Úkimet Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń Ádiletti jáne áleýmettik baǵdarlanǵan Qazaqstan qurý jónindegi tapsyrmalaryn júzege asyrý aiasynda halyqty qoldaýǵa baǵyttalǵan aýqymdy jumystar júrgizýde, dep habarlaidy ult.kz.
Jańa Konstitýtsiiada bekitilgen áleýmettik memleket qaǵidattary azamattardyń barlyq sanatyn — balaly otbasylardy, jastardy, múgedektigi bar adamdardy, zeinetkerlerdi, áleýmettik sala qyzmetkerlerin jáne tabysy tómen azamattardy qamtityn naqty sheshimder arqyly júzege asyrylyp otyr.
Búginde áleýmettik qoldaý aýqymy milliondaǵan adamdy jáne júzdegen milliard teńgeni qamtyp otyr. 2,5 millionnan astam adam zeinetaqy alady, 630 myńnan asa kópbalaly otbasy járdemaqymen qamtylǵan, 544 myńnan astam azamat múgedektik boiynsha qoldaý alady, aýyldyq jerlerde shamamen bir million turǵyn jańa meditsinalyq infraqurylymǵa qol jetkizdi, al bilim berý granttarynyń sany sońǵy bes jylda 93 myńnan astamǵa jetti.
Búginde elimizde áleýmettik qoldaýdyń kóp deńgeili júiesi qalyptasqan. Ol tegin meditsinalyq kómek, memlekettik járdemaqylar, zeinetaqymen qamsyzdandyrý, bilim men ǵylymdy qoldaý, ana men balany qorǵaý, sondai-aq áleýmettik turǵydan osal toptarǵa arnalǵan arnaiy qorǵaý baǵdarlamalaryn qamtidy.
Bul sharalardyń kópshiligi qarjylandyrý kólemi jaǵynan da, qamtityn azamattar sany jaǵynan da buryn-sońdy bolmaǵan.
Barshaǵa qoljetimdi meditsina
Tegin meditsinalyq kómektiń kepildendirilgen kólemin saqtaý jáne mindetti áleýmettik meditsinalyq saqtandyrý júiesin ári qarai damytý áleýmettik saiasattyń basty jetistikteriniń biri bolyp qala bermek. Úkimet Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáikes, azamattardyń turǵylyqty jerine qaramastan meditsinalyq qyzmetterdiń qoljetimdiligi men sapasyn arttyrýǵa baǵyttalǵan densaýlyq saqtaý júiesin dáiekti túrde jańǵyrtý jumystaryn júrgizýde.
Búginde qazaqstandyqtar memleket esebinen keń aýqymdy meditsinalyq kómekter: dárigerler keńesi men profilaktikalyq tekserýlerden bastap, quny ondaǵan million teńgege jetetin joǵary tehnologiialy operatsiialarǵa deiin tegin alýda. Kardiohirýrgiialyq operatsiialar, neirohirýrgiialyq aralasýlar, aǵza transplantatsiiasy, onkologiialyq aýrýlardy emdeý, sirek patologiiasy bar naýqastarǵa kómek jáne basqa da qymbat em túrleri qarjylandyrylady. Memlekettik qoldaý bolmaǵan jaǵdaida mundai em kóptegen otbasylar úshin qoljetimsiz bolar edi.
Onkologiialyq tekserýler tegin meditsinalyq kómektiń kepildendirilgen kólemine engizildi. Sonyń nátijesinde shamamen 300 myń adam qosymsha diagnostikadan ótý múmkindigin aldy.
Júrgizilip jatqan jumystardyń nátijesinde demografiialyq kórsetkishter turaqty túrde jaqsaryp keledi. Ómir súrý uzaqtyǵy tarihi eń joǵary deńgeige jetip, 75,97 jasty qurady. Qazaqstan sondai-aq Dúniejúzilik densaýlyq saqtaý uiymynyń juqpaly emes aýrýlardan bolatyn mezgilsiz ólim-jitimdi azaitý jónindegi maqsatty kórsetkishine merziminen buryn qol jetkizdi. Sonymen qatar profilaktikalyq meditsina damyp keledi, skriningtik baǵdarlamalar keńeitilýde, erte diagnostikanyń jańa ádisteri engizilýde jáne dispanserlik baqylaý júiesi jetildirilýde.
