Memleket basshysy Atyraý oblysynyń jurtshylyǵymen kezdesti, dep habarlaidy "Ult aqparat" Aqordanyń resmi saityna silteme jasap.
Prezident Atyraý jurtshylyǵymen kezdesýinde «Qýatty óńirler – qýatty el» qaǵidatyn ustanatynyn aityp, oblystyń órkendeýine tyń serpin beretin birqatar máselege toqtaldy. Eń aldymen, óńir ekonomikasyn ártaraptandyrý qajet ekenin atap ótti.
«Osy oblysta «Ulttyq indýstriialyq munai-himiia tehnoparki» arnaiy ekonomikalyq aimaǵy quryldy. Onda jumys isteitin kompaniialarǵa salyq jáne keden jeńildikteri beriledi. Sondai-aq investitsiia tartý úshin memleket tarapynan túrli amal-tásilder qarastyrylǵan. Basqa da iri jobalardy júzege asyrý kózdelgen. Olar infraqurylymdy damytýǵa, investitsiialar men jańa tehnologiialardy tartýǵa jol ashady. Sonymen qatar birneshe myń jumys ornyn qurýǵa múmkindik beredi. Atalǵan jobalar óńirdiń ekonomikasyn ártaraptandyrý úshin óte mańyzdy. Úkimet jáne ákimdik investorlarmen birlesip olardyń tezirek iske qosylýyn qamtamasyz etýge tiis», – dedi Memleket basshysy.
Prezident munai qoimalaryn barynsha kóbeitý asa ózekti másele ekenin aitty. Qazir biz daiyn munaidy birden eksportqa shyǵarýǵa májbúrmiz. Osyǵan orai «Qazmunaigazǵa» ekologiialyq qaýipsizdik talaptaryn saqtai otyryp, Atyraý óńirinde úlken munai qoimasyn salý máselesin qarastyrýdy tapsyrdy.
«Energetika ministrligi munai óndiretin iri kompaniialarmen qoimanyń qurylysyna qatysty kelissózder júrgizýi kerek. Munai salasyndaǵy eńbek naryǵynda shuǵyl sheshilýge tiis máseleler bar. Keleshekte jumyssyzdyqtyń paida bolýyna jol bermeýimiz kerek. Bul óte mańyzdy máseleni Úkimet óz nazarynda ustaýy qajet. Osy másele boiynsha negizgi shetel kompaniialarymen birge jumys isteýge tiis. Úkimetke osy sharýany shuǵyl qolǵa alýdy tapsyramyn», – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy oblystaǵy balyq sharýashylyǵyn damytý máselesine nazar aýdardy. Óńirde balyq óńdeý jáne odan daiyn ónim shyǵarý isi damyp jatyr. Áitse de balyq sharýashylyǵyn odan ári órkendetý úshin birqatar júieli shara qabyldaý qajet.
«Eń aldymen, bekire tuqymdas balyqtyń sanyn kóbeitýge basa mán bergen jón. Álemdik naryqta oǵan suranys óte joǵary. Biyl Jaiyqqa 8,5 million shabaq jiberildi. Bul jumysty jalǵastyrý qajet. Memleket qaramaǵynda bekire ósiretin eki zaýyt bar. Osy kásiporyndardyń tozyǵy jetip, qural-jabdyǵy ábden eskirgen. Zaýyttardy zaman talabyna sai etip jańǵyrtý kerek. Sondai-aq shabaq ósiretin joǵary tehnologiialy jańa zaýyttar salý úshin investitsiia tartý asa mańyzdy. Jaiyq jáne Qiǵash ózenderiniń tartylýy kúrdeli másele bolyp tur. Qazir eki ózenniń saǵasyndaǵy sýdyń tereńdigi – nebári 30-40 santimetr. Bul jaǵdai bekireniń ýyldyryq shashýyna da kedergi keltirýde. Sondyqtan Úkimet osy ózenderdiń saǵasyn tereńdetýdi qamtamasyz etýge tiis», – dedi Prezident.
Prezident sondai-aq Atyraý oblysyndaǵy joldardyń sapasy syn kótermeitinin aityp, onyń halyq turmysyna jáne ekonomikaǵa tikelei áser etetin faktor ekenin atap ótti.
«Jergilikti joldardyń 72 paiyzy ǵana ortasha kúide. Muny tómen kórsetkish deýge bolady. Oblystaǵy respýblikalyq mańyzy bar joldardyń sapasy da jaqsy emes. «Atyraý – Astrahan» kúre jolyn jóndeý jumystary baiaý júrip jatyr. Úkimet ony ýaqytyly jáne sapaly aiaqtaýdy qamtamasyz etýge tiis. Jalpy, oblystaǵy shurq tesik joldar talai ret jurttyń synyna ushyrady. Biraq sodan eshqandai nátije joq, tiisti mekemeler óz jumysyn durys oryndamaidy. Aýdanaralyq, oblysaralyq joldardyń sapasy jaqsarmasa, aimaqtardy damytý týraly aitýdyń ózi qiyn. Sondyqtan jol qurylysy meniń jeke baqylaýymda bolady», – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezident aýyldardyń bir ortalyqtan beriletin sýmen jabdyqtaý júiesine qosylmaǵanyn synǵa aldy. Onyń aitýynsha, kóptegen eldi mekenniń turǵyndary taza sýdy keide belgili bir ýaqytta ǵana alady.
