مەملەكەت باسشىسى اتىراۋ وبلىسىنىڭ جۇرتشىلىعىمەن كەزدەستٸ, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" اقوردانىڭ رەسمي سايتىنا سٸلتەمە جاساپ.
پرەزيدەنت اتىراۋ جۇرتشىلىعىمەن كەزدەسۋٸندە «قۋاتتى ٶڭٸرلەر – قۋاتتى ەل» قاعيداتىن ۇستاناتىنىن ايتىپ, وبلىستىڭ ٶركەندەۋٸنە تىڭ سەرپٸن بەرەتٸن بٸرقاتار مەسەلەگە توقتالدى. ەڭ الدىمەن, ٶڭٸر ەكونوميكاسىن ەرتاراپتاندىرۋ قاجەت ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
«وسى وبلىستا «ۇلتتىق يندۋسترييالىق مۇناي-حيمييا تەحنوپاركٸ» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعى قۇرىلدى. وندا جۇمىس ٸستەيتٸن كومپانييالارعا سالىق جەنە كەدەن جەڭٸلدٸكتەرٸ بەرٸلەدٸ. سونداي-اق ينۆەستيتسييا تارتۋ ٷشٸن مەملەكەت تاراپىنان تٷرلٸ امال-تەسٸلدەر قاراستىرىلعان. باسقا دا ٸرٸ جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋ كٶزدەلگەن. ولار ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا, ينۆەستيتسييالار مەن جاڭا تەحنولوگييالاردى تارتۋعا جول اشادى. سونىمەن قاتار بٸرنەشە مىڭ جۇمىس ورنىن قۇرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. اتالعان جوبالار ٶڭٸردٸڭ ەكونوميكاسىن ەرتاراپتاندىرۋ ٷشٸن ٶتە ماڭىزدى. ٷكٸمەت جەنە ەكٸمدٸك ينۆەستورلارمەن بٸرلەسٸپ ولاردىڭ تەزٸرەك ٸسكە قوسىلۋىن قامتاماسىز ەتۋگە تيٸس», – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت مۇناي قويمالارىن بارىنشا كٶبەيتۋ اسا ٶزەكتٸ مەسەلە ەكەنٸن ايتتى. قازٸر بٸز دايىن مۇنايدى بٸردەن ەكسپورتقا شىعارۋعا مەجبٷرمٸز. وسىعان وراي «قازمۇنايگازعا» ەكولوگييالىق قاۋٸپسٸزدٸك تالاپتارىن ساقتاي وتىرىپ, اتىراۋ ٶڭٸرٸندە ٷلكەن مۇناي قويماسىن سالۋ مەسەلەسٸن قاراستىرۋدى تاپسىردى.
«ەنەرگەتيكا مينيسترلٸگٸ مۇناي ٶندٸرەتٸن ٸرٸ كومپانييالارمەن قويمانىڭ قۇرىلىسىنا قاتىستى كەلٸسسٶزدەر جٷرگٸزۋٸ كەرەك. مۇناي سالاسىنداعى ەڭبەك نارىعىندا شۇعىل شەشٸلۋگە تيٸس مەسەلەلەر بار. كەلەشەكتە جۇمىسسىزدىقتىڭ پايدا بولۋىنا جول بەرمەۋٸمٸز كەرەك. بۇل ٶتە ماڭىزدى مەسەلەنٸ ٷكٸمەت ٶز نازارىندا ۇستاۋى قاجەت. وسى مەسەلە بويىنشا نەگٸزگٸ شەتەل كومپانييالارىمەن بٸرگە جۇمىس ٸستەۋگە تيٸس. ٷكٸمەتكە وسى شارۋانى شۇعىل قولعا الۋدى تاپسىرامىن», – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى وبلىستاعى بالىق شارۋاشىلىعىن دامىتۋ مەسەلەسٸنە نازار اۋداردى. ٶڭٸردە بالىق ٶڭدەۋ جەنە ودان دايىن ٶنٸم شىعارۋ ٸسٸ دامىپ جاتىر. ەيتسە دە بالىق شارۋاشىلىعىن ودان ەرٸ ٶركەندەتۋ ٷشٸن بٸرقاتار جٷيەلٸ شارا قابىلداۋ قاجەت.
