Memleket basshysy Jetisý oblysyndaǵy jumys sapary barysynda óńir jurtshylyǵymen kezdesti. Qasym-Jomart Toqaev bul ólkeniń ózine erekshe ystyq ekenin atap ótti, dep habarlaidy "Ult aqparat" Aqordanyń resmi saityna silteme jasap.
Prezident burynǵy Almaty oblysynyń jer kólemi tipti úlken bolǵanyn, jergilikti basqarý isin jetildirý úshin oblysty ekige bólý týraly sheshim qabyldanǵanyn jetkizdi. Onyń aitýynsha, bul – muqiiat oilastyrylyp jasalǵan qadam jáne turǵyndar úshin qolaily ekeni anyq. Qazir Jetisýdyń áleýmettik-ekonomikalyq qýatyn arttyrýǵa biýdjetten qarjy bólinip, qoldaý kórsetilip jatyr. Bul sheshim aimaqqa investitsiia tartýǵa, infraqurylymdy jaqsartýǵa yqpal etedi.
Qasym-Jomart Toqaev óz sózinde Jetisý óńiriniń damýyna tyń serpin beretin keibir máselelerge arnaiy toqtaldy. Eń aldymen, aýyl sharýashylyǵyn damytýdy jáne azyq-túlik ónimderin óndirýdi birinshi másele retinde atady. Onyń aitýynsha, tabiǵaty jaily, jeri qunarly Jetisý ólkesiniń aýyl sharýashylyǵyndaǵy áleýeti óte zor.
– Búginde Jetisý oblysy boiynsha 100 myń gektardan astam paidalanylmai jatqan jer anyqtaldy. Jer – halyqtyń bailyǵy. Ol barlyq azamattyń igiligine jaraýy kerek. Ákimder bul máseleni qatań baqylaýda ustaýy qajet. Oblystyń sýarmaly jerlerdi igerýge zor múmkindigi bar. Búginde aimaqtaǵy jer sýaratyn jelilerdiń 70 paiyzy tozyp tur. Onyń bárin jańǵyrtyp, qalypqa keltirý kerek. Aqsý, Alakól jáne Sarqan aýdandarynda sýarmaly jerdiń kólemin 18 myń gektarǵa ulǵaitýǵa bolady. Ekologiia, geologiia jáne tabiǵi resýrstar ministrligi oblys ákimdigimen birlesip, osyǵan orai naqty sharalar qabyldasyn, – dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaev Jetisýdyń aýyl sharýashylyǵyndaǵy basym baǵyttyń biri – qant qyzylshasy ekenine toqtalyp, elimizdegi 4 qant zaýytynyń ekeýi osy jerde ornalasqanyn atap ótti. Alaida shikizattyń joqtyǵynan onyń bireýi jumys istemei tur.
– Qant qyzylshasyn ósiretin alqaptar azaiyp ketti. Sonyń kesirinen importqa táýeldilik arta tústi. Zaýytty iske qosýǵa 2017 jyldan bastap jergilikti biýdjetten 12 milliard teńge jumsaldy. Biyl jazda qant birden qymbattap, onyń tapshylyǵy týyndady. Onyń bári quzyrly organdardyń salǵyrttyǵy men beiqamdyǵynyń kesirinen boldy, – dedi Prezident.
Memleket basshysy bos turǵan zaýytty tezirek tolyq iske qosýdy, qajet bolsa, basqa investorlar tartýdy qarastyrý kerek ekenine nazar aýdardy. Sonymen qatar oblystaǵy eki qant zaýytynyń qýatyn 100 paiyzǵa jetkizip, 2026 jylǵa qarai óndiriletin qant kólemin 180 myń tonnaǵa arttyrý qajet ekenin aitty. Sondai-aq oblystyń kókónis pen baý-baqsha ósirý isinde zor áleýeti bar ekenin, osy oraida, zamanaýi qoimalar salý máselesin sheshý qajet ekenin atap ótti.