«Infraqurylym jelisi ábden tozǵandyqtan, osyndai ahýal qalyptasyp otyr. Mysaly, Atyraýdy jáne Maqat aýdanyn sýmen qamtamasyz etetin tazartý júiesi apatty jaǵdaida tur. Aldaǵy bes jylda tushy sý tapshylyǵy 40 paiyzǵa jetýi múmkin. Sondyqtan Úkimet pen oblys ákimdigi sýmen qamtamasyz etý júiesin jańǵyrtýǵa basa nazar aýdarýy qajet. Sý súzetin eki jańa stantsiiany tezirek iske qosý kerek. «Astrahan – Mańǵystaý» sý qubyrynyń 80 paiyzy ábden tozǵan. Ony jańǵyrtý jumystaryn tezdetý qajet. Sonymen birge Úkimet Edilden jańa sý qubyryn tartý máselesi boiynsha banktermen, qarjy institýttarymen kelissózderdi jandandyrýǵa tiis. Aimaqtaǵy sýarý kanaldarynyń kópshiligi tozyp tur. Biyl úsh kanaldy jóndeýge respýblikalyq biýdjetten qarjy bólindi. Taǵy on bir kanaldy qalpyna keltirý kerek. Úkimetke aldaǵy eki jylda osy jobalarǵa qarjy bólý máselesin qarastyrýdy tapsyramyn», – dedi Memleket basshysy.
Sonymen qatar Qasym-Jomart Toqaev oblystaǵy densaýlyq saqtaý júiesindegi túitkilderge toqtaldy. Prezidenttiń aitýynsha, oblysta ókpe jáne júrek-qan tamyrlary aýrýlaryna shaldyqqan naýqastardyń sany kóbeiip barady. Ana men bala ólimi de az emes. Buǵan óńirdegi ekologiialyq ahýaldyń nasharlyǵy, bilikti dárigerlerdiń tapshylyǵy sebep bolyp otyr.
«Basty mindettiń biri – meditsinalyq infraqurylymdy jaqsartý. Atyraý qalasynda emhana ǵimarattary tapshy. Oblystaǵy meditsina mekemeleriniń 40 paiyzǵa jýyǵy osyndai jaǵdaida jumys istep jatyr. Psihikalyq densaýlyq ortalyǵy, onkologiialyq dispanser, jedel járdem stantsiialarynyń jaǵdaiy syn kótermeidi. Tipti, bul mekemelerdiń ǵimarattary paidalanýǵa jaramsyz. Osy máseleniń bárin shuǵyl sheshý qajet. Eń aldymen, óńirge meditsina mamandaryn tartý úshin arnaiy baǵdarlama ázirleý kerek. Jergilikti kadrlardyń biliktiligin arttyrý mańyzdy. Sondai-aq oblystyq perzenthanany kúrdeli jóndeýden ótkizip, jabdyqtaǵan jón. Atyraýda jańa onkologiialyq dispanser salý máselesin pysyqtaý qajet. Oblysta birqatar densaýlyq saqtaý nysanynyń qurylysy josparlanyp otyr. Qurylys jumystaryn kelesi jyly bastaý kerek», – dedi Prezident.
Kezdesýde Qasym-Jomart Toqaev qoǵamdy alańdatyp otyrǵan sintetikalyq esirtki máselesine de toqtaldy.
«Men sintetikalyq esirtki máselesine erekshe nazar aýdarǵym keledi. Ókinishke qarai, adam psihikasyna áser etetin zattar tez taralyp bara jatyr. Bul – óte qaýipti úrdis. Qazaqstanda esirtkige táýeldi 110 myń adam esepte tur. Onyń ishinde balalar da bar. Bul – biz biletin málimet qana. Osy rette Ishki ister ministrliginiń esirtkige qarsy kúresti tiimdi júrgizýin talap etemin. Biz búkil qoǵam bolyp bul keselge qarsy tabandy túrde kúresýge tiispiz», – dedi Memleket basshysy.
Budan bólek, Prezident óńirde bilim berý jáne mádeniet salasyn damytýǵa airyqsha kóńil bólý kerek ekenin aitty.
