«Rýhani jańǵyrý» jáne jastar saiasaty

Qazaqstan Respýblikasynyń Pre­zi­denti N.Á. Nazarbaevtyń «Bola­shaqqa baǵdar: rýhani jańyrý» baǵdar­lamalyq maqalasy ulttyq rýhani ósip-órkendeýimiz ben kemel­denýimizdiń platformasy bolyp tabylady. Bul baǵdarlamada Elbasy eń aldymen HHI ǵasyrdaǵy ulttyq sananyń ja­ńa sipattaǵy jańǵyrýynyń basty sharty – ulttyq kodty saqtaý ekenin atap kórsetti. Bul, óz kezeginde, tek eko­nomika jaǵynan ǵana emes, ulttyq kodty joǵaltpai, jahandaný dáýirinde rýhani  básekelestikke qabilettilikti de kúsheitýdiń kúre tamyry sanalady.

Maqalada Elbasy osy uly maq­satqa qol jetkizýdiń, iaǵni, rýhani jańǵyrýdyń basty 6 quramdas bóligin usyndy. Olar – zaman talabyna sai básekelik qabiletke ie bolý, Ulttyq biregeilikti saqtaý, Bilimniń saltanat qurýy, eldiń evoliýtsiialyq jolmen damýy jáne sananyń ashyqtyǵy. Básekelestik tek bailyqpen ǵana emes, bilim, qabilet, qaisarlyǵymen aiqyndalady.

Damyǵan memleket qurý úrdisi ekonomikany jańǵyrtyp, postin­dýstrialdyq qoǵam qurýmen shektel­meidi. Tórtinshi indýstrialdyq revoliýtsiiany bastarynan ótkerip jatqan memleketter joǵary deńgeige rýhani, bilimi, ǵylymi, tárbielik máselelerdi sheshe otyryp óz maqsat­taryna umtylýda. Sondyqtan, mate­rialdyq óndiristi damytý, halyqtyń ál-aýqatyn jaqsartý qansha­lyqty mańyzdy bolsa, rýhani salada ja­ńarý da sonshalyqty mańyzdy. Sebe­bi, halyqtyń rýhani sapasynyń artýy sol eldiń ekonomikasynyń qa­ryshtap damýyn qamtamasyz etedi. Elbasy «Bolashaqqa baǵdar: rýhani jańǵyrý» maqalasynda osy materialdyq jáne rýhani salalardyń ózara bailanysyn erekshe atap kórsetedi.

Memleket basshysy Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń bul eńbegi saiasi-ideologiialyq mańyz zor, bilim salasyndaǵy jańǵyrý men mádeni-adamgershilik qundylyqtardy saqtaýdyń, Qazaqstan damýynyń negizgi baǵdary bolyp tabylady. Prezident tarapynan qoiylǵan maqsattar elimizdi tehnologiialyq damýdyń jańa deńgeiine shyǵarý joldaryn aiqyndap, áleýmettik jáne gýmanitarlyq bilim salasyn damytý, babalar murasy men elimizdiń ulttyq qundylyqtaryn saqtaýdy, ulttyq jáne jeke bailyǵymyzdy tiimdi paidalanyp, el bolýdy usynady. Memleket basshysy «Maqsatqa jetý úshin bizdiń sanamyz isimizden ozyp júrýi, iaǵni, odan buryn jańǵyryp otyrýy tiis» dei kele, taiaý jyldardaǵy mindetterdi belgiledi. Olar: «Básekelik qabi­let», «Pragmatizm», «Ulttyq biregeilikti saqtaý», «Bilimniń salta­nat qurýy», «Qazaqstannyń revoliýtsiialyq emes, evoliýtsiialyq damýy», «Sananyń ashyqtyǵy».

Osyǵan orai baǵdarlamanyń negizgi baǵyttaryna qol jetkizý jolynda alty arnaýly joba iske qosyldy. Olar: «Jańa gýmanitarlyq bilim. Qazaq tilindegi 100 jańa oqýlyq», «100 jańa esim», «Týǵan jer», «Qazaqstannyń sakraldy geografiiasy», «Qazaq tilin birtindep latyn tiline kóshirý», «Qazaqstannyń qazirgi mádenieti jahandanǵan álemde».