Budan keiin Prezident ónerkásipti damytý jáne kásipkerlikti qoldaý salalaryna toqtaldy. Óńirdegi ónerkásip salasynyń ósý dinamikasyn oń baǵalap, jyl basynan beri 23 nysan paidalanýǵa berilgenin aitty.
– Birneshe jyldan beri toqtap turǵan joǵary sapaly kremnii óndiretin Kazsilicon zaýytynyń jańǵyrtylyp, iske qosylýyn jáne temirdi tikelei totyqsyzdandyratyn «Elektromarganets» zaýytynyń qurylysyn erekshe atap ótkim keledi. Ekeýi de elimiz úshin – mańyzdy kásiporyn. Olar metallýrgiia salasyndaǵy ozyq tehnologiialardy ázirleý jáne taratý alańyna ainalýy kerek. Sondai-aq oblysta 2026 jylǵa deiingi investitsiialyq portfel jasalǵan. Onda 7 myńnan astam jumys orny ashylatyn 162 joba qamtylǵan. Jospardan úlken úmit kútemiz. Endi jobalardyń júzege asyrylýy qalai bolatynyn kóremiz, – dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaev sapaly jumys oryndaryn qurýǵa múmkindik beretin óńdeý ónerkásibine jańa investorlardy belsendirek tartý qajettigin atap ótti. Sonymen qatar óńirdegi akkýmýliator zaýyty perspektivasy zor irgeli kásiporynnyń biri ekenin aitty.
– Osy kásiporynnyń úzdiksiz jumys isteýi shikizattyń kólemi men onyń turaqty jetkizilýine tikelei bailanysty. Sondai-aq ónerkásiptik akkýmýliator shyǵaratyn zaýyt iske qosylady dep josparlanyp otyr. Bul kásiporyndardy qajetti kólemde shikizatpen qamtamasyz etý úshin elden qorǵasyn synyqtaryn shyǵarýǵa tolyq tyiym salý qajet, – dedi Prezident.
Budan bólek, Memleket basshysy mol tranzittik múmkindikti eskere otyryp, aimaqqa halyqaralyq kólik-logistikalyq kompaniialardy tartý mańyzdy dep esepteidi. Bul úshin elimizde qurǵaq port, logistikalyq jáne indýstriialyq aimaqtardy qamtityn «Qorǵas – Shyǵys qaqpasy» arnaiy ekonomikalyq aimaǵy bar ekenin eske saldy.
– Dostyq stantsiiasynda jylyna 9 million tonna júk pen 300 myń konteiner qabyldap, jónelte alatyn terminal salý josparlanyp otyr. Sonymen qatar Hubei Kelison indýstriialyq parkin salý jóninde Qytaimen birlesken jobany júzege asyrýǵa qatysty máselelerdi sheshý qajet, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezident shaǵyn jáne orta biznestiń ekonomikalyq damýdyń qarqyny men ónimdi jumyspen qamtý deńgeiin aiqyndaityn jetekshi sektor ekenine toqtalyp, memleket bul salaǵa odan ári qoldaý kórsetetinin jetkizdi. Sondai-aq ekonomikanyń qarqyndy damyp kele jatqan salalarynyń biri tsifrlyq tehnologiiaǵa toqtalyp, Astana men Almatyda qýatty IT klasterler qalyptasyp kele jatqanyn aitty. Onyń aitýynsha, Jetisý oblysynyń da IT sektoryndaǵy áleýeti zor. Bul aimaqqa da bilikti mamandardy tartýǵa bolady. Ol úshin, eń aldymen, qajetti infraqurylymdy damytqan jón.
Qasym-Jomart Toqaev turǵyn-úi kommýnaldyq sharýashylyǵy infraqurylymyn jańǵyrtý máselesine toqtaldy. Onyń aitýynsha, Jetisý halqynyń 90 paiyzy ortalyqtandyrylǵan sýmen qamtamasyz etilgen. Alaida sý qubyry jelileriniń edáýir bóligi ábden tozyp, 1,2 myń shaqyrym qubyr jelisi kúrdeli jóndeýdi qajet etedi. Sondyqtan óńirdegi qubyr jelilerin kezeń-kezeńimen jańartý ákimdiktiń basty mindetteriniń biri retinde aityldy.
