اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق وپەرا جەنە بالەت تەاترىندا 93-تەاتر ماۋسىمى اشىلدى. جاڭا ماۋسىمنىڭ العاشقى قويىلىمى ەبدٸجەمٸل نۇرپەيٸسوۆتٸڭ «قان مەن تەر» رومان-ەپوپەياسىنىڭ جەلٸسٸ بويىنشا ساحنالانعان «اقبالا» ۇلتتىق بالەتٸنٸڭ پرەمەراسى بولدى, دەپ حابارلايدى ult.kz.
قويىلىم العاش رەت قازاق ەدەبيەتٸنٸڭ ەيگٸلٸ شىعارمالارىنىڭ بٸرٸن بالەت تٸلٸ ارقىلى جاڭاشا ۇسىندى. ٷشتاعان روماننىڭ كٷردەلٸ وقيعاسى مەن كەيٸپكەرلەر تاعدىرى بۇل جولى سٶزبەن ەمەس, حورەوگرافييا, مۋزىكا, پلاستيكا جەنە ساحنالىق بەينەلەر ارقىلى جەتكٸزٸلدٸ.
سپەكتاكلدٸڭ نەگٸزگٸ جەلٸسٸندە اقبالانىڭ تاعدىرى, ونىڭ ماحابباتى, انا رەتٸندەگٸ بولمىسى, ٷمٸتٸ مەن جوعالتۋلارى كٶرٸنٸس تابادى. كەيٸپكەردٸڭ ٸشكٸ جان دٷنيەسٸ مەن ۋاقىت الدىنداعى ارپالىسى بي ارقىلى اشىلعان.
«اقبالا» بالەتٸنٸڭ شىعارماشىلىق توبىن كومپوزيتور ارۋجان وكتيابر, حورەوگراف-قويۋشى ارشاك گالۋميان, ليبرەتتو اۆتورى شىنار وماروۆا, ديريجەر-قويۋشى نۇرجان بايبوسىنوۆ, ستسەنوگراف ەلەونورا پەرونەتتي, كوستيۋم سۋرەتشٸسٸ ازيزا سايموۆا جەنە باسقا دا ماماندار قۇرادى.
كومپوزيتور ارۋجان وكتيابر بالەت مۋزىكاسىن جازباس بۇرىن «قان مەن تەر» تريلوگيياسىن تولىق وقىپ, اقبالانىڭ كٷردەلٸ وبرازىن تەرەڭ تٷسٸنۋگە تىرىسقان. ونىڭ ايتۋىنشا, كەيٸپكەردٸڭ ٸشكٸ ٶزگەرٸسٸ مۋزىكاداعى لەيتموتيۆ ارقىلى دا كٶرٸنٸس تاپقان.
«جاس مامان بولعاندىقتان, ٷنەمٸ ٸزدەنٸس ٷستٸندە جٷرمٸن. اباي اتىنداعى وپەرا جەنە بالەت تەاترىندا جۇمىس ٸستەۋ مەنٸڭ ٷلكەن ارمانىم ەدٸ. قۋانىشىما وراي, تەاتر مەنٸڭ كومپوزيتور رەتٸندەگٸ ۇسىنىسىمدى قابىل الىپ, «اقبالا» بالەتٸن جازۋعا مٷمكٸندٸك بەردٸ.
بالەتكە كٸرٸسپەس بۇرىن «قان مەن تەر» تريلوگيياسىن تولىق وقىپ شىقتىم. شىعارمامەن تانىسقاننان كەيٸن ٸشٸمدە بەلگٸلٸ بٸر كونفليكت پايدا بولدى. سەبەبٸ اقبالانىڭ وبرازى ٶتە كٷردەلٸ. ونى وقىعاندا بٸردەن «جاقسى كەيٸپكەر» نەمەسە «جامان كەيٸپكەر» دەپ باعالاي المايسىڭ. سوندىقتان مۋزىكا جازۋعا كٸرٸسپەس بۇرىن بٸرنەشە كٷن بويى اقبالانىڭ بولمىسىن تٷسٸنۋگە تىرىستىم. ونىڭ ٸشكٸ جان دٷنيەسٸنە ٷڭٸلٸپ, باسىنان ٶتكەرگەن قيىندىقتارىن سەزٸنۋگە تىرىستىم. اقبالا ٶز تاعدىرىن تولىقتاي ٶز ەركٸمەن تاڭداپ, قۇرا العان جوق.