Arnaýly jobalardy iske asyrý tórt ministrlikke júktelip, 4 kishi baǵdarlamaǵa bólingen. Bilim jáne ǵylym ministrligi úlesinde «Tárbie jáne bilim» kishi baǵdarlamasy jasaldy. Ol, óz kezeginde, kelesi baǵyt­tardy qamtidy: Otanym-taǵdyrym; Ólketaný; Sanaly azamat; «100 jańa esim». Elbasy usynǵan bul júieli jańǵyrý Abai atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogikalyq ýniversitetiniń bilim, ǵylym jáne tárbie úderisiniń ózegine ainalyp, maqalada aitylǵan ideialar men usynystar is júzine asyrylýda.

Biz «Jobalardy basqarý boiynsha jetekshilik etý» ST RK ISO-21500 – 2014 memlekettik standartyna sáikes «Rýhani jańǵyrý» baǵdarlamasynyń túpki maqsattaryn oryndaýǵa um­tylyp otyrmyz. Baǵdarlamany náti­jeli iske asyrý jáne júieli júr­gizý maqsatymen ýniversitette «Rý­hani jańǵyrý» Jobalyq keńsesi quryldy. Keńse quramynda ǵylymi dárejeli 1 basshy jáne 1menedjer bar. Jalpy basshylyq – Abai atyndaǵy QazUPÝ rektory. Úilestirýshi – ǵylymi jumys jáne halyqaralyq yntymaqtastyq jónindegi prorektor.

Joba keńsesiniń jumysyn uiym­dastyrý – keńse jetekshisi, saiasi ǵylymdar doktory, professor S.M. Borbasovqa júktelgen.

Jobalyq keńseniń maqsaty – Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhani jańǵyrý» maqalasynda aitylǵan ideialar men usynystardy naqty sharalarmen iske asyrý.

Osy maqsatqa qol jetkizý jo­lynda biz aldymyzǵa kelesidei mindetterdi qoiyp otyrmyz.

Olar:

– Respýblikalyq, qalalyq jáne joǵary oqý oryndaryndaǵy «Rýhani jańǵyrý» jobalyq keńselerimen bailanys ornatý, «Rýhani jańǵyrý» úrdisiniń túrli aspektilerin zertteý jumysyna Abai atyndaǵy QazUPÝ professor-oqytýshylar quramyn jumyldyrý;
– ýniversitet ǵylymi-pedagogi­kalyq kadrlary men bilim alýshylaryn «Uly dala jastary» jobasyna tartý, «Latyn álipbiine kóshý» máselesin tiimdi sheshýge atsalysý, «Qazaqstandaǵy 100 jańa esim» jobasyn nasihattaý;
– «Týǵan jer» baǵdarlamasy aiasynda Abai atyndaǵy QazUPÝ-dyń professor-oqytýshylar quramynyń óz týǵan jerlerine kómek sharalaryn uiymdastyrý, ýniversitettiń 90 jyldyq mereitoiyna sáikes «Tań­daýly túlekter», «Tańdaýly pro­fessorlar» jobalaryn uiym­dastyrý;
– «Sakraldy Qazaqstan» jobasy aiasynda elimizdiń óńirleri men Almaty qalasynyń kieli jerlerin anyqtap, qajet bolǵan jaǵdaida salalardy – tazartý, qalpyna keltirý; sol oryndar týraly el aýzyndaǵy este­likter men ápsanalardy jadyda jań­ǵyrtý, ony óskeleń urpaqqa tanystyrý;
– Abai danalyǵy men shyǵarma­shylyǵyn belsendi nasihattaý ar­qyly professor-oqytýshylar qura­mynyń jáne stýdentterdiń rýhani sanasyn jańǵyrtý.

Jobalyq keńse «Rýhani jań­ǵyrý» baǵdarlamasyn oryndaý barysynda ýniversitettiń ǵy­lymi-zertteý ortalyqtary men qurylymdyq bólimshelerimen tyǵyz bailanys ornatqan.

Jobalyq keńse Respýblikanyń JOO jobalyq keńseleri, #U38 ýni­versitetter Aliansy; Almaty qala­synyń ákimdigi; Almaty qalasynyń irgeli ǵylymi-zertteý institýttary; Respýblikamyzdyń oblystary men aimaqtary; Respýblikamyzdyń JOO-dary; Almaty qalasynyń mektepke deiingi bilim berý mekemeleri, orta mektep jáne kolledjderi; Nazarbaev ziiatkerlik mektebi siiaqty «Rýhani jańǵyrý» baǵdarlamasynyń barlyq baǵyttary boiynsha tómendegi respýblikalyq, qalalyq jáne jergi­likti atqa­rýshy organdar men bilim berý uiymdarymen ózara bailanysta qyzme­t etýde.

