Úkimet Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń ulttyq ekonomika modelin jańǵyrtý jónindegi tapsyrmalaryn júzege asyrý aiasynda makroekonomikalyq turaqtylyqty qamtamasyz etý, biznes-ahýaldy jaqsartý jáne investitsiia tartý baǵytynda júieli sharalar qabyldap keledi. Jańa investitsiialyq kezeńdi iske qosýǵa, adal básekelestik ortany qalyptastyrýǵa jáne boljamdy fiskaldy saiasatty ornyqtyrýǵa erekshe nazar aýdarylýda.
Búginde ekonomikalyq ósim naqty sektordyń qarqyndy damýy, óndiristi ártaraptandyrý jáne elimizdiń kólik-tranzittik áleýetin nyǵaitý esebinen qamtamasyz etilýde. Sonymen qatar memleket tólemderdi arttyrý boiynsha áleýmettik mindettemelerdi júieli túrde qamtamasyz etip, jergilikti eldi mekenderde sport infraqurylymyn damytýda jáne uzaqmerzimdi kelisimsharttar tetigi arqyly otandyq kásiporyndar ónimderin kepildi ótkizý úshin qolaily jaǵdai jasaidy.
2026 jylǵy 6 aidyń qorytyndysy boiynsha bul jumys turaqty nátije kórsetti. Makroekonomikalyq turaqtylyqtyń basty draiveri negizgi kapitalǵa salynǵan investitsiialar boldy, olardyń kólemi 9,5 trln teńgeden asty. Bul rette jeke investitsiialar kólemi 21,4%-ǵa ósip, jalpy ósimnen joǵary qarqyn kórsetti.
Kórsetkishterdiń jaqsarýyna bizneske ákimshilik qysymnyń tómendeýi, memlekettik satyp alý merzimderiniń úsh ese qysqarýy jáne tsifrlandyrýdy engizý aitarlyqtai yqpal etti. Slnymen qatar elimizdem jańa Salyq jáne Biýdjet kodeksterin júzege asyrý bastaldy. Olar naqty sektor úshin neǵurlym qolaily jaǵdai jasaýǵa jáne memlekettik qarajattyń jumsalýyna baqylaýdy kúsheitýge baǵyttalǵan.
Osy nátijelerdiń negizinde qandai júieli reformalar júzege asyrylyp jatyr jáne memlekettik qoldaý sharalary elimizde biznes júrgizý sharttaryn qalai ózgertýde. Bul týraly tolyǵyraq Primeminister.kz redaktsiiasynyń sholý materialynan oqi alasyzdar.
El ekonomikasy qarqyndy ósip keledi: JIÓ-niń 4,1%-ǵa ósýine qandai faktorlar yqpal etti
Biylǵy birinshi jartyjyldyq qorytyndysy boiynsha Qazaqstannyń jalpy ishki ónimi munaiǵa táýeldi emes sektorlardyń ornyqty damýy nátijesinde 4,1%-ǵa ósti. Naqty sektordaǵy taýarlar óndirisi 5,1%-ǵa, al qyzmet kórsetý salasy 3,5%-ǵa artty.
Foto:primeminister.kz
Salalar boiynsha qurylys salasy eń joǵary ósim qarqynyn saqtap otyr. Onyń kólemi 15,2%-ǵa ósti. Óńdeý ónerkásibinde 9,8%-dyq, kólik qyzmetteri salasynda 7,1%-dyq ósim tirkeldi. Sonymen qatar saýda (+5,7%), bailanys qyzmetteri (+4,3%), aýyl sharýashylyǵy (+4,4%) salalary oń kórsetkishke qol jetkizdi. Atalǵan negizgi salalardyń jiyntyq úlesi respýblikadaǵy JIÓ ósiminiń shamamen 85%-yn qamtamasyz etti.
Áleýmettik sektorda da oń úrdis baiqalady: Ótken jylǵy tómendeýden keiin halyqtyń naqty tabysy biylǵy jyldyń birinshi toqsanynda 0,1%-ǵa ósti. Bul úrdiske maýsym aiynda jyldyq infliatsiianyń 10,3%-ǵa deiin baiaýlaýy oń yqpal etti. Oń serpindi nyǵaitý maqsatynda ónimdiligi joǵary jumys oryndaryn ashýǵa baǵyttalǵan halyq tabysyn arttyrý jónindegi keshendi jospar qabyldandy.