ونىڭ حاراكتەرٸن تٷسٸنٸپ, وبرازىن اشقاننان كەيٸن ەر كەيٸپكەردٸڭ لەيتموتيۆتەرٸن ٸزدەۋگە كٸرٸستٸم. العاشقىدا قىز بالانىڭ نەزٸكتٸگٸن, بالا كٶڭٸلٸن, سۇلۋلىعىن بەينەلەيتٸن جۇمساق ەۋەن جازدىم. بۇل ەۋەن بالەت بارىسىندا بٸرنەشە رەت قايتالانادى. بٸراق ەر قايتالانعان سايىن اقبالانىڭ ٸشكٸ جان دٷنيەسٸ مەن باسىنان ٶتٸپ جاتقان وقيعالارعا بايلانىستى لەيتموتيۆ تە ٶزگەرە بەرەدٸ. باسىندا نەزٸك ەستٸلەتٸن ەۋەن سپەكتاكلدٸڭ سوڭىنا قاراي بٸرتٸندەپ درامالىق سيپاتقا يە بولادى.
جالپى, بۇل زاماناۋي قازاق بالەتٸ بولعاندىقتان, مۋزىكا جاعىنان دا, كەيٸپكەرلەردٸڭ مٸنەزٸن اشۋ تۇرعىسىنان دا, قويىلىمنىڭ جالپى شەشٸمٸ بويىنشا دا كٶپ ٸزدەندٸك. ەۋروپالىق مۋزىكالىق اسپاپتاردىڭ ٷنٸن قازاق مۋزىكاسىنىڭ ينتوناتسييالارىمەن بايلانىستىرۋعا تىرىستىق. سونىمەن قاتار قازاقى لادتىق-ينتوناتسييالىق ەرەكشەلٸكتەردٸ ساقتاي وتىرىپ, ۇلتتىق ەۋەن تۋدىرۋعا ۇمتىلدىم», - دەيدٸ اۆتور.
قويىلىمدا «قان مەن تەر» شىعارماسىنىڭ نەگٸزگٸ تاقىرىپتارىنىڭ بٸرٸ — ارال قاسٸرەتٸنە دە ەرەكشە مەن بەرٸلگەن. تەڭٸز بەن دالا بەينەلەرٸ كەيٸپكەرلەردٸڭ تاعدىرىمەن استاسىپ, تۇتاس بٸر دەۋٸردٸڭ دراماسىن كٶرسەتەدٸ.
«اقبالا» سپەكتاكلٸنٸڭ ەرەكشەلٸگٸ — ساحنادا بالەت ترۋپپاسىمەن قاتار سيمفونييالىق وركەستر, وپەرا سوليستەرٸ مەن حوردىڭ قاتار ٶنەر كٶرسەتۋٸ. مۋزىكالىق سٷيەمەلدەۋگە كٶنە قازاق اسپابى قىلقوبىزدىڭ ٷنٸ دە قوسىلعان.
قويۋشى ديريجەر نۇرجان بايبوسىنوۆ بۇل قويىلىمدا سالتاناتتى دەكوراتسييالار بولمايتىنىن, بارلىق وقيعانى مۋزىكا مەن ترۋپپانىڭ شەبەر ويىنى جەتكٸزەتٸنٸن ايتتى.
«ەرينە, مەن ورىنداۋشى رەتٸندە, ەڭ الدىمەن ديريجەر رەتٸندە كومپوزيتورمەن ٶتە تىعىز جۇمىس ٸستەدٸم. شىعارماشىلىق ٷدەرٸس بارىسىندا مەنٸڭ دە ٶز ۇسىنىستارىم, ٶزگەرتكٸم كەلگەن تۇستارىم بولدى. بۇل — ورتاق شىعارماشىلىق, بٸرلەسكەن جۇمىس. وسى مٷمكٸنشٸلٸك ٷشٸن كومپوزيتورعا دا العىسىمدى بٸلدٸرەمٸن.
مەنٸڭشە, وسى بٸرلەسكەن جۇمىس بٷگٸنگٸ نەتيجەگە, بٸزدٸڭ جەتٸستٸگٸمٸزگە الىپ كەلدٸ. مەن مۇنى ٷلكەن جەتٸستٸك دەپ سانايمىن. سەبەبٸ بٸز قازٸر كٶرەرمەنگە جاڭا دٷنيە — بٸزدٸڭ تەاتردا بۇرىن-سوڭدى قويىلماعان زاماناۋي بالەتتٸ ۇسىنىپ وتىرمىز.