«Oblysta apatty jaǵdaida turǵan jáne úsh aýysymmen oqytatyn mektepter máselesi áli sheshimin tappai otyr. Balabaqshalar da jetispeidi. Qazir 17 myńǵa jýyq bala kezekte tur. Bul máselelerdi sheshýge qajetti qarjy qarastyrylǵan. Sonymen qatar kelesi jyly «Jaily mektep» ulttyq jobasymen 11 mektep salynady. Buǵan respýblikalyq biýdjetten qarjy bólinedi. Bilim berý infraqurylymyn jańǵyrtýǵa qatysty jospardy tolyq oryndaý kerek. Úkimet jáne ákimdik onyń ýaqtyly jáne sapaly júzege asyrylýyn qatań baqylaýǵa tiis, – dedi Prezident.
Sonymen qatar Memleket basshysy óńirdegi kásiptik-tehnikalyq jáne joǵary bilim sapasyn arttyryp, osy baǵyttaǵy oqý oryndaryn kúsheitý asa mańyzdy ekenin jetkizdi.
»Men qyrkúiektegi Joldaýymda osyǵan qatysty birqatar mindet júktedim. Meniń bastamammen Atyraýda Reseidiń Gýbkin atyndaǵy munai-gaz ýniversitetiniń filialy ashyldy. Atalǵan ýniversitettiń túlekterine eńbek naryǵynda suranys kóp bolady dep senemin. Meniń tapsyrmammen Qazaqstannyń irgeli joǵary oqý oryndarynda bilim alý úshin batys aimaqtardyń jastaryna 10 myń grant bólindi. Biraq osy granttarmen oqýǵa túsken bala kóp emes. Men bul týraly keshe Aqtaýda da aittym. Atyraý oblysyna bólingen 4 myń granttyń 800-ge jýyǵy ǵana igerilgen. Bul – óte tómen kórsetkish», – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezidenttiń pikirinshe, Atyraý árbir turǵynǵa qolaily, taza, zamanaýi qalaǵa ainalýǵa tiis. Qalada keibir nysandardyń qurylysy kóp jyldan beri toqtap tur. On jyl buryn salyna bastaǵan Kontsert zaly áli paidalanýǵa berilgen joq. Tipti, onyń ǵimaraty jaramsyz kúige tústi. Úkimet ákimdikpen birlesip, osyndai nysandardy qurylysyn birjola sheshýge tiis.
Memleket basshysy Atyraý óńiriniń ekologiialyq ahýalyna arnaiy toqtaldy. Ásirese, Atyraý munai óńdeý zaýytynyń ziiandy qaldyqtary shekti normadan jii asyp ketetinin synǵa aldy. Sonymen qatar oblystaǵy alpaýyt óndirister oryndary, ásirese munai-gaz kompaniialary ekologiia talaptaryn qatań saqtaýy qajet ekenin eskertti.
Prezidenttiń aitýynsha, Jaiyq ózeniniń tartylýy da jurtty qatty alańdatyp otyr. Sý deńgeii sońǵy jyldary tómendep, ózen ańǵarynyń ekologiialyq ahýaly kúrt nasharlap ketken. Al lastaný kórsetkishi boiynsha eń sońǵy – besinshi dárejege jetti.
«Men osy kúrdeli máseleni birneshe ret halyqaralyq deńgeide kóterdim. Qazaqstan men Reseidiń arasynda birneshe kelisimshartqa qol qoiyldy. Ekologiiany, transshekaralyq ózenderdiń bioálemin saqtaý jáne ony tiimdi paidalaný tártibin retteitin quqyqtyq negiz bar. Kórshi elmen osy baǵyttaǵy áriptestikti nyǵaityp, kelisimderdiń múltiksiz oryndalýyna kúsh salý kerek», – dedi Memleket basshysy.
Prezident munai men gazǵa ǵana úmit artpai, óńirde týrizm sekildi bolashaǵy zor salany da damytý qajet ekenin jetkizdi. Memleket basshysynyń aitýynsha, bul jaqta ekologiialyq jáne tanymdyq týrizmdi damytýǵa múmkindik mol. Qiǵash ózeniniń boiynda lotos gúlderi ósetinin kóbi bile bermeidi. Al Inderdegi tuzdy kólde emdeý-saýyqtyrý týrizmin damytýǵa bolady.
Prezident sózin qorytyndylai kele, Atyraý oblysynyń damýyna eńbek sińirgen bir top azamatty memlekettik nagradalarmen marapattady.
Atap aitqanda, eńbek ardageri Qairat Ishanov II dárejeli «Barys» ordenimen, «Atyraýgidrogeologiia» JShS ǵylymi keńesshisi Edige Sabýrov «Parasat» ordenimen, Atyraý oblystyq kardiohirýrgiialyq ortalyǵynyń direktory Marat Qonysov «Qurmet» ordenimen, «Embimunaigaz» AQ operator Safi Sátmaǵambetov III dárejeli «Eńbek Dańqy» ordenimen nagradtaldy. «Eren eńbegi úshin» medali D.Nurpeiisova atyndaǵy akademiialyq orkestrdiń dombyrashysy Jánibek Jámievke tabystaldy.