Ekonomikalyq ósimniń basty qozǵaýshy kúshi investitsiialyq belsendilik bolyp otyr. Birinshi jartyjyldyqta negizgi kapitalǵa salynǵan investitsiialar kólemi 9,6%-ǵa ulǵaidy. Jalpy investitsiialar qurylymyndaǵy jeke kapitaldyń úlesi 87%-ǵa jetti. Investitsiialyq belsendilik ásirese aqparat jáne bailanys salasynda joǵary qarqynmen ósýde. Bul baǵytqa tartylǵan investitsiialar kólemi 2,3 esege artty. Sondai-aq qurylys salasy (+38,7%), óńdeý ónerkásibi (+33,3%), aýyl sharýashylyǵy (+24,6%) jáne kólik salasynda (+11,6%) ósim tirkeldi.
Ishki saýda salasynda da joǵary kórsetkishter tirkeldi. I jartyjyldyqta onyń kólemi 15,3%-ǵa artyp, 36,2 trln teńgege jetti. Kóterme saýda 6,6%-ǵa, bólshek saýda 3,8%-ǵa ósti. Oń úrdis syrtqy saýda baǵytymen de nyǵaitylýda: Qańtar-mamyr ailarynda respýblikanyń taýar ainalymy $56,3 mlrd-ty qurady, al import $26 mlrd-qa jetti. Sonyń nátijesinde $4,4 mlrd-tan asatyn turaqty oń saýda balansy saqtaldy. Bul rette jartyjyldyqtyń qorytyndysy boiynsha taýarlar men qyzmetterdiń shikizattyq emes eksportynyń sapalyq ósýi – 14,6%-ǵa, $14,9 mlrd-qa deiin (onyń ishinde óńdelgen taýarlardyń eksporty 14,5%-ǵa, $11,8 mlrd-qa deiin, qyzmetter eksporty — 14,8%-ǵa, $3,1 mlrd-qa deiin) tirkeldi.
Tekserýlerdiń ornyna erkindik: memlekettik baqylaýdy reformalaý jáne jańa kepildikter ShOB-tyń damýyna jańa serpin berdi
Eldegi iri óndiristerdiń ósýimen qatar shaǵyn jáne orta biznes óz pozitsiiasyn dáiekti túrde nyǵaitýda. Memlekettik kirister komitetiniń derekteri boiynsha I jartyjyldyqta Qazaqstanda tirkelgen kásipkerlik sýbektileriniń jalpy sany 2,9 mln-ǵa jetti, bul 2026 jyldyń basyndaǵydan 499 myńǵa nemese 20,4%-ǵa artyq. Salalyq bóliniste resýrstardy ónimdi sektorlarǵa sapaly qaita bólý tirkelýde: taý-ken óndirý ónerkásibinde (+2,9%), qurylysta jáne aýyl sharýashylyǵynda (+2,5%), aqparat pen bailanysta (+2,4%) shaǵyn zańdy tulǵalar sanynyń ósýi baiqalýda. Bul rette eldiń JIÓ-degi shaǵyn jáne orta kásipkerliktiń úlesi 2025 jyldyń qorytyndysy boiynsha 40,9%-ǵa jetti, al ónim shyǵarý 104,7 trln teńgeni qurady, bul ótken jyldyń sáikes kezeńindegi kórsetkishterden 27,8%-ǵa artyq.
Foto:primeminister.kz
Biznestiń mundai belsendiligi kóp jaǵdaida Úkimettiń ákimshilik júktemeni azaitý baǵytyndaǵy júieli jumysynyń nátijesi bolyp otyr. Memleket baqylaý júiesine túbegeili ózgeris engizip, jazalaý tásilinen aldyn alý jáne profilaktika qaǵidatyna kóshti.
Nátijesinde, Bas prokýratýranyń málimetinshe, ótken jyly biznesti tekserý sany 8,6%-ǵa qysqardy. Zańdardan 10 myńnan astam artyq talaptar alynyp tastaldy, al jańa qysymnyń aldyn alý úshin «1 in 2 out» qatań qaǵidasy qoldanylady, ol qoldanystaǵy eki normany joimai bir jańa normany engizýge tyiym salady. Búginde biznestiń eseptiliginiń 49% ońtailandyryldy, al ShOB-tyń memleketpen jedel ózara is-qimyly úshin «eGov Business» yńǵaily tsifrlyq qosymshasy iske qosyldy.