بۇل مٷلدە جاڭا قويىلىم. ساحناداعى دەكوراتسييالار بارىنشا مينيماليستٸك شەشٸممەن جاسالعان. سوندىقتان سپەكتاكلدٸڭ نەگٸزگٸ سالماعى مەن جاۋاپكەرشٸلٸگٸ ەرتٸستەرگە تٷسەدٸ. ال ولار ساحنادا ٶز كەيٸپكەرلەرٸن تولىق اشىپ كٶرسەتۋگە مٷمكٸندٸك الدى», - دەدٸ ديريجەر.
باستى پارتييالاردى ميلانا راحيمبەكوۆا (اقبالا), ارحات ەشيربەك (ەلامان) جەنە رٷستەم يمانعاليەۆ (تەڭٸبەرگەن) ورىندادى.
قويىلىم حورەوگرافى, بەرلين مەملەكەتتٸك بالەتٸنٸڭ كٶركەمدٸك جەتەكشٸسٸ ارشاك گالۋميان بالەتتٸڭ يدەياسى, شىعارماشىلىق ٷدەرٸس جەنە قازاق ەدەبيەتٸنٸڭ ۇلى تۋىندىسىن زاماناۋي حورەوگرافييا تٸلٸمەن ساحنالاۋدىڭ ەرەكشەلٸكتەرٸ تۋرالى ايتىپ بەردٸ.
«اقبالا» — ٶتە تەرەڭ وقيعا. مۇندا ٷش كەيٸپكەر — اقبالا, ەلامان جەنە تەڭٸربەرگەن بار. ولاردىڭ ەرقايسىسى ٶز حالقىن ەرتٷرلٸ قىرىنان كٶرسەتەدٸ. بٸز ٶتكەن كەزەڭدەگٸ ادامداردىڭ باستان ٶتكەرگەن سەزٸمدەرٸ مەن كٷيزەلٸستەرٸن بٷگٸنگٸ كٷن ارقىلى جەتكٸزەمٸز. ماعان بۇل جۇمىس ٶتە قىزىق بولدى, ٶزٸمدٸ شىعارماشىلىق ٷدەرٸستە ٶتە جايلى سەزٸندٸم», - دەيدٸ حورەوگراف.
پرەمەراعا مەدەنيەت جەنە ٶنەر قايراتكەرلەرٸ, ساحنا ارداگەرلەرٸ, تەاتر سەرٸكتەستەرٸ مەن مەتسەناتتار قاتىستى. قويىلىم تولىق انشلاگپەن ٶتٸپ, كٶرەرمەن تاراپىنان ۇزاق قوشەمەتكە يە بولدى.
قويىلىمنىڭ باس دەمەۋشٸسٸ — تيمۋر قۇليباەۆتىڭ «HALYK» قايىرىمدىلىق قورى.
تەاتردىڭ ينتەراكتيۆتٸ مۋزەيٸ جاڭاردى
پرەمەرا الدىندا اباي اتىنداعى تەاتردىڭ جاڭارتىلعان ينتەراكتيۆتٸ مۋزەيٸ دە كٶرەرمەندەرگە ەسٸگٸن اشتى.
مۋزەيدە تەاتردىڭ تاريحى مەن ونىڭ كٶرنەكتٸ تۇلعالارى تۋرالى اقپارات زاماناۋي ينتەراكتيۆتٸ فورماتتا ۇسىنىلعان. كەلۋشٸلەر تەاتردىڭ شىعارماشىلىق مۇراسىمەن تانىسىپ, ونىڭ قالىپتاسۋ كەزەڭدەرٸ تۋرالى مەلٸمەت الا الادى.
مۋزەي قورىنا قازاقستانداعى تەاتر-سۋرەتشٸلەر مەكتەبٸنٸڭ نەگٸزٸن قالاۋشىلاردىڭ بٸرٸ ۆلاديمير كولودەنكونىڭ بالەرينا بەينەلەنگەن سيرەك كارتيناسى دا قوسىلدى. تۋىندىنى تەاتر حور ۇجىمىنىڭ امباسسادورى زاۋرە روزمات پەن ونىڭ اناسى رازييا جاناباەۆنا ەسەنباەۆا مۋزەيگە سىيعا تارتقان.
وسىلايشا, اباي اتىنداعى تەاتردىڭ جاڭا ماۋسىمى قازاق ەدەبيەتٸنٸڭ كلاسسيكالىق تۋىندىسىن بالەت ٶنەرٸ ارقىلى قايتا پايىمداعان «اقبالا» پرەمەراسىمەن باستالدى. قويىلىمدا ماحاببات, انا مەن بالا, ادام تاعدىرى, تابيعات پەن ۋاقىت تاقىرىپتارى توعىسىپ, «قان مەن تەر» وقيعاسىنا ساحنانىڭ جاڭا تٸلٸندە كٶزقاراس ۇسىنىلدى.
