Ǵylym, bilim, meditsina salasynda júrgennen keiin ártúrli býyn ókilderimen kún saiyn kezdesip, pikirlesip otyramyz. Qazaq qoǵamynda rýhani jańǵyrý týraly Prezidentimizdiń maqalasy jariialanǵan kúnnen teledidarda suhbattar, baspasóz betinde jappai maqalalar jazylýda. Baiqasańyz, rýhani jańǵyrý týraly biyl ǵana sóz etilip, biyl ǵana rýhani jańǵyrýdyń ainalasynda jumys istep jatqan siiaqty kórinemiz. Shyndyǵynda, rýhani jańǵyrý – búgin nemese erteńmen ólshenetin jumys emes. Rýhani jańǵyrý — ǵumyr boiy jańaryp, tolyǵyp, bizdiń boiymyzda jetilip otyratyn qasiet. Ol qasietti rýhaniiat dep atasaq ta bolady. Rýhaniiat adamǵa ádebiet, óner, halyq danalyǵy, salt, mádeni dástúrler, ǵylym, bilim arqyly keledi. Mádeniet ártúrli qundylyqtardyń birligi retinde adamdy rýhani bostandyqqa jeteleidi. Rýhani qundylyqtar ómirge maǵyna beredi, bolashaqqa jol ashady. Rýhaniiatty qadirleitin qoǵamnyń ǵana bolashaǵy bar. Rýhani mádeniet adamnyń ainalasyndaǵy adamdarmen qarym-qatynasy, adamshylyǵy, uiattylyǵy, tárbieligi, ziialylyǵy, qarapaiymdylyǵy arqyly kórinedi. Adamnyń adamgershilik qasietteriniń joǵarylyǵy - rýhanilyqtyń negizi.
Al, óner, ádebiet, ǵylym men bilim adamǵa tárbieleý men eńbektenýdiń arqasynda keledi. Prezidentimizdiń rýhani jańǵyrý degeni – joǵarydaǵy qundylyqtardy atap ótýdi ǵana maqsat tutpaidy. «Men halqymnyń taǵlymy mol tarihy men yqylym zamannan arqaýy úzilmegen ulttyq salt-dástúrlerin aldaǵy órkendeýdiń berik dińi ete otyryp, árbir qadamyn nyq basýyn, bolashaqqa senimmen bet alýyn qalaimyn. Bul rette, tutas qoǵamnyń jáne árbir qazaqstandyqtyń sanasyn jańǵyrtýdyń birneshe baǵytyn atap óter edim» dep básekelik qabilet, pragmatizm, ulttyq biregeilikti saqtaý, bilimniń saltanat qurýy, Qazaqstannyń evoliýtsiialyq damýy, sananyń ashyqtyǵy siiaqty qaǵidattardy negizge ala otyryp, atqarylýǵa tiis mindetterdi alǵa tartady.
Joǵaryda atalǵan qundylyqtar ózim eńbek etip otyrǵan ortada qalai júzege asýda? Endi az-kem sony sóz etelik. Sol qundylyqtardyń artynda taǵy da rýhaniiat tur. Ol — halyq. Olai deitinim, qasietti Túrkistan qalasynda boi kótergen «Túrkistan» kópsalaly joǵary meditsina kolledji óziniń tarihynda kún saiyn jańaryp keledi. Bilim men ǵylym, tárbie, klinikalyq ortalyqtardyń boi túzeýi, infraqurylym, taǵy basqa tolyp jatqan jańalyqtardyń jańǵyrýyna kolledjdiń oqytýshy-professorlary qatysyp, óz úlesterin qosýda. Kúni keshe ǵana ashylǵandai kóringen oqý ordasy búginde jeke klinikasy bar respýblikadaǵy jalǵyz kolledjge ainaldy.
Stýdentterdiń tájiribesin shyńdaýǵa arnalǵan «Virtýaldy klinika», shyǵystyq tásilmen súiek-býyn, omyrtqa aýrýlaryn emdeitin, reabilitatsiialyq jáne qaita qalpyna keltirý qyzmeti boiynsha jumys atqaratyn «Jan daýa» osteopatiialyq meditsina ortalyǵy, búginde barlyq tekserý túrleri boiynsha jáne meditsinalyq qyzmet kórsetetin «Sanitas» emdeý-saýyqtyrý ortalyǵy kolledjdiń bolashaq mamandarynyń meditsinalyq bilimin shyńdaýǵa jasalǵan jańǵyrý bolyp sanalady.