«ەڭ الدىمەن, بەكٸرە تۇقىمداس بالىقتىڭ سانىن كٶبەيتۋگە باسا مەن بەرگەن جٶن. ەلەمدٸك نارىقتا وعان سۇرانىس ٶتە جوعارى. بيىل جايىققا 8,5 ميلليون شاباق جٸبەرٸلدٸ. بۇل جۇمىستى جالعاستىرۋ قاجەت. مەملەكەت قاراماعىندا بەكٸرە ٶسٸرەتٸن ەكٸ زاۋىت بار. وسى كەسٸپورىنداردىڭ توزىعى جەتٸپ, قۇرال-جابدىعى ەبدەن ەسكٸرگەن. زاۋىتتاردى زامان تالابىنا ساي ەتٸپ جاڭعىرتۋ كەرەك. سونداي-اق شاباق ٶسٸرەتٸن جوعارى تەحنولوگييالى جاڭا زاۋىتتار سالۋ ٷشٸن ينۆەستيتسييا تارتۋ اسا ماڭىزدى. جايىق جەنە قيعاش ٶزەندەرٸنٸڭ تارتىلۋى كٷردەلٸ مەسەلە بولىپ تۇر. قازٸر ەكٸ ٶزەننٸڭ ساعاسىنداعى سۋدىڭ تەرەڭدٸگٸ – نەبەرٸ 30-40 سانتيمەتر. بۇل جاعداي بەكٸرەنٸڭ ۋىلدىرىق شاشۋىنا دا كەدەرگٸ كەلتٸرۋدە. سوندىقتان ٷكٸمەت وسى ٶزەندەردٸڭ ساعاسىن تەرەڭدەتۋدٸ قامتاماسىز ەتۋگە تيٸس», – دەدٸ پرەزيدەنت.
پرەزيدەنت سونداي-اق اتىراۋ وبلىسىنداعى جولداردىڭ ساپاسى سىن كٶتەرمەيتٸنٸن ايتىپ, ونىڭ حالىق تۇرمىسىنا جەنە ەكونوميكاعا تٸكەلەي ەسەر ەتەتٸن فاكتور ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
«جەرگٸلٸكتٸ جولداردىڭ 72 پايىزى عانا ورتاشا كٷيدە. مۇنى تٶمەن كٶرسەتكٸش دەۋگە بولادى. وبلىستاعى رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار جولداردىڭ ساپاسى دا جاقسى ەمەس. «اتىراۋ – استراحان» كٷرە جولىن جٶندەۋ جۇمىستارى باياۋ جٷرٸپ جاتىر. ٷكٸمەت ونى ۋاقىتىلى جەنە ساپالى اياقتاۋدى قامتاماسىز ەتۋگە تيٸس. جالپى, وبلىستاعى شۇرق تەسٸك جولدار تالاي رەت جۇرتتىڭ سىنىنا ۇشىرادى. بٸراق سودان ەشقانداي نەتيجە جوق, تيٸستٸ مەكەمەلەر ٶز جۇمىسىن دۇرىس ورىندامايدى. اۋدانارالىق, وبلىسارالىق جولداردىڭ ساپاسى جاقسارماسا, ايماقتاردى دامىتۋ تۋرالى ايتۋدىڭ ٶزٸ قيىن. سوندىقتان جول قۇرىلىسى مەنٸڭ جەكە باقىلاۋىمدا بولادى», – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنت اۋىلداردىڭ بٸر ورتالىقتان بەرٸلەتٸن سۋمەن جابدىقتاۋ جٷيەسٸنە قوسىلماعانىن سىنعا الدى. ونىڭ ايتۋىنشا, كٶپتەگەن ەلدٸ مەكەننٸڭ تۇرعىندارى تازا سۋدى كەيدە بەلگٸلٸ بٸر ۋاقىتتا عانا الادى.