«Rýhani jańǵyrý» baǵdarla­masynyń «100 jańa oqýlyq» kishi jobasyn júzege asyrý úshin ýni­ver­sitetimizde naqty qadamdar jasalýda. Ýniversitet ujymynyń bul baǵyttaǵy jumystarynyń al­ǵashqy náti­jeleri aitarlyqtai. Bilim ordamyzdyń kitaphana qoryna 5 055 danadan turatyn 17 jańa mindetti oqýlyqtar alyndy. Qorǵa alynǵan jańa kitaptardyń vir­týaldy kórmesi men elektrondy nusqasy engizildi. Sonymen qatar, pedagogikalyq mamandyqtar boiynsha «Rýhani jańǵyrý» baǵdarlamasyna úndes tańdaý komponentiniń «Mekteptegi ólketaný»; «Qazaq halqynyń rýhani mádenieti»; «Túrki latynynyń negizderi»; «Mádenietter geografiiasy» siiaqty pánderi oqý úrdisine engizildi.

Fizika», Informatika», Himiia», «Biologiia» pedagogikalyq maman­­dyqtary boiynsha aǵylshyn tilinde 19 oqýlyq shyǵaryldy. «100 jańa oqýlyq» baǵdarlamasyn nasihattaý maqsatynda «Tsifrlyq jahandaný kezeńindegi joǵary oqý orny kitaphanalarynyń damý tendentsiialary» halyqaralyq ǵylymi-praktikalyq seminary, «Ǵylym onkúndigi – 2018», «Rýhani jańǵyrý: matematika, fizika, informatika ǵylymy men ádistemesi» kórmesi, «Rýhani jańǵyrý: filologiia ǵylymy men ádistemesi» kitap kórmesi ótkizildi.

Biyl 90 jyldyq mereitoiyn atap ótip jatqan Abai atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogikalyq ýniversiteti janynda birneshe jyldan beri Málik Ǵabdýllin atyndaǵy «Tulǵataný» ortalyǵy jastarǵa sanaly tárbie berý isinde úlken jumys atqaryp keledi. Ortalyqtyń bastamasymen ýniversitetimizde «Tulǵalar ta­ǵy­lymy» dárister tsikli júieli júrgizilip, memleketimizdiń qalyptasýy men damýyna ólsheýsiz úles qosqan, Alash uranyn asqaq kótergen Álihan Bókeihanov, Ahmet Baitursynuly, Mirjaqyp Dýlatov, Oraz Jandosov, Halel Dosmaǵambetov, Qudaibergen Ju­banov, Sanjar Asfendiiarov, Temirbek Júrgenov syndy qairat­kerlerimizdiń ómiri men qyzmetin, azamattyq bolmysyn jastar arasynda keńinen nasihattap, olar­dy qazaqstandyq patriotizmge, otanshyldyqqa, ultjandylyqqa tárbieleýge septigin tigizýde.

Búginde «100 jańa esim» baǵdar­lamasyn tereńdetýge tulǵalar taǵylymy sharalary óz yqpalyn tigizýde. Mysaly, ult tulǵalarynyń ónegeli ómiri men azamattyq usta­nymdaryn jastarǵa keńinen nasihat­taý maqsatynda Jobalyq keńse M. Ǵabdýllin atyndaǵy «Tulǵataný» ortalyǵymen birlesip qazaq eliniń ziialylaryna, alash qairatkerlerine arnalǵan túrli taqyryptaǵy dárister, seminarlar, kezdesýler, suhbattar,tarihi-tanymdyq keshter ótkizýde.

Rýhani jańǵyrý baǵdarlamasy – Elbasynyń bastamasy. Tuńǵysh Prezidentimizdiń ónegeli ómirin jastarǵa úlgi etý maqsatynda «Álem tanyǵan Elbasy» tanymdyq kesh ótkizildi. Bul keshte Elbasynyń synyptastary Raia Serazitdinova, Keńes Baibosynov qatysyp, stýdenttermen Prezident jaiynda syrly estelikterimen bólisti.

