Belgili avtojýrnalist, sarapshy Oljas Oqas Resei Federatsiiasynan ákelingen kólikterdiń tóńiregindegi shý jergilikti naryqqa qalai áser etetini týraly pikirin bildirdi, dep habarlaidy "QazAqparat" HAA.
«Reseiden ákelingen kólikterdiń shýy naryqtaǵy baǵany arzandatady dep úmittenbei-aq qoisa da bolady. Kerisinshe, qymbattaidy. Óitkeni syrttan keletin bir arna jabylatyn boldy. Suranys pen usynystyń arasyndaǵy balans burynǵydan da shielenisedi degen sóz», - deidi maman.
Onyń aitýyna qaraǵanda, shetelden ákelingen, biraq tirkelmegen kólikpen júrýdiń talaby burynnan bar. Biraq Ishki ister ministrligi naqty iske kiriskenshe, ol talapqa eshkim mán berip qaramaǵan.
«O basta, osydan 2-3 jyl buryn quzyrly organdar osy másele boiynsha túsindirý jumystaryn túsinikti tilmen, belsendi júrgizýi kerek edi. Ministrlik endi qatań áreketke kóship jatyr. Iaǵni, bul máseleni qatty keshiktirip aldy deýge bolady.
Bir jaǵynan adamdar da kishkene qunyǵyp ketti. Mysaly, Qaraǵandy oblysynda bir ózi atyna 84 mashina jazdyrǵan áiel bar ekenin kórdim. Saqtandyrý boiynsha ashyq bazada onyń málimetteri bar. «Keden qyzmetkerleri qaida qarap otyrdy ?» degen suraq týyndaidy. Osynsha kólikti qandai maqsatpen kirgizip jatyrsyz dep suramaǵan ba?
«Buqqanǵa suqqan» deidi ǵoi, Almatyda osy bir kezeńdi paidalanyp, Gelendvagen, Aston Martin siiaqty qymbat kólikterdi ákelip alǵandar bar. Ondailardyń kóksegeni bir-aq nárse – Reseide salyq tólemeý, Qazaqstanda da salyq tólemeý jáne qymbat máshinemen oiqastap júrý. Solardyń janynda zań boiynsha saýda jasap, búkil talaptardy oryndaityn tártipke baǵynatyn qarapaiym adamdar utylyp tur deýge bolady», - deidi sarapshy.
Sarapshy Reseiden kólik ákelýdi oilap júrgender eki eldiń Ishki ister organdary tirkelmegen kólikterdiń ortaq bazasyn qura bastaǵan kezde-aq toqtaýy kerek edi dep esepteidi.
«Osydan týra 5 ai buryn «rosýchet» týraly video shyǵarǵanmyn. Sol videoda eskertý jasadyq. «Munyń arty shiki, erteń problema týyndaýy múmkin, qazir Resei men Qazaqstan tirkelmegen kólikter boiynsha ortaq baza quryp jatyr», - dep dabyl qaqtyq.
Biraq qulaq asqandar az boldy. Jalpaq tilmen aitqanda «qadaldy».
Bir jazda ǵana Reseiden ákelingen kólikterdiń sany 200 myńnan asyp ketti. Biraq osynyń ainalasynda paida taýyp otyrǵandar kóp. Saqtandyrý kompaniialary eń kóp paida tapty. Olarǵa kóliktiń qai jaqtan kelgeni, qandai jolmen kelgeni mańyzdy emes. Nómirdi qoldan jasap, WhatsApp-pen jiberseńiz, aqysyna lezde saqtandyrý qujattaryn shyǵaryp beredi. Bul jerdegi eń ókinishti nárse – 2,5-3 jyldyń ishinde qazaqtyń qansha aqshasy Reseige qaitarymsyz ketti?! Resei sonyń arqasynda óziniń qoqysynan qutylyp, onyń ústine aqshaǵa keneldi», - deidi avtojýrnalist.
Kólik naryǵyndaǵy jaǵdaidy jiti baqylap otyratyn sarapshy eshbir eldiń tirkeýinde joq kóliktiń kóbeiýi ulttyq qaýipsizdik máselesimen bailanysty ekenin aitady.