Memleket esebinen joǵary tehnologiialy meditsinalyq kómek
Memleket azamattardy qymbat ári joǵary tehnologiialy meditsinalyq kómekpen qamtamasyz etý baǵytyndaǵy jumysty júieli túrde jalǵastyryp keledi. Tegin meditsinalyq kómektiń kepildik berilgen kólemi men mindetti áleýmettik meditsinalyq saqtandyrý júiesi arqyly qazaqstandyqtar tabys deńgeiine qaramastan zamanaýi diagnostika, emdeý ádisteri jáne kúrdeli hirýrgiialyq operatsiialarǵa qol jetkizýde.
Aýyr týa bitken aýrýlary men patologiialary bar balalarǵa erekshe kóńil bólinedi. Jyl saiyn týa bitken aýrýlary bar shamamen 1,5 myń nárestege operatsiia jasalady, olardyń shamamen 40%-y az invazivti endovideohirýrgiialyq tehnologiialarmen jasalady.
Sonymen qatar balalar kardiohirýrgiiasy da damyp keledi. Jyl saiyn elimizde júrek-qan tamyr júiesiniń týa bitken aqaýlary bar balalarǵa shamamen 2 myń ashyq operatsiia jasalady.
Zamanaýi meditsinalyq tehnologiialardy engizý nárestelerdiń operatsiiadan keiingi ómirsheńdigin 88%-dan 93%-ǵa deiin arttyrýǵa múmkindik berdi. Budan bólek, 19 innovatsiialyq meditsinalyq tehnologiianyń engizilýi balalardy shetelde emdeýge jiberý sanyn eki ese qysqartyp, joǵary tehnologiialy kómekti el ishinde qoljetimdi etti.
Qymbat em men dári-dármekpen qamtý da keńeiip keledi. 2018 jyly tegin dári-dármekpen 1,9 million adam qamtylsa, 2025 jylǵa qarai bul kórsetkish 3,4 millionǵa jetti. Ambýlatoriialyq dári-dármekpen qamtamasyz etýge bólinetin qarjy osy kezeńde 87,2 milliard teńgeden 337,4 milliard teńgege deiin úsh ese ósti.
Meditsinalyq infraqurylymdy aýqymdy jańǵyrtý
Meditsinalyq infraqurylymdy damytý densaýlyq saqtaý júiesin jańǵyrtýdyń eń aýqymdy baǵyttarynyń birine ainaldy. Sońǵy jeti jylda elimizde 1250-den astam densaýlyq saqtaý nysany salyndy, onyń 800-den astamy sońǵy úsh jylda ǵana paidalanýǵa berildi.
Aýyl meditsinasyn damytýǵa erekshe kóńil bólinýde. Aýylda densaýlyq saqtaýdy jańǵyrtý jónindegi ulttyq joba aiasynda 655 alǵashqy meditsinalyq-sanitariialyq kómek nysany salyndy. 200-den astam aýyldyq eldi mekender alǵash ret ózderiniń meditsinalyq mekemelerine ie boldy, al millionǵa jýyq aýyl turǵyndary aýdandyq nemese oblystyq ortalyqtarǵa barmai-aq turǵylyqty jeriniń janynda meditsinalyq kómek alýǵa múmkindik aldy.
Bir mezgilde jumys istep turǵan aýrýhanalar men emhanalardy jańǵyrtý júrgizilýde, meditsinalyq jabdyqtar jańartylýda, tsifrlyq tehnologiialar men telemeditsina engizilýde, konsýltatsiialyq-diagnostikalyq kómek kórsetý múmkindikteri keńeitilýde.
Analardy erekshe qoldaý
Analardy qoldaý jáne áielderdiń densaýlyǵyn qorǵaý áleýmettik saiasattyń negizgi baǵyttarynyń biri bolyp qala beredi. Memleket basshysynyń tapsyrmasy boiynsha Úkimet júktilikti josparlaýdan bastap balanyń dúniege kelýi men bosanǵannan keiingi baqylaýǵa deiingi barlyq kezeńderdi qamtityn keshendi jumysty júzege asyrýda.
Táýelsizdik jyldary Qazaqstanda ana óliminiń kórsetkishi alty esege tómendedi. Tek sońǵy bes jylda ol taǵy 35%-ǵa qysqardy. Búgingi tańda júkti áielderdiń 90%-dan astamy júktiliktiń 12 aptasyna deiin esepke alynady, bul táýekelderdi ýaqtyly anyqtaýǵa jáne qajetti meditsinalyq kómek kórsetýge múmkindik beredi.
