.enbek.gov.kz, e-mail: press_mtszn@mail.ru.
