بەلگٸلٸ اۆتوجۋرناليست, ساراپشى ولجاس وقاس رەسەي فەدەراتسيياسىنان ەكەلٸنگەن كٶلٸكتەردٸڭ تٶڭٸرەگٸندەگٸ شۋ جەرگٸلٸكتٸ نارىققا قالاي ەسەر ەتەتٸنٸ تۋرالى پٸكٸرٸن بٸلدٸردٸ, دەپ حابارلايدى "قازاقپارات" حاا.
«رەسەيدەن ەكەلٸنگەن كٶلٸكتەردٸڭ شۋى نارىقتاعى باعانى ارزانداتادى دەپ ٷمٸتتەنبەي-اق قويسا دا بولادى. كەرٸسٸنشە, قىمباتتايدى. ٶيتكەنٸ سىرتتان كەلەتٸن بٸر ارنا جابىلاتىن بولدى. سۇرانىس پەن ۇسىنىستىڭ اراسىنداعى بالانس بۇرىنعىدان دا شيەلەنٸسەدٸ دەگەن سٶز», - دەيدٸ مامان.
ونىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, شەتەلدەن ەكەلٸنگەن, بٸراق تٸركەلمەگەن كٶلٸكپەن جٷرۋدٸڭ تالابى بۇرىننان بار. بٸراق ٸشكٸ ٸستەر مينيسترلٸگٸ ناقتى ٸسكە كٸرٸسكەنشە, ول تالاپقا ەشكٸم مەن بەرٸپ قاراماعان.
«و باستا, وسىدان 2-3 جىل بۇرىن قۇزىرلى ورگاندار وسى مەسەلە بويىنشا تٷسٸندٸرۋ جۇمىستارىن تٷسٸنٸكتٸ تٸلمەن, بەلسەندٸ جٷرگٸزۋٸ كەرەك ەدٸ. مينيسترلٸك ەندٸ قاتاڭ ەرەكەتكە كٶشٸپ جاتىر. ياعني, بۇل مەسەلەنٸ قاتتى كەشٸكتٸرٸپ الدى دەۋگە بولادى.
بٸر جاعىنان ادامدار دا كٸشكەنە قۇنىعىپ كەتتٸ. مىسالى, قاراعاندى وبلىسىندا بٸر ٶزٸ اتىنا 84 ماشينا جازدىرعان ەيەل بار ەكەنٸن كٶردٸم. ساقتاندىرۋ بويىنشا اشىق بازادا ونىڭ مەلٸمەتتەرٸ بار. «كەدەن قىزمەتكەرلەرٸ قايدا قاراپ وتىردى ?» دەگەن سۇراق تۋىندايدى. وسىنشا كٶلٸكتٸ قانداي ماقساتپەن كٸرگٸزٸپ جاتىرسىز دەپ سۇراماعان با?
«بۇققانعا سۇققان» دەيدٸ عوي, الماتىدا وسى بٸر كەزەڭدٸ پايدالانىپ, Gelendvagen, Aston Martin سيياقتى قىمبات كٶلٸكتەردٸ ەكەلٸپ العاندار بار. وندايلاردىڭ كٶكسەگەنٸ بٸر-اق نەرسە – رەسەيدە سالىق تٶلەمەۋ, قازاقستاندا دا سالىق تٶلەمەۋ جەنە قىمبات مەشينەمەن ويقاستاپ جٷرۋ. سولاردىڭ جانىندا زاڭ بويىنشا ساۋدا جاساپ, بٷكٸل تالاپتاردى ورىندايتىن تەرتٸپكە باعىناتىن قاراپايىم ادامدار ۇتىلىپ تۇر دەۋگە بولادى», - دەيدٸ ساراپشى.
ساراپشى رەسەيدەن كٶلٸك ەكەلۋدٸ ويلاپ جٷرگەندەر ەكٸ ەلدٸڭ ٸشكٸ ٸستەر ورگاندارى تٸركەلمەگەن كٶلٸكتەردٸڭ ورتاق بازاسىن قۇرا باستاعان كەزدە-اق توقتاۋى كەرەك ەدٸ دەپ ەسەپتەيدٸ.