2025 jylǵy tamyzdan bastap «Analar saýlyǵy» baǵdarlamasy júzege asyrylýda. Ol alǵashqy meditsinalyq-sanitariialyq kómek deńgeiinde áielder úshin 15 tegin tekserýden ótýdi qarastyrady. Sonymen qatar «Bir kúndik klinika» jobasy damytylýda, ol júkti áielderge barlyq qajetti zertteýler men mamandar konsýltatsiialarynan bir kún ishinde ótýge múmkindik beredi. 2024 jyldan bastap Qazaqstanda fetaldy meditsina – uryqtaǵy patologiialardy jatyrishilik emdeýdiń zamanaýi baǵyty engizildi.
Bosandyrýǵa kómektesý infraqurylymyn damytý jalǵasýda. Elimizde 273 qalalyq jáne 152 aýyldyq áielder konsýltatsiiasy, sondai-aq oblystyq perinataldyq ortalyqtar janyndaǵy 24 konsýltatsiia jumys isteidi. Budan bólek, bolashaq analarǵa meditsinalyq kómektiń qoljetimdiligin arttyrý úshin jańa nysandar ashylýda.
Balalar densaýlyǵyna qamqorlyq
Sonymen qatar balalardyń densaýlyǵyn qorǵaý júiesi kezeń-kezeńimen kúsheitilip keledi. Sońǵy jyldary balalarǵa meditsinalyq kómek kórsetýge bólinetin qarjy kólemi eki eseden astam ósip, 264 mlrd teńgeden 585 mlrd teńgege deiin jetti. Búginde densaýlyq saqtaý júiesi shyǵyndarynyń shamamen tórtten biri balalar densaýlyǵyn saqtaýǵa baǵyttalady.
Táýelsizdik jyldary ishinde náreste ólimi 7,5 esege tómendedi. Elimizde balalarǵa meditsinalyq kómek kórsetýdiń kópdeńgeili júiesi qalyptasqan. Ol emhanalardy, kópbeiindi balalar aýrýhanalaryn, perinataldyq ortalyqtardy jáne mamandandyrylǵan meditsinalyq uiymdardy qamtidy. Jyl saiyn týa bitken damý kemistigi bar 1,5 myńǵa jýyq jańa týǵan náreste jedel em alady, al 2 myńǵa jýyq balaǵa ashyq júrekke ota jasaidy.
Meditsinalyq ońaltýdy damytýǵa erekshe kóńil bólinýde. Búginde Qazaqstanda balalarǵa arnalǵan 81 meditsinalyq ońaltý ortalyǵy jumys isteidi, onda júzdegen myń kishkentai patsient túrli kómek túrlerin alady. Jańa ońaltý ortalyqtaryn ashý jáne damýyndaǵy aýytqýlardy erte anyqtap, qajetti kómekti der kezinde kórsetýge múmkindik beretin erte aralasý qyzmetterin damytý jumystary jalǵasýda.
Balaly otbasylardy memlekettik qoldaý
Sondai-aq elimizde balanyń dúniege kelgen sátinen bastap ony tárbieleýdiń barlyq kezeńinde otbasyn súiemeldeitin keshendi qoldaý júiesi qalyptastyrylǵan. Búginde balalary bar otbasylarǵa arnalǵan bes negizgi járdemaqy túri qarastyrylǵan.
Bala dúniege kelgen kezde birjolǵy járdemaqy tólenedi:
• birinshi, ekinshi jáne úshinshi balaǵa – 164 350 teńge;
• tórtinshi jáne odan keiingi balalarǵa – 272 475 teńge.
Jumys isteitin áielderge júktilik pen bosanýǵa, sondai-aq jańa týǵan balany asyrap alýǵa bailanysty tabysynan aiyrylǵan jaǵdaida áleýmettik tólem qarastyrylǵan. Onyń mólsheri áieldiń sońǵy 12 aidaǵy ortasha ailyq tabysyna qarai esepteledi. 2026 jylǵy 1 mamyrdaǵy jaǵdai boiynsha bul tólemniń ortasha kólemi 1,2 million teńgeni qurady.
Sondai-aq bala 1,5 jasqa tolǵanǵa deiin onyń kútimine bailanysty tabysynan aiyrylǵan jumys isteitin áielderge áleýmettik tólem tólenedi. Onyń mólsheri sońǵy eki jyldaǵy ortasha ailyq tabystyń 40% kóleminde belgilenedi. Mamyr aiynyń basyndaǵy derek boiynsha bul tólemniń ortasha mólsheri 86 062 teńgege jetti.
Múgedektigi bar bala tárbielep otyrǵan otbasylarǵa da qoldaý kórsetiledi. Olar ai saiyn 81 871 teńge kóleminde járdemaqy alady.