«ينفراقۇرىلىم جەلٸسٸ ەبدەن توزعاندىقتان, وسىنداي احۋال قالىپتاسىپ وتىر. مىسالى, اتىراۋدى جەنە ماقات اۋدانىن سۋمەن قامتاماسىز ەتەتٸن تازارتۋ جٷيەسٸ اپاتتى جاعدايدا تۇر. الداعى بەس جىلدا تۇششى سۋ تاپشىلىعى 40 پايىزعا جەتۋٸ مٷمكٸن. سوندىقتان ٷكٸمەت پەن وبلىس ەكٸمدٸگٸ سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ جٷيەسٸن جاڭعىرتۋعا باسا نازار اۋدارۋى قاجەت. سۋ سٷزەتٸن ەكٸ جاڭا ستانتسييانى تەزٸرەك ٸسكە قوسۋ كەرەك. «استراحان – ماڭعىستاۋ» سۋ قۇبىرىنىڭ 80 پايىزى ەبدەن توزعان. ونى جاڭعىرتۋ جۇمىستارىن تەزدەتۋ قاجەت. سونىمەن بٸرگە ٷكٸمەت ەدٸلدەن جاڭا سۋ قۇبىرىن تارتۋ مەسەلەسٸ بويىنشا بانكتەرمەن, قارجى ينستيتۋتتارىمەن كەلٸسسٶزدەردٸ جانداندىرۋعا تيٸس. ايماقتاعى سۋارۋ كانالدارىنىڭ كٶپشٸلٸگٸ توزىپ تۇر. بيىل ٷش كانالدى جٶندەۋگە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قارجى بٶلٸندٸ. تاعى ون بٸر كانالدى قالپىنا كەلتٸرۋ كەرەك. ٷكٸمەتكە الداعى ەكٸ جىلدا وسى جوبالارعا قارجى بٶلۋ مەسەلەسٸن قاراستىرۋدى تاپسىرامىن», – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
سونىمەن قاتار قاسىم-جومارت توقاەۆ وبلىستاعى دەنساۋلىق ساقتاۋ جٷيەسٸندەگٸ تٷيتكٸلدەرگە توقتالدى. پرەزيدەنتتٸڭ ايتۋىنشا, وبلىستا ٶكپە جەنە جٷرەك-قان تامىرلارى اۋرۋلارىنا شالدىققان ناۋقاستاردىڭ سانى كٶبەيٸپ بارادى. انا مەن بالا ٶلٸمٸ دە از ەمەس. بۇعان ٶڭٸردەگٸ ەكولوگييالىق احۋالدىڭ ناشارلىعى, بٸلٸكتٸ دەرٸگەرلەردٸڭ تاپشىلىعى سەبەپ بولىپ وتىر.
«باستى مٸندەتتٸڭ بٸرٸ – مەديتسينالىق ينفراقۇرىلىمدى جاقسارتۋ. اتىراۋ قالاسىندا ەمحانا عيماراتتارى تاپشى. وبلىستاعى مەديتسينا مەكەمەلەرٸنٸڭ 40 پايىزعا جۋىعى وسىنداي جاعدايدا جۇمىس ٸستەپ جاتىر. پسيحيكالىق دەنساۋلىق ورتالىعى, ونكولوگييالىق ديسپانسەر, جەدەل جەردەم ستانتسييالارىنىڭ جاعدايى سىن كٶتەرمەيدٸ. تٸپتٸ, بۇل مەكەمەلەردٸڭ عيماراتتارى پايدالانۋعا جارامسىز. وسى مەسەلەنٸڭ بەرٸن شۇعىل شەشۋ قاجەت. ەڭ الدىمەن, ٶڭٸرگە مەديتسينا ماماندارىن تارتۋ ٷشٸن ارنايى باعدارلاما ەزٸرلەۋ كەرەك. جەرگٸلٸكتٸ كادرلاردىڭ بٸلٸكتٸلٸگٸن ارتتىرۋ ماڭىزدى. سونداي-اق وبلىستىق پەرزەنتحانانى كٷردەلٸ جٶندەۋدەن ٶتكٸزٸپ, جابدىقتاعان جٶن. اتىراۋدا جاڭا ونكولوگييالىق ديسپانسەر سالۋ مەسەلەسٸن پىسىقتاۋ قاجەت. وبلىستا بٸرقاتار دەنساۋلىق ساقتاۋ نىسانىنىڭ قۇرىلىسى جوسپارلانىپ وتىر. قۇرىلىس جۇمىستارىن كەلەسٸ جىلى باستاۋ كەرەك», – دەدٸ پرەزيدەنت.