Abai atyndaǵy QazUPÝ-diń 90 jyldyǵy merekesine orai ýniver­sitettiń daryndy túlekteri, memleket qairatkeri, Qazaq SSR Ministrler Keńesi tóraǵasynyń orynbasary, Qazaq SSR Syrtqy ister ministri bolǵan Baljan Bóltirikovaǵa arnalǵan «El úmitin aqtaǵan qazaq qyzy» taqyrybynda tanymdyq kesh, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qairatkeri, «Qurmet» ordeniniń iegeri, ýniversitetimizdiń túlegi, aqyn Nadejda Lýshnikovamen «Men qazaqtyń bir qyzymyn» syrlasý keshi ótkizildi.

Jastar arasynda tulǵalyq úlgi bolatyndai tulǵalardyń biri –Qazaqstannyń Halyq Qaharmany, general-leitenant Baqytjan Ertaev, 1980 jylǵy Máskeý Olimpiadasynyń chempiony, Qazaqstannyń Eńbek Eri Jaqsylyq Úshkempirov, Qazaqstannyń Eńbek Eri, neirohirýrg dáriger, meditsina ǵylymdarynyń doktory, professor Serik Aqsholaqovpen ónegeli kezdesýler ótkizildi.

Alash ziialylarynyń muralaryn ǵylymi-ádistemelik turǵyda zerdeleý maqsatynda «Alash ziialylarynyń ǵylymi-ádistemelik muralary: dástúr men jańashyldyq» taqyrybynda halyqaralyq ǵylymi-praktikalyq konferentsiia uiymdastyryldy. Halyqaralyq konferentsiiaǵa otandyq ǵylym-bilim júiesindegi bedeldi ǵalymdar men zertteýshiler, sondai-aq, Túrkiianyń Gazi, Frat, Muǵla Sytqy Koshman ýniversitetteriniń professorlary, filolog ǵalym­dar, elimizdegi birqatar JOO oqytý­shylary, izdenýshileri qatysyp, ulttyq til, dil, mádeniet, dástúr taqyryptarynda óz oilaryn ortaǵa saldy. Aldaǵy ýaqytta «Tulǵataný» ortalyǵy «100 jańa esim» jobasy aiasynda jańa esimder men ult tulǵalaryn nasihattaý baǵytynda óz jumysyn odan ári jetildire bermek. Atalmysh joba nátijesi boiynsha jeńimpaz atanǵan tanymal tulǵalardy stýdentter arasynda keńinen nasihattaý úshin solarmen kezdesý tsiklin bastaimyz.

Biz rýhani jańǵyrý úrdisiniń mazmundyq jáne ideialyq arqaýyn Abaidyń rýhani murasymen bailanystyryp otyrmyz. Abai taǵlymyn, onyń «kemel adam» kontseptsiiasyn ulttyq qundylyqtar arqaýy etip alyp, sonyń negizinde oqý-tárbie úderisin jańa sapalyq deńgeige kóterýdi kózdeýdemiz. Osy oraida,«Rýhani jańǵyrý» Jobalyq keńsesi «Hákim Abai» ǵylymi-zertteý ortalyǵymen tyǵyz bailanysta jumys jasaýda. Bul ortalyq Abaidyń danalyǵyn jastardyń boiyna sińirý baǵytynda aýqymdy ister atqaryp keledi. Qazirgi kúni barlyq mamandyqtar boiynsha 1 kýrs stýdentterine «Abaitaný» páni oqytylýda. Abai ómiri men murasyn tereń taný maqsatynda «Abaitaný» kabinet-murajaiy ashylyp, stýdentterdiń praktikalyq jumysyna septigin tigizip keledi.

Jastardyń shyǵarmashylyq qabiletterin damytý jolynda ýniversitette eki jylda bir ret «Abai álemi» respýblikalyq óner festivali uiymdastyrylýda. Ýniversitettiń 90 jyldyq mereitoiy aiasynda bul igi dástúr jalǵasyn taýyp, 24-25 sáýir aralyǵynda respýblikamyzdyń 22 joǵary oqý ornynyń 106 úmitkeri osy festivalǵa qatysty. Sonymen qatar, ýniversitetimiz Abaidyń «Jidebai-Bórili» memlekettik qoryq-mýzeiimen ózara yntymaqtastyǵyn damytý jáne shyǵarmashylyq qarym-qatynasty nyǵaitý maqsatynda Memorandýmǵa qol qoidy.