Kópbalaly otbasylarǵa erekshe kóńil bólinedi. Kiris deńgeiine qaramastan, olarǵa ai saiynǵy járdemaqy tólenedi:
• tórt balasy bar otbasylarǵa – 69 330 teńge;
• bes balasy bar otbasylarǵa – 86 673 teńge;
• alty balasy bar otbasylarǵa – 104 017 teńge;
• jeti jáne odan da kóp balasy bar otbasylarǵa – 121 360 teńge.
Sonymen qatar «Altyn alqa» jáne «Kúmis alqa» alqalarymen marapattalǵan analarǵa qosymsha memlekettik qoldaý kórsetiledi.
Múgedektigi bar balalardy tárbielep otyrǵan otbasylarǵa jeke qoldaý kórsetiledi:
• járdemaqy mólsheri ai saiyn 81 871 teńgeni quraidy.
Búginde tek kópbalaly otbasylarǵa arnalǵan járdemaqymen el boiynsha 630 myńnan astam otbasy qamtylǵan, bul atalǵan sharany halyqty áleýmettik qoldaýdyń eń aýqymdy baǵdarlamalarynyń birine ainaldyrady.
Múgedektigi bar adamdardy qoldaý
Múgedektigi bar adamdardy qoldaý júiesin jetildirý jalǵasýda. Sońǵy jyldary memlekettik qyzmetterdi alý rásimderi aitarlyqtai jeńildetildi. 2022 jyldan beri meditsinalyq-áleýmettik saraptama bólimshelerine barmai-aq qajetti rásimderden ótýge múmkindik beretin múgedektikti taǵaiyndaýdyń syrttai proaktivti formaty engizildi. Búgingi tańda kýálandyrýdyń 45%-dan astamy onlain-formatta júrgiziledi.
2026 jyldan bastap múgedektigi boiynsha beriletin memlekettik járdemaqylardyń mólsheri 10%-ǵa artty. Tólem mólsheri:
I toptaǵy múgedektigi bar adamdar úshin – 200 myń teńgege deiin;
II toptaǵy múgedektigi bar adamdar úshin – 154 myń teńgege deiin;
III toptaǵy múgedektigi bar adamdar úshin – 117 myń teńgege deiin.
Az qamtylǵan azamattardy qoldaý
Qazaqstanda azamattardy áleýmettik qoldaýdyń kópdeńgeili júiesi jumys isteidi. Ol otbasylardyń ómir súrý sapasyn arttyrýǵa jáne áleýmettik turaqtylyqty qamtamasyz etýge baǵyttalǵan. Onyń negizgi quraldarynyń biri – ataýly áleýmettik kómek. Bul kómek otbasynyń tabys deńgeii men quramyn eskere otyryp taǵaiyndalady jáne qoldaýǵa muqtaj azamattarǵa naqty kómek kórsetýge múmkindik beredi.
Eńbekke qabiletti azamattar úshin qoldaý sharalary jumyspen qamtýǵa járdemdesý, kásiptik oqytý jáne jumysqa ornalastyrý baǵdarlamalaryna qatysýmen ushtasady. Eger otbasynda eńbekke qabiletti músheler bolmasa nemese olar obektivti sebepterge bailanysty jumys istei almasa, qoldaý eshqandai qosymsha sharttarsyz kórsetiledi.
2026 jylǵy 1 mamyrdaǵy jaǵdai boiynsha ataýly áleýmettik kómek:
• 34,5 myń otbasyǵa;
• 186 myń azamatqa;
• jalpy somasy 10,6 mlrd teńgege taǵaiyndaldy.
Sonymen qatar jumyspen qamtýǵa járdemdesý, kásiptik oqytý, kásipkerlik bastamalardy qoldaý jáne eńbek resýrstarynyń utqyrlyǵyn arttyrý sharalary júzege asyrylýda. Mundai tásil tek qarjylai kómek kórsetip qana qoimai, sonymen birge otbasylardyń tabysyn arttyrýǵa jáne azamattardyń ómir súrý sapasyn jaqsartýǵa jaǵdai jasaidy.
Ómirlik qiyn jaǵdaiǵa tap bolǵan azamattarǵa arnalǵan arnaiy áleýmettik qyzmetter
Aqshalai tólemdermen qatar erekshe qoldaýdy qajet etetin azamattarǵa arnalǵan arnaiy áleýmettik qyzmetter júiesi damyp keledi. Kómek múgedektigi bar balalarǵa, 18 jastan asqan múgedektigi bar adamdarǵa, ózine-ózi qyzmet kórsete almaityn qart azamattarǵa, turaqty turǵylyqty jeri joq adamdarǵa, turmystyq zorlyq-zombylyq pen adam saýdasynyń qurbandaryna, sondai-aq probatsiialyq baqylaýdaǵy azamattarǵa kórsetiledi.
