Eifel munarasy — álemdegi eń tanymal sáýlet nysandarynyń biri. Kópshilik úshin tańǵalarlyq derek: bul munara jaz mezgilinde shamamen 10–15 santimetrge deiin «ósedi». Alaida bul qubylys eshqandai siqyr emes, taza fizikalyq zańdylyq, dep habarlaidy ult.kz.
Jylýlyq keńeiý degen ne?
Temperatýra joǵarylaǵan kezde metaldardyń kólemi ulǵaiady. Bul qubylys fizikada jylýlyq keńeiý dep atalady. Kerisinshe, temperatýra tómendegende metall jiyrylyp, kólemi kishireiedi.
Eifel munarasy negizinen bolattan jasalǵandyqtan, ol da osy zańǵa baǵynady. Jazdyń ystyq kúnderinde metall qyzady da, sál uzarýǵa májbúr bolady.
Nege dál 10–15 santimetr?
Munaranyń biiktigi shamamen 330 metr bolǵandyqtan, temperatýranyń ózgerisi búkil qurylym boiynsha jinaqtalady. Nátijesinde jalpy uzyndyq birneshe santimetrge artady. Al qys mezgilinde kerisinshe, munara qaitadan «qysqarady».
Injenerler muny qalai eskeredi?
Mundai úlken qurylymdar jobalanǵanda injenerler mindetti túrde temperatýralyq ózgeristerdi esepke alady. Sol úshin: arnaiy deformatsiialyq kompensatorlar qoldanylady; qurylymnyń bólikteri azdap qozǵala alatyndai etip jasalady; metalldyń keńeiýine kedergi keltirilmeidi.
Qorytyndy
Eifel munarasynyń «jazda uzarýy» — erekshe qubylys emes, tabiǵattyń qarapaiym zańy. Bul oqiǵa úlken injenerlik qurylymdardyń da fizika zańdaryna baǵynatynyn kórsetedi.
Oqi otyryńyz: 2006 jylǵy mektep túlekteri Jalpaqtal aýylyna Eifel munarasynyń kóshirmesin syilady