«وسىدان تۋرا 5 اي بۇرىن «روسۋچەت» تۋرالى ۆيدەو شىعارعانمىن. سول ۆيدەودا ەسكەرتۋ جاسادىق. «مۇنىڭ ارتى شيكٸ, ەرتەڭ پروبلەما تۋىنداۋى مٷمكٸن, قازٸر رەسەي مەن قازاقستان تٸركەلمەگەن كٶلٸكتەر بويىنشا ورتاق بازا قۇرىپ جاتىر», - دەپ دابىل قاقتىق.
بٸراق قۇلاق اسقاندار از بولدى. جالپاق تٸلمەن ايتقاندا «قادالدى».
بٸر جازدا عانا رەسەيدەن ەكەلٸنگەن كٶلٸكتەردٸڭ سانى 200 مىڭنان اسىپ كەتتٸ. بٸراق وسىنىڭ اينالاسىندا پايدا تاۋىپ وتىرعاندار كٶپ. ساقتاندىرۋ كومپانييالارى ەڭ كٶپ پايدا تاپتى. ولارعا كٶلٸكتٸڭ قاي جاقتان كەلگەنٸ, قانداي جولمەن كەلگەنٸ ماڭىزدى ەمەس. نٶمٸردٸ قولدان جاساپ, WhatsApp-پەن جٸبەرسەڭٸز, اقىسىنا لەزدە ساقتاندىرۋ قۇجاتتارىن شىعارىپ بەرەدٸ. بۇل جەردەگٸ ەڭ ٶكٸنٸشتٸ نەرسە – 2,5-3 جىلدىڭ ٸشٸندە قازاقتىڭ قانشا اقشاسى رەسەيگە قايتارىمسىز كەتتٸ?! رەسەي سونىڭ ارقاسىندا ٶزٸنٸڭ قوقىسىنان قۇتىلىپ, ونىڭ ٷستٸنە اقشاعا كەنەلدٸ», - دەيدٸ اۆتوجۋرناليست.
كٶلٸك نارىعىنداعى جاعدايدى جٸتٸ باقىلاپ وتىراتىن ساراپشى ەشبٸر ەلدٸڭ تٸركەۋٸندە جوق كٶلٸكتٸڭ كٶبەيۋٸ ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸك مەسەلەسٸمەن بايلانىستى ەكەنٸن ايتادى.
«رەسمي ستاتيستيكا بويىنشا, قازاقستانعا رەسەيدەن 210 مىڭ كٶلٸك كٸرگەن ەكەن. سونىڭ 88 مىڭى ەشبٸر مەملەكەتتٸڭ تٸركەۋٸندە جوق. ياعني, قۇجات جٷزٸندە بۇل كٶلٸك ەمەس, قوقىس دەۋگە بولادى. كٶبٸ «پريورا», «ۆولگا» سيياقتى شٸرٸپ كەتكەن ماشينالار. ولاردىڭ بٸزدٸڭ ەلدٸڭ اۋماعىندا جٷرۋٸ دە دۇرىس ەمەس قوي. ەشقانداي سەرتيفيكاتتاۋدان ٶتپەگەن, ٶزگەلەرگە قاۋٸپ تٶندٸرۋٸ مٷمكٸن. كەشە ٸشكٸ ٸستەر مينيسترٸ دە تٸركەلمەگەن كٶلٸكتەر جاساعان اپات سالدارىنان 250 ادام قايتىس بولعانىن ايتتتى. ادام بٸر رەت زاڭ بۇزىپ, جازالانباسا, ەرٸ قاراي جالعاستىرا بەرۋٸ مٷمكٸن. تٷپتەپ كەلگەندە, بۇل ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸك مەسەلەسٸ. قازاقتىڭ جەرٸندە شەتەلدٸك نٶمٸرلٸ كٶلٸكتەردٸڭ ويقاستاپ جٷرۋٸ قاي جاعىنان دا ورىنسىز», - دەدٸ ولجاس وقاس.
قيسىن بويىنشا, قازٸرگٸ جاعداي جەرگٸلٸكتٸ كٶلٸك قۇراستىرۋشى كەسٸپورىنداردىڭ ساۋداسىن قىزدىرۋى كەرەك ەدٸ. ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, ولاي بولمايتىن سيياقتى.