Kepildendirilgen kólemdegi arnaiy áleýmettik qyzmetter aiasynda mynadai keshendi qoldaý kórsetiledi:
• áleýmettik-turmystyq qyzmetter;
• áleýmettik-meditsinalyq qyzmetter;
• áleýmettik-psihologiialyq qyzmetter;
• áleýmettik-pedagogikalyq qyzmetter;
• áleýmettik-eńbek qyzmetteri;
• áleýmettik-mádeni qyzmetter;
• áleýmettik-ekonomikalyq qyzmetter;
• áleýmettik-quqyqtyq qyzmetter.
2026 jylǵy 1 maýsymdaǵy jaǵdai boiynsha arnaiy áleýmettik qyzmetterdi 649 litsenziialanǵan uiym kórsetýde. Qoldaýmen 103 973 adam qamtylǵan, onyń ishinde:
• 60 055 adam úi jaǵdaiynda qyzmet alady;
• 18 751 adam – statsionarlyq jaǵdaida;
• 11 786 adam – jartylai statsionarlyq jaǵdaida;
• 4 125 adam – ýaqytsha bolý uiymdarynda.
Kórsetiletin kómektiń sapasyn arttyrý maqsatynda 2025 jyldan bastap arnaiy áleýmettik qyzmetter kórsetetin uiymdardy litsenziialaý engizildi. Jańa talaptar bilikti kadrlardyń bolýyn, qajetti materialdyq-tehnikalyq bazany, sanitarlyq normalardy saqtaý, órt qaýipsizdigi talaptaryn oryndaý jáne qozǵalysy shekteýli azamattar úshin qoljetimdi jaǵdailar jasaýdy kózdeidi.
Qabyldanyp jatqan keshendi sharalar ómirlik qiyn jaǵdaiǵa tap bolǵan azamattardyń ómir súrý sapasyn arttyrýǵa, olardy áleýmettik beiimdeýge jáne qoǵammen etene aralasýyna jaǵdai jasaýǵa baǵyttalǵan.
Úsh aýysymdy mektepterdi joiýdan bastap jeke vaýcherlerge deiin
Bilim berý salasynda júrgizilip jatqan jumystardyń basty maqsaty – qala men aýyl mektepteri arasyndaǵy alshaqtyqty azaitý. Memleket basshysynyń tapsyrmasy aiasynda 2020 jyldan beri elimizde 1,2 myńnan astam mektep salyndy. Nátijesinde 1 mln-nan astam jańa oqýshy orny ashyldy, bul úsh aýysymdy mektepter sanyn tórt esege qysqartýǵa múmkindik berdi. Biyl taǵy 53 myń orynǵa arnalǵan 96 mektepti paidalanýǵa berý josparlanyp otyr.
Sonymen qatar qoldanystaǵy mektep infraqurylymyn jańǵyrtý jumystary júrip jatyr: aldaǵy úsh jyl ishinde 1,3 myń mektepti jańartý kózdelgen, onyń 820-sy aýyldyq eldi mekenderde ornalasqan. 2025 jyldan beri 215 mektep jańartyldy. Júrgizilip jatqan jumystar aiasynda pándik kabinetter, ashanalar, sport zaldary jáne qaýipsizdik júieleri tolyq aýystyrylýda.
Bilim berý mazmuny da zaman talabyna sai jetildirilýde. Oqý úderisine tsifrlyq tehnologiialar keńinen engizilip, pándik daiyndyq kúsheitilýde, sondai-aq erekshe bilim berýdi qajet etetin balalarǵa arnalǵan beiimdelgen baǵdarlamalar damytylýda. Pedagogterdiń kásibi biliktiligin arttyrýǵa erekshe kóńil bólinip keledi. Bul oqý oryndarynda árbir oqýshynyń qabiletin ashýǵa múmkindik beretin qolaily ári qoldaýshy orta qalyptastyrýǵa jol ashady.