كەزدەسۋدە قاسىم-جومارت توقاەۆ قوعامدى الاڭداتىپ وتىرعان سينتەتيكالىق ەسٸرتكٸ مەسەلەسٸنە دە توقتالدى.
«مەن سينتەتيكالىق ەسٸرتكٸ مەسەلەسٸنە ەرەكشە نازار اۋدارعىم كەلەدٸ. ٶكٸنٸشكە قاراي, ادام پسيحيكاسىنا ەسەر ەتەتٸن زاتتار تەز تارالىپ بارا جاتىر. بۇل – ٶتە قاۋٸپتٸ ٷردٸس. قازاقستاندا ەسٸرتكٸگە تەۋەلدٸ 110 مىڭ ادام ەسەپتە تۇر. ونىڭ ٸشٸندە بالالار دا بار. بۇل – بٸز بٸلەتٸن مەلٸمەت قانا. وسى رەتتە ٸشكٸ ٸستەر مينيسترلٸگٸنٸڭ ەسٸرتكٸگە قارسى كٷرەستٸ تيٸمدٸ جٷرگٸزۋٸن تالاپ ەتەمٸن. بٸز بٷكٸل قوعام بولىپ بۇل كەسەلگە قارسى تاباندى تٷردە كٷرەسۋگە تيٸسپٸز», – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
بۇدان بٶلەك, پرەزيدەنت ٶڭٸردە بٸلٸم بەرۋ جەنە مەدەنيەت سالاسىن دامىتۋعا ايرىقشا كٶڭٸل بٶلۋ كەرەك ەكەنٸن ايتتى.
«وبلىستا اپاتتى جاعدايدا تۇرعان جەنە ٷش اۋىسىممەن وقىتاتىن مەكتەپتەر مەسەلەسٸ ەلٸ شەشٸمٸن تاپپاي وتىر. بالاباقشالار دا جەتٸسپەيدٸ. قازٸر 17 مىڭعا جۋىق بالا كەزەكتە تۇر. بۇل مەسەلەلەردٸ شەشۋگە قاجەتتٸ قارجى قاراستىرىلعان. سونىمەن قاتار كەلەسٸ جىلى «جايلى مەكتەپ» ۇلتتىق جوباسىمەن 11 مەكتەپ سالىنادى. بۇعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قارجى بٶلٸنەدٸ. بٸلٸم بەرۋ ينفراقۇرىلىمىن جاڭعىرتۋعا قاتىستى جوسپاردى تولىق ورىنداۋ كەرەك. ٷكٸمەت جەنە ەكٸمدٸك ونىڭ ۋاقتىلى جەنە ساپالى جٷزەگە اسىرىلۋىن قاتاڭ باقىلاۋعا تيٸس, – دەدٸ پرەزيدەنت.
سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسى ٶڭٸردەگٸ كەسٸپتٸك-تەحنيكالىق جەنە جوعارى بٸلٸم ساپاسىن ارتتىرىپ, وسى باعىتتاعى وقۋ ورىندارىن كٷشەيتۋ اسا ماڭىزدى ەكەنٸن جەتكٸزدٸ.