«بۇل احۋال ٶزدەرٸن وتاندىق اۆتوٶندٸرٸس وشاعى دەپ اتاپ جٷرگەن جەرگٸلٸكتٸ كەسٸپورىندارعا تيٸمدٸ بولۋى كەرەك ەدٸ. بٸراق ولار دا ماشينا كومپلەكتٸلەرٸ جوق بولعاندىقتان, قول قۋسىرىپ قالدى. قۇراستىراتىن بٶلشەكتەر جوق بولعاندىقتان, سۇرانىستىڭ ٶزٸن قامتاماسىز ەتە الماي وتىر. قازاقستانداعى بۇل جاعداي جاھانداعى پروبلەمامەن تۇسپا-تۇس كەلدٸ. قازٸر ەلەمدٸك اۆتوٶندٸرٸستە ميكروچيپتەردٸڭ جەتٸسپەۋٸ, قۇراندى بٶلشەكتەردٸڭ تاپشىلىعى بٸر-بٸرٸنە مٸنگەسٸپ الدى. بۇل احۋال كٶلٸك باعاسىن بەرٸ بٸر قىمباتتاتادى. بٸراق بٸردەن ەمەس, بٸرتٸندەپ قوسىلا بەرەدٸ. ياعني, قازٸرگٸ ديناميكا جالعاسا بەرەدٸ. ونسىز دا جىل سايىن 10 پايىزدان, 7 پايزىدان قىمباتتاپ جاتىر عوي. سول ديناميكا ٷدەمەسە, كەمٸمەيدٸ. ٶيتكەنٸ جاڭا كٶلٸك سانى از, اۆتوسالونداردا كٶلٸك جوقتىڭ قاسى», - دەيدٸ ول.
ولجاس وقاس كٶلٸك نارىعىن رەتتەۋ بويىنشا ٶز ۇسىنىسىن دا ورتاعا سالدى.
«جاعداي وڭالسا, ٶزٸمٸزدە شىققان كٶلٸكتٸ العانعا نە جەتسٸن?! حالىققا سۋبيسيدييالانعان 3-4 پايىزدىق نەسيە بەرسە, سالا دامۋشى ەدٸ. وندا, بٸر جاعىنان, حالىقتىڭ تيٸمدٸ باعامەن كٶلٸك ساتىپ الۋ مٷمكٸندٸگٸ پايدا بولار ەدٸ. ەكٸنشٸ جاعىنان, سول كٶلٸك 2-3 جىلدان كەيٸن توزعاندا قىرعىزستان, ارمەنييا, رەسەي, گرۋزييا سيياقتى ەلدەر ٶزدەرٸنە الىپ كەتەر ەدٸ. سوندا ۋتيلدەۋ شارۋاسى دا جەڭٸلدەيدٸ. سونىڭ ارقاسىندا نارىقتا ەسكٸ كٶلٸكتەر ازايىپ, جاڭا مەشينە عانا تەبەتٸن مٷمكٸندٸك تۋىنداۋشى ەدٸ. بٸرٸككەن اراب ەمٸرلٸكتەرٸ وسى تەسٸلمەن رەتتەپ وتىر. تمد بويىنشا ەزٸرگە مۇنداي تەجٸريبە جوق. رەسەيدە «العاشقى ماشينا», «وتباسىلىق ماشينا» دەگەن سيياقتى يدەياسى جاقسى باعدارلامالار بار. بٸراق ولاردىڭ جۇمىس ٸستەۋٸ ەلسٸز. ال اراب ەمٸرلٸكتەرٸندە اقش, جاپونييا, قىتاي سيياقتى ەلدەردەن جاڭا كٶلٸكتەر تٸكەلەي بارادى. بٸراق ەسكٸرگەندە ول جاقتا قالمايدى. افريكا, تمد مەملەكەتتەرٸ سىرتقا الىپ شىعادى. وسىلايشا ولار ٷنەمٸ جاڭا كٶلٸك مٸنٸپ قانا قويماي, ەكٸ ورتادان مارجا دا كٶرٸپ وتىر.
جەڭٸل پايىزبەن كٶلٸك بەرۋ قارجىلىق ۇيىمداردىڭ مٷددەسٸ بولعانىمەن, مەملەكەت تە قولداۋ كٶرسەتۋ كەرەك. «وپەراتور روپ» مەكەمەسٸندە بٸراز قارجى شوعىرلانعان. سونىڭ بٸر بٶلٸگٸن اۆتونەسيەگە بٶلە الادى. سوندا حالىقتىڭ ۋتيل الىمعا دەپ بەرگەن اقشاسىن ٶزٸمٸزگە جەڭٸل نەسيە ەتٸپ بەرسە, قايتارىمى دا بولادى», - دەدٸ ساراپشى.
