Qazaqstan Prezidenti Úkimet múshelerimen, birqatar organ basshylarymen, qalalar men oblystardyń ákimderimen videokonferentsiia rejiminde keńes ótkizdi, dep habarlaidy Aqorda.
Qasym-Jomart Toqaev óz sózinde pandemiia kezinde otandyq dárigerlerdiń tiisti tájiribe jinaǵanyn, bul derttiń negizgi belgilerin aiqyndap, onymen kúresý joldaryn úirengenin atap ótti. Osy aralyqta elimizdiń densaýlyq saqtaý salasy birshama nyǵaiyp, jappai testileý jumysy jolǵa qoiyldy. Naýqastarmen bailanysta bolǵandardy anyqtaý isi jetildirildi. Biznes ókilderi de jańa ahýalda jumys isteýge beiimdele bastady. Eń bastysy, azamattarymyzdyń pandemiiaǵa degen kózqarasy ózgerdi.
– Pandemiianyń ekinshi tolqyny kóptegen belgileri boiynsha ózgeshe bolmaq jáne el ekonomikasy úshin kúrdeli kezeńde ótpek. Biz muny eskerýimiz kerek. Búginde búkil álem «kovid teńdeýi» dep atalatyn kúrdeli máseleni sheshýdiń aldynda tur. Mundai jaǵdaida tutas bir salanyń joiylyp ketýi ǵana emes, onyń keiin bilinetin saldary da ońai timeidi. Jumyssyzdyq órship, bilim berý isindegi olqylyqtardyń kesiri túrli teris piǵyldardyń asqynýyna, onyń ishinde, qylmystyń órshýine ákep soqtyrýy múmkin. Sondyqtan qazirgi mindet – kóktemdegidei jappai karantinge jetkizbei, pandemiiany aýyzdyqtaý, – dedi Memleket basshysy.
Prezident keibir óńirlerde atalǵan dertpen aýyrǵandar sanynyń artýyna bailanysty júieli sharalar qabyldaýdyń mańyzdylyǵyna nazar aýdardy. Memleket basshysy óz sózinde indet juqtyrǵandardyń barynsha naqty esebin alý virýspen kúrestiń basty talaby ekenin aitty.
– Birqatar oblystarda koronavirýs indetine qatysty jańa jaǵdailardy jasyrý derekteri anyqtaldy. Áńgime Shyǵys Qazaqstan, Soltústik Qazaqstan, Pavlodar, Aqmola, Qostanai jáne basqa da oblystar jaiynda bolyp otyr. Ótirikti shyndai sóiletý asa qaýipti qubylys ekenin túsiný kerek. Óitkeni ol shynaiy qaýiptiń betin búrkemeleidi. Sondai-aq búkil elimiz boiynsha koronavirýs indetine qarsy júrgizilip jatqan kúres strategiiasyna ziianyn tigizedi. Qazirgi ahýal jete baǵalanbai, qabyldanǵan sharalar tolyq júzege asyrylmai otyr. Halyqtyń indetten saqtaný deńgeii tómendep ketken. Bul – aksioma. Mundai jaǵdai álemniń kóptegen elinde baiqalýda. Atalǵan problemanyń bizdiń densaýlyq saqtaý júiemizde de sozylmaly sipat alǵanyn moiyndaýymyz kerek, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy Densaýlyq saqtaý ministrligine Ulttyq statistika biýrosymen birlesip, meditsinalyq statistikany baǵalaý jáne taldaý jóninde keshendi jospar ázirleýdi tapsyrdy. Sonymen qatar barlyq densaýlyq saqtaý uiymdarynyń tolyq daiyn bolýyn qamtamasyz etýdi mindettedi. Bul áskeri meditsinaǵa da tikelei qatysty. Sebebi olar indetpen kúresý úshin shuǵyl kúsh jumyldyrýǵa jáne quraldarmen jabdyqtaýǵa daiyn bolýy tiis.