Mektepke deiingi tárbie men oqytý bilim berý júiesindegi mańyzdy kezeń bolyp qala beredi. Dál osy kezeńde balanyń tulǵalyq damýynyń negizi qalanyp, qarym-qatynas daǵydylary qalyptasady jáne mektepke daiyndyq júrgiziledi. Osyǵan bailanysty memleket balabaqshalar men mektepaldy daiarlyqqa qoljetimdilikti dáiekti túrde keńeitip keledi. Búgingi tańda respýblika boiynsha 12 myńnan astam mektepke deiingi uiym jumys isteidi. Onyń 5,3 myńy – memlekettik, al 6,6 myńy – jekemenshik uiymdar. Munda 1 mln-nan astam bala tárbielenýde, 2-6 jas aralyǵyndaǵy balalardy mektepke deiingi bilimmen qamtý deńgeii 70,9%-ǵa jetse, kezekte turǵan balalar arasynda bul kórsetkish 96%-dy quraidy.
Mektepke deiingi bilim berýdiń qoljetimdiligin arttyrý úshin qarjylandyrýdyń jańa tásilderi engizilýde. Atap aitqanda, elimizdiń 20 qalasy men 23 aýdanynda vaýcherlik qarjylandyrýdyń pilottyq jobasy iske qosyldy. Jobaǵa 6 myńǵa jýyq uiym qatysyp, 936 myńnan astam vaýcher berildi. Bul qadam biýdjet shyǵystarynyń ashyqtyǵy men tiimdiligin arttyryp qana qoimai, balabaqshalardaǵy respýblikalyq kezekti 2025 jyldan beri 9 esege derlik qysqartty. Nátijesinde kezekte turǵan balalar sany 160 myńnan 18 myńǵa deiin azaidy.
Sońǵy úsh jylda elimizde mektepke deiingi uiymdarda 223 myń jańa oryn ashyldy, al 2027 jyldyń sońyna deiin taǵy 76,5 myń oryn ashý josparlanýda. Mektepke deiingi bilim berý úderisiniń sapasyn qamtamasyz etý isine 104 myńnan astam maman tartylǵan. Olar úshin erte jastaǵy balalardy damytý salasyndaǵy qamanaýi standarttarǵa sáikes turaqty túrde biliktilikti arttyrý júiesi qalyptastyrylǵan.
Balabaqshalar jelisin keńeitý, qarjylandyrýdyń jańa tásilderin engizý jáne muǵalimderge qoldaý kórsetý mektepke deiingi bilim berýdi qoljetimdi ári sapaly etýge septigin tigizýde. Bul óz kezeginde balalardy mektepke daiyndaýmen qatar olardyń erte jastan qaýipsiz, jan-jaqty damytýshy jáne qamqor ortada tárbielenýine múmkindik beredi.
Jekemenshik mektepterdi memlekettik qoldaý
Memlekettik mektepter jelisin damytýymen qatar, Qazaqstanda bilim berýdiń qoljetimdiligin qamtamasyz etýge jeke sektordyń qatysýyna jaǵdai jasalýda. Negizgi quraldardyń biri – memlekettik bilim berý tapsyrysy. Onyń arqasynda qarjylandyrý bilim berý uiymynyń menshik nysanyna qaramastan balalardy oqytýǵa baǵyttalady. Bul sapaly bilimge qoljetimdilikti keńeitýge, qosymsha oqýshy oryndaryn qurýǵa jáne bilim berý infraqurylymyn damytýǵa jeke investitsiialardy tartýǵa múmkindik beredi.
Mańyzdy kezeńderdiń biri – memlekettik bilim berý tapsyrysyn qarjylandyrý júiesin tsifrlandyrý boldy. 2025 jyldan bastap qarjylandyrý úderisterin tsifrlyq formatqa kóshirý boiynsha pilottyq joba júzege asyrylýda. Onyń maqsaty – biýdjet qarajatyn bólýdiń ashyqtyǵyn qamtamasyz etý, bilim alýshylardy esepke alýdyń dáldigin arttyrý jáne memlekettik qarjylandyrýdyń paidalanylýyna baqylaýdy kúsheitý.
Búgingi kúni joba aiasynda e-Qazyna platformasynda 6 325 mektep tsifrlandyryldy, onyń ishinde 5 443-i memlekettik mektepter. Osylaisha, tsifrlyq júie tek memlekettik emes, sonymen qatar memlekettik bilim berý tapsyrysyn júzege asyrýǵa qatysatyn jekemenshik bilim berý uiymdaryn da qamtidy. Jańa tetikterdi engizý bilim alýshylar kontingentin esepke alýdy avtomattandyrýǵa, derekterdi qalyptastyrý kezinde adami faktordyń áserin azaitýǵa jáne bilim berý uiymdary arasynda biýdjet qarajatyn obektivti bólýdi qamtamasyz etýge múmkindik beredi. Nátijesinde memlekettik resýrstardy paidalaný tiimdiligi artyp, eldegi memlekettik te, jekemenshik te bilim berý infraqurylymyn odan ári damytý úshin qosymsha jaǵdailar jasalady.