Sonymen qatar memleket kásipkerler úshin qarjylyq qoldaýdy kúsheitýde. Ótken jyldyń qorytyndysy boiynsha 1,6 trln teńge somasyna 9,5 myńǵa jýyq joba jeńildetilgen qarjylandyrýmen qamtyldy. Búginde jańa quraldar belsendi túrde iske qosylýda: «Órleý» baǵdarlamasy boiynsha kásipkerlerge 10 jylǵa deiingi merzimge 12,6%-ben qomaqty kólemde qaryzdar berilýde (1 maýsymdaǵy jaǵdai boiynsha 18,4 mlrd teńgege 91 qaryz alýshy qoldaý tapty), al óńirlerde óńdeý ónerkásibi jobalary úshin 13,2%-ben «Isker aimaq» baǵdarlamasy iske qosyldy.
Biznestiń qaryz qarajatyna qoljetimdiligin keńeitý jáne biýdjettik qarjylandyrýǵa táýeldilikti azaitý maqsatynda «Damý» qorynyń bazasynda eki jańa kepildik qory quryldy. Olardyń basymdyǵy — óńdeý ónerkásibi, kólik, logistika jáne bilim berý. Bul mehanizm biznesti nesielendirýge kommertsiialyq bankterdiń qarajatyn belsendi tartýǵa múmkindik berdi.
Osy jyldyń 1 maýsymyndaǵy jaǵdai boiynsha kepildik qory sheńberinde 189,9 mlrd teńge somasyna 998 joba qoldaý aldy (onyń ishinde berilgen kepildikter 95,9 mlrd teńgeni qurady), al Kepildik qory-2 boiynsha 442,4 mlrd teńge somasyna 6 iri joba maquldandy (berilgen kepildikter mólsheri 93,2 mlrd teńgeni qurady). Osy qarajatty bólý tiimdiligin monitoringteýdiń barlyq protsesi «Baqylauda» tsifrlyq júiesinde tolyq avtomattandyrylǵan.
Adal biznesti qorǵaý saiasatynyń qisyndy jalǵasy memlekettik satyp alý júiesin túbegeili jańǵyrtý boldy. Jańa zańnyń arqasynda rásimderdiń jalpy merzimi úsh esege qysqardy – 30-dan 10 jumys kúnine deiin, al bir kózden básekelestikke jatpaityn satyp alý úlesi 23%-ǵa deiin tómendedi. Qazaqstandyq taýar óndirýshilerdi jan-jaqty qoldaý úshin 50% mólsherinde mindetti avans engizildi, kelisimshartty qamtamasyz etýdiń barlyq túrlerinen bosatý jáne turaqsyzdyq aiybyn 3%-ǵa deiin tómendetý. Bul júie qazirdiń ózinde jemisin berip otyr: alty aida memlekettik satyp alý kólemi 7,7 trln teńgeni qurady, bul rette otandyq óndirýshilermen 85,2 mlrd teńge somasyna 61 532 shart jasaldy.
Foto:primeminister.kz
Qazaqstan Ortalyq Aziiadaǵy greenfield-jobalardyń 89%-yn tartty
Aita ketý kerek, Úkimet júzege asyryp jatqan reformalar 2029 jylǵa qarai eldiń jalpy ishki ónimin $450 mlrd-qa deiin eki esege ulǵaitý jáne keminde $150 mlrd kóleminde sheteldik investitsiia tartý jónindegi Memleket basshysynyń tapsyrmasyn oryndaýǵa tikelei baǵyttalǵan. Sheteldik kompaniialardyń elimizge investitsiia salýyna qolaily jaǵdai jasaý maqsatynda investorlardyń barlyq máselelerin jedel ári naqty ýaqyt rejiminde sheshetin Investitsiialyq shtab quryldy. Quny $60 mln-nan asatyn iri jobalar úshin respýblikanyń zańnamasynyń 25 jyl boiy turaqtylyǵyna kepildik beretin Investitsiialar týraly kelisim tetigi engizildi. Búgingi tańda osyndai 57 kelisim jasalǵan.
Júieli jumys nátijesinde Qazaqstan óńirdegi jetekshi investitsiialyq baǵyt mártebesin senimdi túrde saqtap keledi. BUU ESKATO málimetinshe, byltyr elimiz jańa óndiristerge arnalǵan greenfield-jobalarǵa $19 mlrd kóleminde investitsiia tartty. Bul – Ortalyq Aziiadaǵy jańa óndiristerge baǵyttalǵan óńirishilik investitsiialardyń 89%-yn quraidy. Jalpy tikelei sheteldik investitsiialar aǵyny 14,4%-ǵa ósip, $20,5 mlrd-qa jetti. TShI qurylymynda saýda salasy ($4,8 mlrd), óńdeý ónerkásibi ($4,4 mlrd) jáne taý-ken óndirý sektory ($3,4 mlrd) kósh bastap tur. Qazaqstannyń negizgi bes investory qatarynda Niderland ($4,6 mlrd), Resei ($2,9 mlrd), Qytai ($2,8 mlrd), Birikken Arab Ámirlikteri ($1,6 mlrd) jáne Singapýr ($1,4 mlrd) bar. Olardyń investitsiialary tehnologiialyq turǵydan kúrdeli indýstriialyq jáne infraqurylymdyq jobalardy júzege asyrýǵa baǵyttalǵan.