– Taǵy bir mańyzdy másele. Bul – aýyz sýdyń sapaly bolýyn qamtamasyz etý. Mysaly, Tekelide jyldar boiy jalǵasyp kele jatqan túitkildi bárińiz jaqsy bilesizder. Qala turǵyndary taza aýyz sýsyz otyr. Bul máseleni uzaqqa sozbai sheshý kerek. Oblys jáne qala ákimderi atalǵan tapsyrmanyń oryndalýyna tikelei jaýapty. Úkimet respýblika biýdjetinen aldaǵy jyly qarjy bólý máselesin qarastyrýǵa tiis, – dedi Prezident.
Kógildir otyn oblys turǵyndarynyń 10 paiyzyna ǵana qoljetimdi ekenin aitqan Qasym-Jomart Toqaev birqatar eldi mekendi gazben qamtýdy tapsyrdy.
– «Almaty – Taldyqorǵan» magistraldy gaz qubyry salynyp, oblys ortalyǵyna gaz tolyq berildi. 2025 jylǵa qarai Kerbulaq aýdanynan Taldyqorǵan qalasynyń mańyna deiin, barlyq eldi mekendi gazben tolyq qamtamasyz etýdi tapsyramyn. Sonymen qatar, «Taldyqorǵan – Úsharal» baǵytynda gaz qubyryn tartý kerek. Bul 180 myń adam turatyn Aqsý, Sarqan, Alakól aýdandaryna gaz jetkizýge múmkindik beredi. Úkimetke osy jobany kezeń-kezeńimen qarjylandyrýdy tapsyramyn. Jetisý oblysyn gazben qamtamasyz etý jumysyn tezdetý kerek. Sonymen birge, gaz jelisine qosylý quny azamattar úshin tym qymbatqa túspeýi qajet, – dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaev oblystaǵy jol máselesine de arnaiy toqtaldy. Onyń aitýynsha, «Taldyqorǵan – Qalbataý – Óskemen» jáne «Úsharal – Dostyq» tas joldary salynyp jatyr. Quzyrly organdarǵa jumys barysyn qatań baqylaýǵa alyp, kelesi jyly tolyq paidalanýǵa berý tapsyryldy.
– Kerbulaq jáne Panfilov aýdandary arqyly ótetin respýblikalyq júre joldy jóndeý máselesi de ózekti bolyp tur. Bul – óte mańyzdy jol. Sondyqtan, Úkimet pen Ákimdikke ondaǵy kúrdeli jóndeý jumysyn kelesi jyly aiaqtaýdy tapsyramyn. Qajetti qarajatty shuǵyl qarastyrý kerek. Joldy sapasyz salýǵa bolmaidy jáne qurylys sozylyp ketpeýge tiis. Bul jergilikti jurttyń turmysy men kólik qozǵalysynyń qaýipsizdigine tikelei áser etedi. Oblystaǵy respýblikalyq mańyzy bar kúre joldarda bolǵan jol apattarynan 9 aida 61 adam qaitys boldy. Bul – jantúrshigerlik kórsetkish. Elimizde jol apattary, onyń ishinde adam ólimine ákep soqtyrǵan oqiǵalar kóbeiip barady. Buǵan esh jol berýge bolmaidy. Adam ólimine ákep soqtyrǵan árbir jol apatyn tótenshe jaǵdai retinde qarastyrý qajet. Adam ómiri – bizdiń basty bailyǵymyz, – dedi Prezident.
Memleket basshysy áleýmettik infraqurylymdar máselesine de arnaiy toqtaldy. Onyń aitýynsha, oblysta apatty jaǵdaidaǵy mektepter men úsh aýysymda oqytatyn mektepter joq. Biraq, bosańsýǵa bolmaidy. Mektep máselesi ákimdiktiń erekshe nazarynda bolýǵa tiis.