– Meditsinalyq uiymdarǵa júrgizilgen baǵalaý qorytyndysy olardyń daiyndyq deńgeiiniń áli de tómen ekenin kórsetti. Densaýlyq saqtaý nysandarynyń jartysynan astamynda zań buzýshylyqtar anyqtalǵan. Aýrýhanalar aimaqtarǵa tolyq bólinbegen. Nátijesinde emdelýshiler men aýrýhana qyzmetkerleriniń indet juqtyrý qaýpi saqtalyp otyr. Shyn máninde, barlyq óńirlerde jan saqtaý bólimsheleriniń tiisti qural-jabdyqtarmen tolyqqandy qamtamasyz etilmegeni kórindi. Atap aitqanda, koronavirýs indetimen qatty aýyrǵan naýqastardy emdeýge qajetti jekelegen dári-dármekter men meditsinalyq buiymdardyń jetispeýshiligi baiqalady. Óńirler emdeý hattamasynda kórsetilgen dári-dármekterdi emes, ózderiniń bilgeni boiynsha preparattar satyp alýda, – dedi Prezident.
Qasym-Jomart Toqaev dári-dármektermen qamtamasyz etý máselesine egjei-tegjeili toqtaldy. Ol meditsinalyq uiymdardyń, dárihanalardyń ne satyp alǵanyn, jalpy biryńǵai distribiýterdiń qoimalaryndaǵy dári-dármek qoryn anyqtaýdy talap etti.
Úkimet ákimderimen birlesip, bekitilgen emdeý normalary men hattamasyna sáikes keletin dári-dármekter men meditsinalyq buiymdardyń satyp alynýyn qamtamasyz etýi kerek.
– Meniń tapsyrmam boiynsha PTR synamalary men meditsinalyq betperdelerdiń baǵasy tómendetildi. Mundai oń bastamany halyq birden sezindi. Osyndai jumystardy meditsinalyq dári-dármekterge, eń aldymen, koronavirýsqa qarsy medikamentterge qatysty júrgizý qajet. Básekelestikti qorǵaý jáne damytý agenttigine Memlekettik kiris komitetimen birlesip, atalǵan máseleni qarastyrýdy tapsyramyn. Jalpy Agenttik dári-dármekter men meditsinalyq buiymdardyń baǵasyn retteý isine at salysyp, farmatsevtikalyq biznestegi kartelderdi áshkereleýi kerek, – dedi Memleket basshysy.
Prezident memleket tarapynan koronavirýspen kúreske jumyldyrylǵan meditsina qyzmetkerlerine ústemaqy tóleý jalǵasatynyn atap ótti. Sonymen qatar Memleket basshysy sanitarlyq talaptar men shekteý sharalarynyń saqtalýyna kompaniia basshylarynyń jáne biznes ieleriniń jaýapty ekenin eske saldy. Sońǵy ýaqytta iri kásiporyndardaǵy eńbek ujymdarynda virýs juqtyrǵandaryń sany arta bastady. Qoǵamdyq kólikterdegi sanitarlyq jaǵdai jáne azamattar kóp shoǵyrlanatyn oryndarda áleýmettik qashyqtyqtyń saqtalmaýy alańdaýshylyq týdyrýda.
– Ata-analar shydamdylyq tanytyp, qazirgi ahýalǵa túsinistikpen qaraýy kerek. Osyndai jaǵdai tek Qazaqstanda ǵana emes, búkil álemde qalyptasyp otyr. Biz bilim sapasynyń tómendeýine jol bermeýimiz qajet. Oqytý nátijesine monitoring júrgizip, bilim salasyndaǵy olqylyqtardy joiý úshin ýaqtyly sharalar qabyldaý kerek. Úkimetke óńir ákimderimen birlesip, shekteý sharalaryna qaramastan, bilim sapasyn baqylaýdy kúsheitýdi tapsyramyn, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy meditsina qyzmetkerlerin qajetti kólemdegi qorǵanysh quraldarymen qamtamasyz etýdi tapsyrdy. Bul úshin Úkimet otandyq betperdeler men basqa da jeke qorǵanysh quraldaryn óndirýshilerdi kepildi kólemdegi shikizatpen qamtamasyz etýdiń tetigin ázirleýi tiis. Pandemiiaǵa qarsy barlyq sharalar meilinshe ashyq bolýy qajet.