Jańa Salyq kodeksi qandai ózgerister ákeledi jáne azamattardyń múddesin qalai qorǵaidy?
Ashyq ári turaqty ekonomikalyq ekojúieni qalyptastyrý jolyndaǵy mańyzdy qadamdardyń biri – jańa Salyq jáne Biýdjet kodeksteriniń kúshine enýi boldy. Jańa salyq saiasaty naqty sektordy jan-jaqty qoldaýǵa jáne salyq júktemesin ádil bólýge baǵyttalǵan.
Reforma qazirdiń ózinde eleýli makroekonomikalyq nátijeler kórsetip otyr. Biylǵy birinshi jartyjyldyqta memlekettik biýdjet kiristeri byltyrǵy sáikes kezeńmen salystyrǵanda shamamen 16%-ǵa ósti. Eldiń kiris bazasyn nyǵaitýǵa QQS túsimderiniń shamamen bir jarym esege artýy da eleýli úles qosty.
Salyq reformasynyń tiimdiligi respýblikalyq biýdjettiń biylǵy birinshi jartyjyldyqtaǵy oryndalý qorytyndylarynan da kórinedi. Transfertterdi eseptemegendegi biýdjet kiristeri 8,5 trln teńgege jetip, jospar 100,6%-ǵa oryndaldy. Bul byltyrǵy sáikes kezeńmen salystyrǵanda 24,6%-ǵa nemese 1,7 trln teńgege artyq. Kóleńkeli ekonomikanyń úlesin qysqartý jónindegi sharalardyń nátijesinde QQS tóleýshiler sany 22,3 myńǵa artyp, 158,2 myń sýbektige jetti. Osy oń úrdisti saqtap, nátijesin nyǵaitý maqsatynda 2026–2028 jyldarǵa arnalǵan kóleńkeli ekonomikaǵa qarsy is-qimyldyń keshendi jospary bekitildi.
KTS bazalyq mólsherlemesi 20% deńgeiinde saqtaldy, biraq bank qyzmeti úshin ol 25%-ǵa deiin kóterildi. Al agrarlyq sektor úshin jeńildetilgen 3% mólsherleme belgilendi. QQS-tyń bazalyq mólsherlemesi 16% bolyp bekitildi. Osy rette dárilik zattarǵa, oqý ádebietterine jáne baspasóz ónimderine tómendetilgen QQS mólsherlemeleri engizildi. QQS boiynsha mindetti tirkeý shegi 10 myń AEK bolyp belgilendi.
Reforma aiasynda JTS boiynsha progressivti mólsherleme engizildi – joǵary tabysqa salynatyn salyq. Endi joǵary tabys alatyn azamattar jylyna 8,5 myń AEK nemese 36,7 mln teńgeden asatyn kiris bóligine ǵana 15% mólsherlememen salyq tóleidi. Al qalǵan azamattar úshin jeke tabys salyǵynyń mólsherlemesi ózgerissiz qaldy. Sonymen qatar BJZQ tólenetin zeinetaqy tólemderi jeke tabys salyǵynan tolyq bosatyldy. Sondai-aq paidalaný merzimi 10 jyldan asatyn jeńil avtokólikter úshin kólik salyǵy 30%-ǵa, al 20 jyldan asatyn avtokólikter úshin 50%-ǵa tómendetildi. Budan bólek, I jáne II toptaǵy múgedektigi bar adamdarǵa arnalǵan áleýmettik salyqtyq shegerim mólsheri 5 myń AEK-ke deiin ulǵaityldy. Salyqtyq ákimshilendirý júiesi servistik modelge kóshýde: nátijesinde salyqtar men alymdardyń jalpy sany 20%-ǵa, al salyqtyq eseptilik nysandarynyń sany 30%-ǵa qysqartyldy. Reformany úilestirý maqsatynda 239 normativtik quqyqtyq akt qabyldanyp, Jobalyq ofis infraqurylymy quryldy.
Foto:primeminister.kz