«Rýhani jańǵyrý: Abai, Shákárim muralary» taqyrybynda tarihi-tanymdyq dáris ótkizildi. Dáriske belgili abaitanýshy ǵalymdar, áde­biet­shiler, Abaidyń urpaqtary atynan Nurgúl Álisherqyzy qatysty.

M.Áýezov atyndaǵy ádebiet jáne óner institýtynyń ǵylymi qyz­metkeri Erbolat Baiatov, Abai atyndaǵy QazUPÝ «Abaitaný» ǵylymi-zertteý institýtynyń direktory Jabal Shoiynbet Abai men Shákárim shyǵarmalaryndaǵy adami-rýhani qundylyqtar týraly mazmundy dárister oqydy. Saiasi ǵylymdar doktory, professor Saiyn Borbasov N.Á.Nazarbaevtyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhani jańǵyrý» baǵdarlamalyq maqalasynyń ózektiligi, qoǵamdyq sanany jańǵyrtýdaǵy róli týraly aityp berdi.

«Students week» atty stý­dent­tik aptalyq aiasynda  jastardy adam­­gershilikke, otanshyldyqqa, patriotizmge, ultjandylyqqa tár­bieleý, ulttyq sana-sezimin keńeitý maqsatymen Almaty qalasy Din isteri jónindegi basqarmasynyń qoldaýymen ýniversitetimde  respýblika JOO stýdentteri arasynda «Adamzattyń bárin súi, baýyrym dep…»  jas aqyndar múshairasy bolyp ótti. Múshairanyń negizgi ideiasy Abaidyń tolyq adam kontseptsiiasyna súiendi.

Rýhani jańǵyrýdyń mańyzdy baǵyttarynyń biri «Týǵan jer» kishi baǵdarlamasy. Bul baǵdarlamany iske asyrý maqsatynda ýniversitet janyndaǵy «Aitylǵan tarih» ortalyǵynyń bastamasymen elimizdiń eldi mekenderine arnaiy ekspeditsiialar uiymdastyryldy. Olar – «Qazaqstannyń mono­qalalary turǵyndarynyń aitylǵan áńgimelerindegi áleýmettik mádeni biregeilik: Kentaý-Ashysai», «Qazaqstandaǵy ulttyq jáne memlekettik biregeiliktiń qalyptasýy men ózgerýiniń ǵyly­mi mektepter qyzmetindegi kórinisi» maqsatty baǵdarlamalyq zertteýler. Osy ǵylymi izdenister aiasynda tarihshy ǵalymdarymyz kónekóz qariialardan «aýyzsha tarih» baǵdarlamasy boiynsha estelikter men derekter jinaqtap, narrativti tarih salasyn damytyp otyr. Sonymen qatar, ár oqytýshy óz aýyldarynda, ózderi oqyǵan mektepterde dárister berip, aǵartýshylyq jumystardy keńinen júrgizýde.

Týǵan jer tarihyndaǵy kóne qalalardy zerdeleý baǵytynda Taraz, Baryshan, Qulan, Merke, Aspara, Qastek, Aqtóbe kieli mekenderinde arheologiialyq qazbalar júrgizdi. Sonymen qatar, ýniversitet magistranty I.V. Krýpko Almaty, Jambyl oblystaryndaǵy Esik, Besshatyr, Aisha Bibi, Babadja Hatýn, Qarahan, Dáýitbek, Berqaryn, Jaisan kieli mekenderine ǵylymi saraptama jumystaryn júrgizdi. Dotsent A.A. Nurjanov «Qazaqstannyń sakraldy geografiiasy» irgeli ǵylymi eńbeginiń avtorlyq ujymyna enip, osy baǵytta 30-ǵa jýyq maqala jariialady.

«Elin súigen jan jerin de súi­edi. El men jer birigip «Otan» uǵy­myn bildiretini sózsiz. Táýelsiz elimizdiń rýhani kemeldenýi úshin Qazaqstan halqyna joldanǵan Elba­synyń baǵdarlamalyq maqalasy da osy oidy ushtai túsedi. Elbasy maqalasynda kózdelgen «Týǵan jer» baǵdarlamasyn iske asyrý maqsatynda  «Qazaqstannyń qasietti rýhani qundylyqtary» dáriptelip, elimizde týǵan jerdi qadirleýge arnalǵan túrli sharalar ótkizilýde.

