Abai atyndaǵy Qazaq ulttyq opera jáne balet teatrynda 93-teatr maýsymy ashyldy. Jańa maýsymnyń alǵashqy qoiylymy Ábdijámil Nurpeiisovtiń «Qan men ter» roman-epopeiasynyń jelisi boiynsha sahnalanǵan «AQBALA» ulttyq baletiniń premerasy boldy, dep habarlaidy ult.kz.
Qoiylym alǵash ret qazaq ádebietiniń áigili shyǵarmalarynyń birin balet tili arqyly jańasha usyndy. Úshtaǵan romannyń kúrdeli oqiǵasy men keiipkerler taǵdyry bul joly sózben emes, horeografiia, mýzyka, plastika jáne sahnalyq beineler arqyly jetkizildi.
Spektakldiń negizgi jelisinde Aqbalanyń taǵdyry, onyń mahabbaty, ana retindegi bolmysy, úmiti men joǵaltýlary kórinis tabady. Keiipkerdiń ishki jan dúniesi men ýaqyt aldyndaǵy arpalysy bi arqyly ashylǵan.
«Aqbala» baletiniń shyǵarmashylyq tobyn kompozitor Arýjan Oktiabr, horeograf-qoiýshy Arshak Galýmian, libretto avtory Shynar Omarova, dirijer-qoiýshy Nurjan Baibosynov, stsenograf Eleonora Peronetti, kostiým sýretshisi Aziza Saimova jáne basqa da mamandar qurady.
Kompozitor Arýjan Oktiabr balet mýzykasyn jazbas buryn «Qan men ter» trilogiiasyn tolyq oqyp, Aqbalanyń kúrdeli obrazyn tereń túsinýge tyrysqan. Onyń aitýynsha, keiipkerdiń ishki ózgerisi mýzykadaǵy leitmotiv arqyly da kórinis tapqan.
«Jas maman bolǵandyqtan, únemi izdenis ústinde júrmin. Abai atyndaǵy opera jáne balet teatrynda jumys isteý meniń úlken armanym edi. Qýanyshyma orai, teatr meniń kompozitor retindegi usynysymdy qabyl alyp, «Aqbala» baletin jazýǵa múmkindik berdi.
Baletke kirispes buryn «Qan men ter» trilogiiasyn tolyq oqyp shyqtym. Shyǵarmamen tanysqannan keiin ishimde belgili bir konflikt paida boldy. Sebebi Aqbalanyń obrazy óte kúrdeli. Ony oqyǵanda birden «jaqsy keiipker» nemese «jaman keiipker» dep baǵalai almaisyń. Sondyqtan mýzyka jazýǵa kirispes buryn birneshe kún boiy Aqbalanyń bolmysyn túsinýge tyrystym. Onyń ishki jan dúniesine úńilip, basynan ótkergen qiyndyqtaryn sezinýge tyrystym. Aqbala óz taǵdyryn tolyqtai óz erkimen tańdap, qura alǵan joq.
Onyń harakterin túsinip, obrazyn ashqannan keiin ár keiipkerdiń leitmotivterin izdeýge kiristim. Alǵashqyda qyz balanyń náziktigin, bala kóńilin, sulýlyǵyn beineleitin jumsaq áýen jazdym. Bul áýen balet barysynda birneshe ret qaitalanady. Biraq ár qaitalanǵan saiyn Aqbalanyń ishki jan dúniesi men basynan ótip jatqan oqiǵalarǵa bailanysty leitmotiv te ózgere beredi. Basynda názik estiletin áýen spektakldiń sońyna qarai birtindep dramalyq sipatqa ie bolady.
Jalpy, bul zamanaýi qazaq baleti bolǵandyqtan, mýzyka jaǵynan da, keiipkerlerdiń minezin ashý turǵysynan da, qoiylymnyń jalpy sheshimi boiynsha da kóp izdendik. Eýropalyq mýzykalyq aspaptardyń únin qazaq mýzykasynyń intonatsiialarymen bailanystyrýǵa tyrystyq. Sonymen qatar qazaqy ladtyq-intonatsiialyq erekshelikterdi saqtai otyryp, ulttyq áýen týdyrýǵa umtyldym», - deidi avtor.
Qoiylymda «Qan men ter» shyǵarmasynyń negizgi taqyryptarynyń biri — Aral qasiretine de erekshe mán berilgen. Teńiz ben dala beineleri keiipkerlerdiń taǵdyrymen astasyp, tutas bir dáýirdiń dramasyn kórsetedi.