Qasym-Jomart Toqaev buǵan deiin Qazaqstanda álemniń jetekshi bes tehnikalyq ýniversitetiniń filialdaryn ashý týraly bastama kótergenin eske salyp, óziniń tapsyrmasymen Úkimet oblys ákimdigimen birlesip Taldyqorǵan qalasynda sheteldik iri tehnologiialyq ýniversitettiń filialyn ashý máselesin pysyqtap jatqanyn aityp ótti.
– Oblystyń ereksheligin eskere otyryp, atalǵan ýniversitet aýyl sharýashylyǵy, ónerkásip, týrizm jáne tsifrlyq tehnologiialar salasy boiynsha mamandar daiarlaidy. Bul óńirden jastardyń ketýin azaityp, jergilikti ekonomikany joǵary bilikti kadrlarmen qamtamasyz etýge múmkindik beredi, – dedi Memleket basshysy.
Jiynda biyl oblystyń alty aýdanyndaǵy shalǵai ornalasqan shaǵyn eldi mekenderde meditsinalyq pýnktterge arnalǵan 12 modýldik keshen salynatyny týraly aityldy. Al 2024 jylǵa deiin taǵy 40 aýylda osyndai nysan boi kóteredi. Sonymen qatar óńirdegi birqatar densaýlyq saqtaý oryndaryna kúrdeli jóndeý júrgiziledi.
Prezidenttiń aitýynsha, ult densaýlyǵyn jaqsartý úshin balalar men buqaralyq sportty nasihattaý mańyzdy. «Deni saý ult» ulttyq jobasynda 2025 jylǵa qarai dene shynyqtyrý jáne sportpen ainalysatyn azamattardy qamtý isin 50 paiyzǵa jetkizý mindeti qoiylǵan. Jetisý óńirinde bul kórsetkish – búginde 34 paiyz.
– Kózdegen maqsatqa jetý úshin sport infraqurylymyn damytý qajet. Muny, ásirese, aýyldyq jerlerde qolǵa alǵan jón. Aýyldarda modýldi dene shynyqtyrý-saýyqtyrý keshenderin salý kerek. Olar tez salynady jáne kóp qarajatty qajet etpeidi. Byltyr Taldyqorǵanda Olimpiada talaptaryna sai keletin zamanaýi bassein ashyldy. Mundai bassein Ortalyq Aziiada joq. Endi oblysta shańǵy sporty túrlerin damytý máselesi bar. Jetisý taýlary bul úshin óte qolaily ekeni sózsiz. Osyǵan bailanysty Úkimetke oblysta zamanaýi shańǵy jáne biatlon keshenin salý isin qamtamasyz etýdi tapsyramyn, – dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaev Jetisý oblysynyń ákimdigi týrizm salasyn damytýǵa airyqsha mán berýi kerek ekenin aitty.
– Alakól men Balqashtyń orasan zor áleýeti bar. «Altynemel» jáne «Jońǵar Alataýy» ulttyq parki – ekologiialyq týrizmdi damytý úshin taptyrmaityn jer. Tekelidegi áigili Shaja jáne Qora sailary keremet kórinisterge toly. Mine, osynyń bári – tunyp turǵan bailyq. Árine, týrister kóptep kelý úshin tiisti infraqurylym salyp, qolaily jaǵdai jasaý kerek. Bul – ońai sharýa emes. Sońǵy jyldary bul baǵytta birshama jumys atqaryldy. Biraq, munymen shektelýge bolmaidy. Jetisýdaǵy ulttyq parkterde quny 3 milliard teńgeden astam investitsiialyq jobalar júzege asyrylmaq. Oǵan iri investorlar tartyldy, – dedi Prezident.