«Qazaqstannyń kieli jerleriniń geografiiasy» jobasyn iske asyrý maqsatynda «Pavlodar Geografiia úii» Qoǵamdyq birlestiginiń uiymdastyrǵan «Han Qoryq» respýblikalyq jastar festivaline elimizdiń on bes irgeli joǵary oqý oryndarymen qatar Abai atyndaǵy QazUPÝ-dan 1 oqytýshysy men 3 stýdenti qatysyp, júldeli oryn­darmen oraldy.

Tárbie departamentiniń bastama­symen aǵymdaǵy jyly Alataý shyńdarynda ornalasqan asýlardy jastarǵa kórsetý jáne keńinen nasihattaý maqsatynda «90 jyl­dyqqa – 9 asý» týristik trekkingi uiymdastyrylýda. Jaiaý joryq baǵyttary Kókjailaý asýy, Kim-Asar shatqaly, Almarasan bulaǵy, Kúigensai ystyq bulaǵy, Alpinister bulaǵy, Úlken Almaty kóli, Iýnatov kóli, Mohnatka, Baspaldaq asýlaryn qamtidy. Búgingi kúnge deiin bul joryqqa 400-ge jýyq stýdent qatysty.

Jastardyń arasynda eline degen súiispenshilikti arttyrý maqsatynda ýniversitette júieli túrde patriot­tyq tárbie baǵytynda is-sharalar kesheni uiymdastyrylýda. Solardyń biregei sharasy – jas aqyn Jambyl Dúisenulynyń «Egemen elim, erke elim» jyr keshi. Jas aqynnyń shyǵarmashylyǵyn 500 belsendi stýdent tamashalaýǵa múmkindik aldy.

Ulttyq biregeiliktiń bastaýy ult­tyq ónerimiz ben mádenietimizde. Qazaq halqynyń tól óneri – aitysty jańǵyrtý maqsatynda «Meniń pirim – Súiinbai» dástúrli respýblikalyq jas aqyndar aitysy uiymdastyryldy. Dúbirli dodaǵa elimizdiń 28 joǵary oqý ornynan 54 jas aitysker qatysyp, sózge sheshen, oiǵa ushqyr 16 aqyn finalǵa joldama aldy.

Qazaqstannyń kieli jerleriniń biri «Jidebai-Bórili» memlekettik qoryq-mýzeii. Tanymdyq is-sapar Abai men Shákárim jatqan qasietti ólke Jidebaidan bastaý aldy. Hákim Abaidyń muralarymen tereńirek tanysý maqsatynda Tárbie basqarmasy janyndaǵy Áleýmettik bólim basshysy E. Sharǵynov, «Abaitaný» ortalyǵynyń direktory J. Shoiynbet jáne 2 kýrs doktoranty A. Erjanov arnaiy is-saparmen Semei qalasyndaǵy Abai murajaiyna baryp qaitty. Jidebaidaǵy Abaidyń qoryq-mýzeiindegi jáne Abaidyń nemere inisi, qazaq halqynyń ardaqty aqyny Shákárim Qudaiberdiulynyń sońǵy qonysy bolǵan Saiatqoradaǵy qundy jádigerlermen tanysty.

Onkúndik issapar barysynda olar Semeidegi Bas murajaidaǵy «Abai joly: Alashty pash etken álemge» jáne jańadan ashylǵan «Alashqa atym shyqqan Áset aqyn» atty kórme zaldaryn, «Alash arystary – M.Áýezov» murajai-úii ǵimaraty jáne Abai Qunanbaiuly bilim alǵan Ahmet Riza meshit-medresesin kórdi.

«Kieli Qazaqstan» jobasyn iske asyrý baǵytynda barlyq peda­gogikalyq baǵyttaǵy baka­lavr mamandyqtarynyń oqý baǵdar­lamalaryna «Mektep ólke­tanýy», «Mádeniet geografiiasy», «Sakraldy geografiia» pánderi engizildi. Ile Alataýyna geografiialyq ekspeditsiia uiymdastyryldy. Jastardyń ekologiialyq mádenietin arttyrý jolynda Sharyn shatqalyna «Ekologiialyq desant» týristik baǵytynda kúrdeli tazalyq jumys­tary júrgizildi. Aldaǵy ýaqytta «Qazaqstan aimaqtarynyń halyqtyq geografiialyq terminderi» katalogy basylmaq.