«Aqbala» spektakliniń ereksheligi — sahnada balet trýppasymen qatar simfoniialyq orkestr, opera solisteri men hordyń qatar óner kórsetýi. Mýzykalyq súiemeldeýge kóne qazaq aspaby qylqobyzdyń úni de qosylǵan.
Qoiýshy dirijer Nurjan Baibosynov bul qoiylymda saltanatty dekoratsiialar bolmaitynyn, barlyq oqiǵany mýzyka men trýppanyń sheber oiyny jetkizetinin aitty.
«Árine, men oryndaýshy retinde, eń aldymen dirijer retinde kompozitormen óte tyǵyz jumys istedim. Shyǵarmashylyq úderis barysynda meniń de óz usynystarym, ózgertkim kelgen tustarym boldy. Bul — ortaq shyǵarmashylyq, birlesken jumys. Osy múmkinshilik úshin kompozitorǵa da alǵysymdy bildiremin.
Menińshe, osy birlesken jumys búgingi nátijege, bizdiń jetistigimizge alyp keldi. Men muny úlken jetistik dep sanaimyn. Sebebi biz qazir kórermenge jańa dúnie — bizdiń teatrda buryn-sońdy qoiylmaǵan zamanaýi baletti usynyp otyrmyz.
Bul múlde jańa qoiylym. Sahnadaǵy dekoratsiialar barynsha minimalistik sheshimmen jasalǵan. Sondyqtan spektakldiń negizgi salmaǵy men jaýapkershiligi ártisterge túsedi. Al olar sahnada óz keiipkerlerin tolyq ashyp kórsetýge múmkindik aldy», - dedi dirijer.
Basty partiialardy Milana Rahimbekova (Aqbala), Arhat Áshirbek (Elaman) jáne Rústem Imanǵaliev (Táńibergen) oryndady.
Qoiylym horeografy, Berlin memlekettik baletiniń kórkemdik jetekshisi Arshak Galýmian balettiń ideiasy, shyǵarmashylyq úderis jáne qazaq ádebietiniń uly týyndysyn zamanaýi horeografiia tilimen sahnalaýdyń erekshelikteri týraly aityp berdi.
«Aqbala» — óte tereń oqiǵa. Munda úsh keiipker — Aqbala, Elaman jáne Táńirbergen bar. Olardyń árqaisysy óz halqyn ártúrli qyrynan kórsetedi. Biz ótken kezeńdegi adamdardyń bastan ótkergen sezimderi men kúizelisterin búgingi kún arqyly jetkizemiz. Maǵan bul jumys óte qyzyq boldy, ózimdi shyǵarmashylyq úderiste óte jaily sezindim», - deidi horeograf.
Premeraǵa mádeniet jáne óner qairatkerleri, sahna ardagerleri, teatr seriktesteri men metsenattar qatysty. Qoiylym tolyq anshlagpen ótip, kórermen tarapynan uzaq qoshemetke ie boldy.
Qoiylymnyń bas demeýshisi — Timýr Qulibaevtyń «HALYK» qaiyrymdylyq qory.
Teatrdyń interaktivti mýzeii jańardy
Premera aldynda Abai atyndaǵy teatrdyń jańartylǵan interaktivti mýzeii de kórermenderge esigin ashty.
Mýzeide teatrdyń tarihy men onyń kórnekti tulǵalary týraly aqparat zamanaýi interaktivti formatta usynylǵan. Kelýshiler teatrdyń shyǵarmashylyq murasymen tanysyp, onyń qalyptasý kezeńderi týraly málimet ala alady.
Mýzei qoryna Qazaqstandaǵy teatr-sýretshiler mektebiniń negizin qalaýshylardyń biri Vladimir Kolodenkonyń balerina beinelengen sirek kartinasy da qosyldy. Týyndyny teatr hor ujymynyń ambassadory Zaýre Rozmat pen onyń anasy Raziia Janabaevna Esenbaeva mýzeige syiǵa tartqan.
Osylaisha, Abai atyndaǵy teatrdyń jańa maýsymy qazaq ádebietiniń klassikalyq týyndysyn balet óneri arqyly qaita paiymdaǵan «Aqbala» premerasymen bastaldy. Qoiylymda mahabbat, ana men bala, adam taǵdyry, tabiǵat pen ýaqyt taqyryptary toǵysyp, «Qan men ter» oqiǵasyna sahnanyń jańa tilinde kózqaras usynyldy.