Sonymen qatar, respýblikamyzda densaýlyq saqtaý salasyn damytýdyń 2016-2019 jyldarǵa arnalǵan «Densaýlyq» memlekettik baǵdarlamasyn júzege asyrýdyń jol kartasy jasaldy. Osyǵan orai «Túrkistan» kópsalaly joǵary meditsina kolledji 2016 jyly Finliandiia memleketiniń Jamk jáne Lahti ýniversitetterimen qoldanbaly bakalavriat mamandaryn daiarlaýda memorandým qurǵan bolatyn. Soǵan sáikes oqý ordamyzdyń klinikalyq pán oqytýshylary, mentor-meiirbikeler Finliandiia, Amerika Qurama Shtattary, Resei, Litva, taǵy basqa shetel jáne otandyq mamandarmen aǵylshyn tilinde onlain kýrstar júrgizdi. Ústimizdegi oqý jylynda, halyqaralyq yntymaqtastyq aiasynda findermen birlikte oqytý júiesi boiynsha magistratýraǵa kolledjimizdiń oqytýshysy Aqbota Abdýjapparova qabyldandy. Qazir ol Almaty qalasynda bilimin jalǵastyrýda.
Kolledjimizde «Meiirger isi», «Emdeý isi» boiynsha mamandar daiarlanatyndyqtan, barlyq kúsh mamandardyń sapaly bilim alýyna jumsalady. Biyl Finliandiianyń tájiribesi negizinde bakalavriat, medbikelik bilimdi jańǵyrtý sharalary boiynsha kolledjimiz 2 jobany qolǵa aldy.
Birinshisi - Túrkistan qalasyndaǵy «Túrkistan» kópsalaly joǵary meditsina kolledji 2017 jylǵy «Meditsinalyq bilimdi jańǵyrtý» jobasy aiasynda «Tájiribelik densaýlyq saqtaý ujymdarynda meiirgerlik qyzmettiń jańa basqarý júiesin ázirleý jáne engizý» tarmaǵyna sáikes pilottyq jobamen jumys jasaýda. Pilottyq jobanyń maqsaty, tájiribelik densaýlyq saqtaý uiymdarynda meiirbikelik kásipke joǵary kolledjderdiń klinikalyq bazalaryna sáikes halyqaralyq talaptarǵa sai meiirbikelik qyzmet kórsetýdiń jańa modelin ázirleý jáne engizý bolatyn. Iaǵni pilottyq joba «Meiirger isi» mamandyǵy boiynsha dúniejúzilik meiirbikeler usynatyn bilikti meiirbike tájiribesin jańǵyrtýǵa baǵyttalǵan.
Ekinshisi - MMI pilottyq jobasy. Bul joba Qazaqstanda alǵash 2015 jyly eki joǵary oqý ornynda (Astana qalasynyń meditsinalyq ýniversiteti, Qaraǵandy memlekettik meditsina ýniversiteti) synaqtan ótken edi. Pilottyq baǵdarlamaǵa qatysqan muǵalimder men stýdentterdi taldaý jáne surastyrý nátijeleri boiynsha talapkerlerdi differentsialdy irikteýdiń osy ádisiniń oń jáne teris aspektileri anyqtaldy.
Al, kolledjder arasynda MMI pilottyq jobasy 2017 jyly 3 oqý ordasynda («Aqtóbe meditsinalyq kolledji» MKQK, «Qostanai meditsinalyq kolledji» MKQK, «Túrkistan» kópsalaly joǵary meditsina kolledji) ótkizildi. Mundai jobalardyń daiyndalýy - bolashaq bakalavr mamandaryn baýlyp shyǵarýǵa kolledjdiń sapasyn synaqtan ótkizý bolatyn. Árine, joba sátti aiaqtaldy.
Meditsinalyq bilim berý oshaǵynda osyndai jumystardyń qarqyndy damýy - bolashaǵymyz úshin ashylǵan esik. Elbasymyz aitqandai: «Maqsatqa jetý úshin bizdiń sanamyz isimizden ozyp júrýi, iaǵni odan buryn jańǵyryp otyrýy tiis» desek, «Rýhani jańǵyrý» tóńireginde jasalatyn josparlarymyz munymen toqtap qalmaidy. Ult kósemi Á.Bókeihan «Rýhani mádeniettiń bir belgisi ǵylym jolyn taný, qol jetkeni ǵylym jolynda izdenip, adam balasyna jaqsylyq jol ashý» degen edi. Endeshe, bizdiń isimiz búgin bastalyp, erteń toqtap qalmaidy. Rýhani jańǵyrý jalǵasa beredi.
Sailaýbek ShALHAROV,
«Dji-Ai» holdinginiń prezidenti,
meditsina ǵylymdarynyń doktory, professor.
"Ońtústik Qazaqstan" gazeti