Sonymen qatar jiynda oblystyń ekologiiasy týraly da aityldy. Tekeli qalasyn qorǵasyn-myrysh kombinatynyń qaldyqtarymen lastaý máselesi kóterilip, jerdiń qurǵap ketýine jol bermeý úshin Balqash jaǵalaýyn kógaldandyrýdy qolǵa alý mańyzdy ekenine mán berildi. Memleket basshysy bul jumystardy úilestirýdi Ekologiia ministrligi júzege asyrýy kerek ekenine toqtaldy. Sondai-aq ýákiletti organdar Qytaimen birlesip, transshekaralyq Ile ózenine sýdyń jiberilýin baqylaýǵa alýy qajettigin atap ótti.
Memleket basshysy búginde álem aýmaly-tókpeli geosaiasi jaǵdaiǵa jáne buryn-sońdy bolmaǵan jahandyq syn-qaterler kezeńine qadam basqanyn aitty. Prezident qaqtyǵystar men soǵystar kóbeiip, elder arasyndaǵy senimsizdik kúsheie túskenin atap ótti. Sondai-aq osyndai kúrdeli jaǵdaida halqymyzdyń birligi, qoǵamdaǵy kelisim men turaqtylyqty saqtaý erekshe mańyzǵa ie ekenin jetkizdi. Buǵan Qazaqstan halqy Assambleiasy zor úles qosyp keledi. Reformalar kezinde ulttyq dialogtyń ámbebap alańy retinde tanylǵan Ulttyq quryltaidyń mańyzdy róli týraly da sóz qozǵaldy. Bul institýttyń qyzmeti bilik pen qoǵam arasyndaǵy yntymaqtastyq negizinde halqymyzdyń birligin nyǵaitýǵa múmkindik beredi.
– Mundai jaǵdaida ár azamat óziniń sózi men is-áreketi úshin jaýapkershilikti sezinýi kerek. Bul, eń aldymen, qoǵamda belgili tulǵalarǵa, saiasatkerlerge, jýrnalisterge, blogerlerge qatysty. Aǵat aitylǵan sózder men orynsyz málimdemelerdiń saldary aýyr bolýy múmkin. Qazaq «Aitylǵan sóz – atylǵan oqpen teń» dep beker aitpaǵan. Pikirlerdiń pliýralizmin saqtai otyryp, biz radikalizmniń, ekstremizmniń jáne separatizmniń kez kelgen kórinisterine jol bermeýimiz kerek. Bizdiń qoǵamǵa iritki salý áreketterine zań aiasynda qatań tosqaýyl qoiylady. Elimizde zań men tártip birinshi orynda turýy kerek, – dedi Memleket basshysy.
Prezident elimizde saiasi reformalardyń júrgizilip jatqanyn aityp, onyń mán-maǵynasyn túsindirdi.
– Shyn máninde, ádildik bolmasa, eshbir sala damymaidy. Halqymyz «Ádil istiń – bári igi» dep beker aitpaǵan. Quzyrly organdar, laýazymdy tulǵalar sheshim qabyldaǵanda osyny árdaiym este ustaýǵa tiis. Ádiletsiz shyǵarylǵan sheshim biliktiń bedelin túsiredi. Qoǵamǵa iritki salyp, halyqtyń narazylyǵyn týdyrady. Sondyqtan eshqashan ádildikten attaýǵa bolmaidy, – dedi Memleket basshysy.
Budan keiin Qasym-Jomart Toqaev óziniń Jarlyǵymen óńirdiń birqatar azamatyn memlekettik nagradamen marapattady. «Jetisý» áýe kompaniiasynyń prezidenti Dóńsebaev Qalmuhamet pen eńbek ardageri Majai Áýeshan «Parasat» ordenimen, Eńbek ardageri Árinov Ámire «Qurmet» ordenimen, «Jazylbekov jáne K» sharýashylyq qojalyǵynyń shopany Bekchoinov Ardaq III dárejeli «Eńbek dańqy» ordenimen marapattaldy. Al «Eren eńbegi úshin» medali «Esimjanov» sharýashylyq qojalyǵynyń tóraǵasy Esimjanov Muhitqa, «Shapaǵat» medali Bezrodnyh atyndaǵy orta mekteptiń muǵalimi Minchenko Svetlanaǵa tabys etildi.