«Resmi statistika boiynsha, Qazaqstanǵa Reseiden 210 myń kólik kirgen eken. Sonyń 88 myńy eshbir memlekettiń tirkeýinde joq. Iaǵni, qujat júzinde bul kólik emes, qoqys deýge bolady. Kóbi «Priora», «Volga» siiaqty shirip ketken mashinalar. Olardyń bizdiń eldiń aýmaǵynda júrýi de durys emes qoi. Eshqandai sertifikattaýdan ótpegen, ózgelerge qaýip tóndirýi múmkin. Keshe Ishki ister ministri de tirkelmegen kólikter jasaǵan apat saldarynan 250 adam qaitys bolǵanyn aittty. Adam bir ret zań buzyp, jazalanbasa, ári qarai jalǵastyra berýi múmkin. Túptep kelgende, bul ulttyq qaýipsizdik máselesi. Qazaqtyń jerinde sheteldik nómirli kólikterdiń oiqastap júrýi qai jaǵynan da orynsyz», - dedi Oljas Oqas.
Qisyn boiynsha, qazirgi jaǵdai jergilikti kólik qurastyrýshy kásiporyndardyń saýdasyn qyzdyrýy kerek edi. Sarapshynyń aitýynsha, olai bolmaityn siiaqty.
«Bul ahýal ózderin otandyq avtoóndiris oshaǵy dep atap júrgen jergilikti kásiporyndarǵa tiimdi bolýy kerek edi. Biraq olar da mashina komplektileri joq bolǵandyqtan, qol qýsyryp qaldy. Qurastyratyn bólshekter joq bolǵandyqtan, suranystyń ózin qamtamasyz ete almai otyr. Qazaqstandaǵy bul jaǵdai jahandaǵy problemamen tuspa-tus keldi. Qazir álemdik avtoóndiriste mikrochipterdiń jetispeýi, qurandy bólshekterdiń tapshylyǵy bir-birine mingesip aldy. Bul ahýal kólik baǵasyn bári bir qymbattatady. Biraq birden emes, birtindep qosyla beredi. Iaǵni, qazirgi dinamika jalǵasa beredi. Onsyz da jyl saiyn 10 paiyzdan, 7 paizydan qymbattap jatyr ǵoi. Sol dinamika údemese, kemimeidi. Óitkeni jańa kólik sany az, avtosalondarda kólik joqtyń qasy», - deidi ol.
Oljas Oqas kólik naryǵyn retteý boiynsha óz usynysyn da ortaǵa saldy.
«Jaǵdai ońalsa, ózimizde shyqqan kólikti alǵanǵa ne jetsin?! Halyqqa sýbisidiialanǵan 3-4 paiyzdyq nesie berse, sala damýshy edi. Onda, bir jaǵynan, halyqtyń tiimdi baǵamen kólik satyp alý múmkindigi paida bolar edi. Ekinshi jaǵynan, sol kólik 2-3 jyldan keiin tozǵanda Qyrǵyzstan, Armeniia, Resei, Grýziia siiaqty elder ózderine alyp keter edi. Sonda ýtildeý sharýasy da jeńildeidi. Sonyń arqasynda naryqta eski kólikter azaiyp, jańa máshine ǵana tebetin múmkindik týyndaýshy edi. Birikken Arab Ámirlikteri osy tásilmen rettep otyr. TMD boiynsha ázirge mundai tájiribe joq. Reseide «Alǵashqy mashina», «Otbasylyq mashina» degen siiaqty ideiasy jaqsy baǵdarlamalar bar. Biraq olardyń jumys isteýi álsiz. Al Arab Ámirlikterinde AQSh, Japoniia, Qytai siiaqty elderden jańa kólikter tikelei barady. Biraq eskirgende ol jaqta qalmaidy. Afrika, TMD memleketteri syrtqa alyp shyǵady. Osylaisha olar únemi jańa kólik minip qana qoimai, eki ortadan marja da kórip otyr.
Jeńil paiyzben kólik berý qarjylyq uiymdardyń múddesi bolǵanymen, memleket te qoldaý kórsetý kerek. «Operator ROP» mekemesinde biraz qarjy shoǵyrlanǵan. Sonyń bir bóligin avtonesiege bóle alady. Sonda halyqtyń ýtil alymǵa dep bergen aqshasyn ózimizge jeńil nesie etip berse, qaitarymy da bolady», - dedi sarapshy.