Jastar úshin qoljetimdi bilim berý
Memleket basshysynyń tapsyrmalary sheńberinde Úkimet jastardyń sapaly bilim alýǵa qoljetimdiligin keńeitý boiynsha aýqymdy sharalar keshenin júzege asyrýda. Sońǵy bes jylda bilim berý granttarynyń sany 65,1 myńnan 93,2 myńǵa deiin ulǵaidy. Osylaisha, myńdaǵan jastar joǵary oqý oryndarynda tegin oqýǵa múmkindik aldy.
Qosymsha arnaiy qoldaý baǵdarlamalary júzege asyrylýda. Jekelegen óńirlerdiń jastary úshin qosymsha granttar bólinedi, jergilikti atqarýshy organdar, «Qazaqstan halqyna» qory, biznes-qoǵamdastyq jáne joǵary oqý oryndarynyń ózderi arqyly bilim alý múmkindikteri usynylady.
Sonymen qatar stýdentterge áleýmettik qoldaýdy arttyrý boiynsha jumystar júrgizilýde. Sońǵy jyldary memlekettik shákirtaqylardyń mólsheri aitarlyqtai ulǵaityldy. 2020 jylmen salystyrǵanda bakalavriat stýdentteriniń shákirtaqysy eki esege ósip, 26,2 myń teńgeden 52,4 myń teńgege jetti. Al pedagogikalyq mamandyqtarda bilim alyp júrgen stýdentterdiń shákirtaqysy 42 myń teńgeden 84 myń teńgege deiin kóbeidi. Osy kezeńde magistranttar men doktoranttardyń shákirtaqysy 1,75 esege artty.
Stýdentterdiń oqýyna qolaily jaǵdai jasaý mańyzdy baǵyttardyń biri bolyp qala beredi. Tek 2025 jyly 10 myńnan astam orynǵa arnalǵan 30 jańa jataqhana paidalanýǵa berildi. Sonymen qatar memleket ata-ana qamqorlyǵynsyz qalǵan stýdentter men I jáne II toptaǵy múgedektigi bar stýdentterdiń jataqhanada turý shyǵyndaryn óteidi.
«Bolashaq» jáne daryndy jastarǵa arnalǵan jańa múmkindikter
Jastardy qoldaý júiesinde halyqaralyq «Bolashaq» baǵdarlamasynyń orny erekshe. Sońǵy úsh jylda álemniń jetekshi ýniversitetterinde 994 stipendiat bilim aldy. Ekonomika úshin suranysqa ie baǵyttar, onyń ishinde aqparattyq tehnologiialar, injenerlik mamandyqtar, mashina jasaý, meditsina, qarjy jáne quqyq salalary boiynsha mamandar daiarlalanýda.
Qosymsha 342 maman sheteldik jetekshi uiymdarda kásibi taǵylymdamadan ótti. Baǵdarlamany damytýdyń jańa kezeńi 2026 jyly halyqaralyq olimpiadalardyń, ǵylymi konkýrstardyń jáne shyǵarmashylyq jarystardyń jeńimpazdary úshin bakalavriat baǵyty alǵash ret ashylǵan kezde bastaldy.
Ǵylym men jas ǵalymdardy qoldaý
Sońǵy jyldary Qazaqstanda ǵylymi kadrlardy daiarlaýdy, zertteýlerdi qarjylandyrýdy, halyqaralyq taǵylymdamalardy jáne áleýmettik máselelerdi sheshýdi qamtityn jas ǵalymdardy qoldaýdyń keshendi júiesi qalyptasty. Qabyldanyp jatqan sharalar jastardy ǵylymǵa tartýǵa, zertteýler júrgizý úshin jaǵdai jasaýǵa jáne joǵary bilikti mamandardyń jańa býynyn qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan.
Ǵylymi kadrlardy daiarlaý úshin jyl saiyn joǵary oqý ornynan keiingi bilim alý múmkindikteri keńeitilýde. 2025-2026 oqý jylyna doktoranttardy daiarlaýǵa 2919 bilim berý granty bólindi. Indýstriialyq PhD tetigi boiynsha ekonomikanyń basym baǵyttary boiynsha mamandar daiarlaý úshin qosymsha 110 grant kózdelgen.