Memleket basshysy «Qazaq álipbiin latyn grafikasyna kóshirýdi» rýhani jańǵyrýdyń mańyzdy baǵyty dep belgiledi. Osy oraida ulttyq ýniversitetimizde «Latyn tilin oqytýdyń ádistemelik ortalyǵy» ashyldy. Ortalyqty ashý týraly Memorandýmǵa Abai atyndaǵy QazUPÝ-men birge A.Baitursynov atyndaǵy Til bilimi institýty, M. Áýezov atyndaǵy Ádebiet jáne óner institýty, Sh. Ýálihanov atyndaǵy Tarih jáne etnologiia institýty qol qoidy.

Qazaqstan Respýblikasy Ulttyq ǵylym akademiiasynyń Qoǵamdyq jáne gýmanitarlyq bólimshesiniń  jinalysynda «Qazaq tilin latyn grafikasyna kóshirý týraly» másele talqylandy. Qazaqstan Respýblikasy Ult­tyq ǵylym akademiiasynyń Pre­zidenti akademik Murat Jury­nov Memleket basshysy N.Á. Nazarbaevtyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhani jańǵyrý» baǵdarlamalyq eńbeginen týyndaityn basty mindetterdiń biri – qazaq jazýyn latyn álipbiine kóshirý ekenin atap kórsetip, bul salada atqarylyp jatqan jumystarǵa toqtaldy. Al, A.Baitursynuly atyndaǵy Til bilimi institýtynyń direktory, QR UǴA korrespondent-múshesi Erden Qajybektiń negizgi baiandamasynda, Til bilimi institýtynyń Bas ǵylymi qyzmetkeri, akademik Ómirzaq Aitbaev pen QR UǴA korrespondent-múshesi, Abai atyndaǵy Qazaq Ulttyq pedagogikalyq ýniversitetiniń prorektory, professor Ǵabit Kenjebaevtyń qosymsha baiandamalarynda qazaq jazýynyń tarihy, onyń árbir tarihi kezeńde saiasi jaǵdailarǵa bailanysty ózgeriske túsýi jáne búgingi táýelsizdik dáýirindegi onyń ózektiligi týraly keńinen áńgime órbidi. Talqylanǵan másele boiynsha jaryssózde filologiia ǵylymdarynyń doktory Zeinep Bazarbaeva, psihologiia ǵylymdarynyń doktory, professor Qubuǵul Jaryqbaev, filologiia ǵylymdarynyń doktory, QR UǴA korrespondent-múshesi, professor Faýziia Orazbaeva jáne basqa da ǵalymdar sóz sóiledi. QR UǴA Qoǵamdyq jáne gýmanitarlyq bólimshesiniń jalpy jinalysy latyn álipbiin qoldaý jáne engizý jóninde tiisti sheshim qabyldady.

Filologiia jáne kóptildi bilim berý institýtynyń 2 kýrs stýdentterine «Túrki latyn álipbii» páni jáne barlyq pedagogikalyq baǵyttaǵy bakalavr mamandyqtarynyń oqý baǵdarlamalaryna «Túrki latyn álipbiiniń negizderi», «Qazaq halqynyń rýhani mádenieti» pánderi engizildi. Elbasy baǵdarlamalyq maqalasyn jariialaǵan kúnnen bastap latyn grafikasyna kóshý máselesi jan-jaqty saraptalyp, zerttelýde. Jalpy, Elbasynyń «Rýhani jańǵyrý» baǵdarlamasy ýniversitet oqytýshylary men stýdentteri arasynda keńinen qoldaý taýyp, jaqsy isterdiń bastaýshysyna ainalyp otyr.

Jahandanýdyń negizgi maǵynasy halyqaralyq yntymaqtastyqty nyǵaitý. Bul úrdis – ekonomikalyq, tehnologiialyq, mádeni-áleýmettik jáne saiasi kúshterdiń qisyndasýy. Jahandaný ekonomikalyq, aqparattyq, saiasi, ekologiialyq, mádeni jáne taǵy basqa bolýy múmkin. Búgingi tańda QazUPÝ álemniń birqatar jetekshi joǵary oryndarymen yntymaqtastyq ornatqan.

Janatbek Ishpekbaev,

Abai atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogikalyq ýniversitetiniń

tárbie jumysy jáne áleýmettik damý jónindegi prorektory,

professor