Din salasyn retteý máseleleri memlekettik saiasattyń basym baǵyttarynyń biri bolyp tabylady jáne sonyń ishinde destrýktivti sipattaǵy ártúrli jalǵan dini uiymdar men radikaldy aǵymdardyń teris ideologiialarynyń aldyn alý baǵytynda jumystardy iske asyrý jáne úilestirýge erekshe nazar aýdarylyp otyr.
Din isteri komiteti tarapynan turǵyndarǵa dástúrli islam dini týraly shynaiy aqparat berýge, radikaldyq sipattaǵy dini aǵymdardyń jeteginde ketken jandardy, onyń ishinde ekstremizm baptary úshin túzeý mekemelerinde jazalaryn óteýshilerdi dástúrli ortaǵa qaitarý men ońaltý jumystaryn uiymdastyrý maqsatynda 2014 jyly «Aqniet» respýblikalyq ońaltý ortalyǵy qurylǵan edi. Osy ortalyq qurylǵan kúnnen bastap dini ekstremizm men terrorizm áreketteri úshin sottalǵandarmen jumys isteitin mańyzdy ortalyqqa ainaldy.
«Jýsan» operatsiiasymen Siriiadan qaitarylǵan azamattarymyzdy ońaltyp, qoǵamǵa beiimdeý jáne elimizdiń musylmandary ustanatyn dástúrli jolǵa qaitarý baǵytynda da «Aqniet» ortalyǵy belsendi ról atqardy. «Jýsan» operatsiialarymen elge jetkizilgender eń aldymen Aqtaý qalasynyń mańyndaǵy arnaiy ońaltý ortalyǵyna ornalastyrylǵany belgili. Solarmen qajetti jumystardy júrgizý úshin elimiziń barlyq óńirlerinen teris aǵymdarmen jumys júrizip júrgen eń tájiribeli teologtar men din mamandaryn tarta otyryp radikaldyq ideologiiadan arylýlaryna eleýli úles qosty.
Atap aitqanda, zardap shekkendermen jumys isteý úshin úzdik teologtar men din mamandaryn jumyldyrý nátijesinde qysqa ýaqyttyń ishinde oralǵan azamattardy tynysh ári beibit ómirge beiimdele bastady. Túsindirý jáne ońaltý jumystarynyń belgili bir jemisti nátijeleri de bar. Máselen, ol jaqtan kelgen áielderdiń biri alǵashqy kúnderi fotoǵa túsýden úzildi-kesildi bas tartyp, qujattaýdan ótýge kelispegen edi. Biraq, mamandardyń shariǵattyń úkimderin, islam negizderi men fiqh talaptaryn túsindirýiniń arqasynda másele oń sheshimin tapqan. Osy sekildi mysaldar kún saiyn BAQ-tarda jariialanýda.
Adasqandardy tolyqqandy ońaltý kýrsynan ótkizýdegi basty maqsat olardyń barlyǵyn dástúrli islam jolyn ustanatyn adam etý bolsa, bul jumysqa «Aqniet» ońaltý ortalyǵy óz úlesin qosýda dep senimmen aita alamyz.
Árine, ońaltý jumystarymen tek qana «Aqniet» ortalyǵy ǵana ainalysyp jatyr dep úzildi-kesildi aitýdan aýlaqpyn. Qazirgi kezde Qazaqstan aýmaǵynda teris aǵymdardyń jeteginde ketkenderdi ońaltý jumystary baǵytynda óz qyzmetin uiymdyq-quqyqtyq nysany úkimettik emes uiym retinde iske asyryp otyrǵan 30-ǵa jýyq uiym qyzmet atqarady.
Ońaltý ortalyqtaryn qurý úrdisi dini ahýaly kúrdeli bolyp tabylǵan batys oblystarynan bastalǵanyn atap ótý qajet. Osydan keiin birqatar «kúrdeli» dep tanylǵan óńirlerde uqsas uiymdar qalyptastyryldy. Keibir óńirlerde ákimdikterdiń Din isteri basqarmalary janyndaǵy Kommýnaldyq memlekettik mekemelerinde ońaltý ortalyqtaryn ashyldy.
Jalpy, qyzmetteri Qazaqstan Respýblikasynda dini ekstremizm men terrorizmge qarsy is-qimyl jónindegi 2013-2017 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamanyiske asyrý sheńberinde tartylǵan ońaltý jumysynda tájiribesi mol birqatar mekemler qalyptasyp úlgergenin atap ótken jón.
Solardyń ishinde, Aqtóbe oblysynda oryn alǵan terroristik oqiǵalardan keiin oblys ákimdiginiń qoldaýymen 2012 jyly «Ansar» konsýltatsiialyq-ońaltý ortalyǵy» qoǵamdyq birlestigi qurylyp, tabysty jumys júrgizýde ekenin erekshe atap ótýge bolady.Sonymen birge, Qaraǵandy oblysynda osy máseleler boiynsha «Nurly bilim» qoǵamdyq birlestigi men «Viktoriia» áleýmettik-psihologiialyq jáne quqyqtyq kómek ortalyǵy» jeke mekemesi destrýktivti jáne radikaldy ideologiia jaqtastaryn ońaltýǵa mamandandyrylǵan.
Astana qalasynda «Astana qalasy ákimdiginiń Din máselelerin zertteý ortalyǵy» kommýnaldyq memlekettik mekemesi janynan destrýktivti dini aǵymdardyń jaqtaýshylarymen ońaltý jumystaryn júrgizýge arnalǵan ońaltý ortalyǵy júieli jumystar atqarýda.
Aqtóbe oblysynyń 5 aýdanynda (Temir, Muǵaljar, Shalqar, Hromtaý jáne Alǵa) jergilikti ákimderdiń qaýlylary negizinde «Jastar arasynda din máseleleri jáne qoǵammen bailanys jónindegi ortalyǵy» kommýnaldyqmemlekettik mekemeleri bar.
Túrkistan oblysy men Shymkent qalasynda «Din máselelerin zertteý ortalyǵy» kommýnaldyq memlekettik mekemesiniń Ońaltý jumysyn uiymdastyrý bólimderi de 20-ǵa jýyq bilikti din mamandary jáne teologtarmen keńeitilip, nátijeli jumystar jasap otyr.
Osylardy esepke alatyn bolsaq, elimizde dini ekstremizmniń taralýynyń aldyn alý, memlekettik qurylymdy buzýshy dini aǵymdardyń yqpalynda qalyp qoiǵandardy ońaltýǵa baǵyttalǵan jumystar tabysty júzege asyrylýda dep aita alamyz.
Balǵabek Myrzaev,
teolog