«Jas ǵalym» granttyq qarjylandyrý baǵdarlamasy jalǵasýda, onyń sheńberinde jyl saiyn jas zertteýshilerdiń ǵylymi jobalaryn júzege asyrýǵa myń grant bólinedi. Zańnamalyq deńgeide perspektivaly zertteýshilerdi qoldaýǵa jáne ǵylymdy jastar arasynda nasihattaýǵa baǵyttalǵan jyl saiynǵy «Úzdik jas ǵalym» syilyǵy bekitildi.
Halyqaralyq yntymaqtastyq pen ǵalymdardyń biliktiligin arttyrýǵa erekshe kóńil bólinýde. 2021 jyldan beri álemniń jetekshi ýniversitetteri men ǵylymi ortalyqtarynda oqý men taǵylymdamadan ótýge múmkindik beretin «250 ǵylymi taǵylymdama» baǵdarlamasy júzege asyrylýda. 2021-2025 jyldar aralyǵynda sheteldik ǵylymi taǵylymdamalarǵa 1543 qazaqstandyq ǵalym jiberildi. Baǵdarlamaǵa qatysýshylardyń 62%-dan astamyn jas zertteýshiler quraidy.
Sonymen qatar ǵylymi qoǵamdastyqty áleýmettik qoldaý sharalary da kúsheitilýde. 2023 jylǵy 1 qyrkúiekten beri bir doktorantty daiarlaýdy qarjylandyrý kólemi orta eseppen 17%-ǵa ulǵaidy, bul zertteýler júrgizý jáne ǵylymi kadrlar daiarlaý úshin múmkindikterdi keńeitýge jol ashady.
Turǵyn úi máselesine erekshe kóńil bólinýde. Búgingi tańda 722 jas ǵalym baspanamen qamtamasyz etildi. Onyń ishinde 584 adam Ǵylym jáne joǵary bilim ministrligi men «Otbasy bank» AQ-nyń birlesken baǵdarlamasynyń arqasynda baspana satyp alýǵa múmkindik aldy, taǵy 138 jas ǵalym óteýsiz negizde páter aldy.
Júzege asyrylyp jatqan sharalar kesheni zamanaýi ǵylymi ortany qalyptastyrýǵa, jastardyń zertteý áleýetin damytýǵa, ǵylymnyń kadrlyq áleýetin nyǵaitýǵa jáne Qazaqstannyń jahandyq ǵylymi-tehnologiialyq keńistiktegi básekege qabilettiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan.
Zeinetaqymen qamtý jáne aǵa býynǵa qoldaý kórsetý
Áleýmettik saiasattyń mańyzdy baǵyttarynyń biri aǵa býyndy qoldaý bolyp qala beredi. Memleket basshysynyń tapsyrmasy boiynsha Úkimet yntymaqty, bazalyq jáne jinaqtaýshy zeinetaqylardan turatyn zeinetaqy júiesiniń turaqty jumys isteýin qamtamasyz etedi.
Búgingi tańda 2,5 mln-nan astam qazaqstandyq zeinetaqy tólemderin alady. Jyl saiyn zeinetaqy mólsheri indekstelip otyrady jáne áleýmettik kórsetkishter men infliatsiiany eskere otyryp joǵarylatylady. Ardagerlerdi, tyl eńbekkerlerin, saiasi qýǵyn-súrginnen zardap shekken adamdardy jáne halyqtyń basqa da áleýmettik osal toptaryn qosa alǵanda, azamattardyń 18 sanaty arnaýly memlekettik járdemaqy alady.
Osylaisha, Qazaqstannyń áleýmettik saiasaty búginde adam ómiriniń barlyq kezeńin qamtityn qoldaý júiesi retinde qalyptasyp keledi. Oǵan meditsinalyq kómek kórsetý, ana men balany qorǵaý, otbasylarǵa qoldaý, muqtaj azamattarǵa ataýly áleýmettik kómek berý, bilim alý múmkindikterin keńeitý, ǵylymdy damytý jáne turaqty zeinetaqy júiesin qamtamasyz etý kiredi. Bul áleýmettik memleket qaǵidattarynyń jáne Prezident Qasym-Jomart Toqaevtyń Ádiletti Qazaqstan qurý jónindegi baǵytynyń naqty kórinisi. Mundaǵy basty qundylyq – adam, onyń ál-aýqaty men ómir sapasy.
#Densaýlyq saqtaý #Infraqurylymdyq damý #Prezidenttiń tapsyrmasy #Áleýmettik qorǵaý