– Úkimet jemqorlyqqa jol berilýi múmkin barlyq ýchaskelerdi qatań baqylaýǵa alýy tiis. Pandemiianyń birinshi tolqyny kezinde jemqorlyqpen betpe-bet keldik. Bul – meditsinalyq betperdeler men dári-dármek baǵasyn arttyrý, baqylaý-ótkizý pýnkterindegi quqyq buzýshylyqtar, meditsina qyzmetkerlerine tólem taǵaiyndaý kezindegi jemqorlyq. Baqylaýshy organdardyń, iaǵni, politsiia qyzmetkerleriniń, ákimdikter men monitoring ótkizetin toptardyń jumys sapasyna erekshe nazar aýdarý qajet. Pandemiia kezinde olarǵa biznes pen azamattardy tekserýge zor, iaǵni, tótenshe ókilettikter berildi deýge bolady. Bul ózin-ózi aqtady. Mundai ókilettikterdi durys qoldanǵan jón, ony asyra paidalanýǵa bolmaidy. «Kimdi jáne qashan tekseretinimdi ózim bilemin» degen qaǵidaǵa jol berilmesin, – dedi Prezident.
Qasym-Jomart Toqaev kez kelgen qiyndyqtar men daǵdarystar jańa múmkindikterge jol ashatynyn taǵy da atap ótti. Aitarlyqtai jetistikterimiz de bar. Máselen, eki birdei otandyq vaktsina keleshegi zor álemdik bioquraldardyń qataryna engizilip, qazirgi ýaqytta olarǵa klinikalyq zertteýler júrgizilýde.
– Úkimettiń aldynda turǵan úlken mindet – otandyq vaktsinany eshbir kedergisiz óndiriske engizý. Ýaqytsha tirkeý tártibin jeńildetip, vaktsinanyń tájiribelik-ónerkásip jáne ónerkásip óndirisine arnalǵan zaýyt qurylysyn aiaqtaý qajet. Men Resei Prezidentimen reseilik vaktsina óndirisi zaýytynyń qurylysy boiynsha kelisimge keldim. Úkimet osy qajetti jobaǵa investitsiia tartý boiynsha kelissózderdi bastap ta ketti. Biologiialyq qaýipsizdikti qamtamasyz etýdiń barlyq baǵyttary boiynsha jumysty jalǵastyrý mańyzdy. Mundai sharalardy damyǵan memleketterdiń bári qabyldap jatyr. Parlamenttiń osy sessiiadaǵy jumysy aiaqtalǵanǵa deiin depýtattardyń qaraýyna Biologiialyq qaýipsizdik jónindegi zań jobasyn engizý kerek, – dedi Memleket basshysy.
Sóz sońynda Prezident barsha azamattardy tártipti qatań saqtaýǵa, ýaqytsha shekteý sharalaryna túsinistik tanytýǵa shaqyrdy. Eń aldymen, bul barsha qazaqstandyqtardyń densaýlyǵy úshin qajet. Memleket basshysy dárigerlerge, politsiia qyzmetkerlerine, áskeri qyzmetshilerge jáne pandemiiamen kúreste aldyńǵy shepte júrgen barsha azamattarǵa rizashylyǵyn bildirdi. Sondai-aq keńeste Premer-Ministr Asqar Mamin, Densaýlyq saqtaý ministri Aleksei Tsoi, Ishki ister ministri Erlan Turǵymbaev, Biologiialyq qaýipsizdik problemalary ǵylymi-zertteý institýtynyń bas direktory Kúnsulý Zakaria, Shyǵys Qazaqstan oblysynyń ákimi Danial Ahmetov, Qostanai oblysynyń ákimi Arhimed Muhambetov jáne Pavlodar oblysynyń ákimi Ábilqaiyr Ysqaqov sóz sóiledi.
