Aýdarmashy, parsy ádebietiniń oqytýshysy, filologiia ǵylymdarynyń kandidaty Ainash Qasym Sadeq Hedaiattyń "Soqyr baiǵyz" romanyn qazaq tiline aýdaryp, jaryqqa shyǵardy, dep habarlaidy "Ult aqparat".
Sadeq Hedaiat (1903-1951) – irandyq jańa dáýir ádebietindegi proza janrynyń negizin qalaýshylardyń biri. Hedaiattyń shyǵarmalarynyń arasynda «Soqyr baiǵyz» – Irannyń proza janrynda jazylǵan álemdik deńgeidegi eń tanymal shyǵarma.
«Soqyr baiǵyz» – parsy tilindegi modernistik sipattaǵy siýrrealizm baǵytynda jazylǵan alǵashqy romandardyń biri ári Hedaiat shyǵarmashylyǵynyń shyńy sanalady. Frantsýz jazýshysy, siýrrealizm baǵytynyń negizin qalaýshy Andre Breton «Soqyr baiǵyz» romanyn jiyrmasynshy ǵasyrdaǵy jiyrma ádebi jaýhardyń qatarynda atady.
Amerikalyq jazýshy Genri Miller de bul roman jaily aitqan sózinde: «Hedaiattyń «Soqyr baiǵyzy» – men bir kúni sol siiaqty jazýdy armandaityn shyǵarma. Bul siiaqty shyǵarmany eshbir tilden kezdestirmedim. Ony shynymen jaqsy kóremin» dedi.
Irandyq kinorejisser, jazýshy, aýdarmashy Dariýsh Mehrdjýi «Soqyr baiǵyz» romanyn Iranda paida bolǵan modernistik ádebiettiń alǵashqy shyǵarmasy, Eýropada bir jarym ǵasyr buryn paida bolǵan aǵymnyń jalǵasy, ózi jaily habardar adamnyń kórinisi men adamzat taǵdyry máselesiniń talqylanýy dep baǵalady.
«Soqyr baiǵyz» (1937) álemniń otyzǵa jýyq tiline aýdarylǵan. Roman túpnusqa til – parsy tilinen qazaq tiline tuńǵysh ret aýdarylyp, oqyrmanǵa usynylyp otyr.
Kitapqa Hedaiattyń allegoriialyq astarmen ekzistentsialistik baǵytta jazylǵan «Buralqy it» (1942) povesi de endi.
«Buralqy it» – Sadeq Hedaiattyń 1941 jyly jaryq kórgen qysqa povesi. Povestiń siýjeti iesinen kóz jazyp qalǵan «Pat» degen shotlandiialyq asyl tuqymdy ittiń qatigez adamdar tarapynan tepkige ushyraǵan sergeldeń, aianyshty jai-kúiine qurylǵan.
Irannyń jańa dáýir ádebietiniń kórnekti ókili Djalal Ale Ahmad Hedaiattyń «Buralqy itin» saiasi shyǵarma dep atap, «Ziialylarǵa qyzmet jáne qiianat» atty kitabynda: «... Hedaiattyń eń úzdik shyǵarmasy – bóten álemge tiesili, buryn basqa iesi bolǵan, qazir bizdiń shynaiy álemimizde jatqa ainalǵan, teperish kórip, kúre joldyń boiynda aram qatqan sol «Buralqy it». Bul – óz jerinde otyrǵanymen ol jerge jat, daiym basqa jerdi, basqa ieni ańsap turatyn batysshyl ziialylarǵa qatysty jaǵdaidy rastaityn tuspaldyń naǵyz ózi. Aspan álemin, perishtelerdiń dúniesin armandaǵan dál Haiiam siiaqty» degen.
Keibir synshylar buralqy itti Hedaiattyń óziniń simvoldyq prototipi sanaǵan. Hedaiattyń ómiri men shyǵarmashylyǵy jaily eńbekter men maqalalardyń kóptigi – onyń Irannyń ziialy qaýym ókilderine tereń áseriniń belgisi.