»مەن قىركٷيەكتەگٸ جولداۋىمدا وسىعان قاتىستى بٸرقاتار مٸندەت جٷكتەدٸم. مەنٸڭ باستاماممەن اتىراۋدا رەسەيدٸڭ گۋبكين اتىنداعى مۇناي-گاز ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ فيليالى اشىلدى. اتالعان ۋنيۆەرسيتەتتٸڭ تٷلەكتەرٸنە ەڭبەك نارىعىندا سۇرانىس كٶپ بولادى دەپ سەنەمٸن. مەنٸڭ تاپسىرماممەن قازاقستاننىڭ ٸرگەلٸ جوعارى وقۋ ورىندارىندا بٸلٸم الۋ ٷشٸن باتىس ايماقتاردىڭ جاستارىنا 10 مىڭ گرانت بٶلٸندٸ. بٸراق وسى گرانتتارمەن وقۋعا تٷسكەن بالا كٶپ ەمەس. مەن بۇل تۋرالى كەشە اقتاۋدا دا ايتتىم. اتىراۋ وبلىسىنا بٶلٸنگەن 4 مىڭ گرانتتىڭ 800-گە جۋىعى عانا يگەرٸلگەن. بۇل – ٶتە تٶمەن كٶرسەتكٸش», – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنتتٸڭ پٸكٸرٸنشە, اتىراۋ ەربٸر تۇرعىنعا قولايلى, تازا, زاماناۋي قالاعا اينالۋعا تيٸس. قالادا كەيبٸر نىسانداردىڭ قۇرىلىسى كٶپ جىلدان بەرٸ توقتاپ تۇر. ون جىل بۇرىن سالىنا باستاعان كونتسەرت زالى ەلٸ پايدالانۋعا بەرٸلگەن جوق. تٸپتٸ, ونىڭ عيماراتى جارامسىز كٷيگە تٷستٸ. ٷكٸمەت ەكٸمدٸكپەن بٸرلەسٸپ, وسىنداي نىسانداردى قۇرىلىسىن بٸرجولا شەشۋگە تيٸس.
مەملەكەت باسشىسى اتىراۋ ٶڭٸرٸنٸڭ ەكولوگييالىق احۋالىنا ارنايى توقتالدى. ەسٸرەسە, اتىراۋ مۇناي ٶڭدەۋ زاۋىتىنىڭ زيياندى قالدىقتارى شەكتٸ نورمادان جيٸ اسىپ كەتەتٸنٸن سىنعا الدى. سونىمەن قاتار وبلىستاعى الپاۋىت ٶندٸرٸستەر ورىندارى, ەسٸرەسە مۇناي-گاز كومپانييالارى ەكولوگييا تالاپتارىن قاتاڭ ساقتاۋى قاجەت ەكەنٸن ەسكەرتتٸ.
پرەزيدەنتتٸڭ ايتۋىنشا, جايىق ٶزەنٸنٸڭ تارتىلۋى دا جۇرتتى قاتتى الاڭداتىپ وتىر. سۋ دەڭگەيٸ سوڭعى جىلدارى تٶمەندەپ, ٶزەن اڭعارىنىڭ ەكولوگييالىق احۋالى كٷرت ناشارلاپ كەتكەن. ال لاستانۋ كٶرسەتكٸشٸ بويىنشا ەڭ سوڭعى – بەسٸنشٸ دەرەجەگە جەتتٸ.
«مەن وسى كٷردەلٸ مەسەلەنٸ بٸرنەشە رەت حالىقارالىق دەڭگەيدە كٶتەردٸم. قازاقستان مەن رەسەيدٸڭ اراسىندا بٸرنەشە كەلٸسٸمشارتقا قول قويىلدى. ەكولوگييانى, ترانسشەكارالىق ٶزەندەردٸڭ بيوەلەمٸن ساقتاۋ جەنە ونى تيٸمدٸ پايدالانۋ تەرتٸبٸن رەتتەيتٸن قۇقىقتىق نەگٸز بار. كٶرشٸ ەلمەن وسى باعىتتاعى ەرٸپتەستٸكتٸ نىعايتىپ, كەلٸسٸمدەردٸڭ مٷلتٸكسٸز ورىندالۋىنا كٷش سالۋ كەرەك», – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت مۇناي مەن گازعا عانا ٷمٸت ارتپاي, ٶڭٸردە تۋريزم سەكٸلدٸ بولاشاعى زور سالانى دا دامىتۋ قاجەت ەكەنٸن جەتكٸزدٸ. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, بۇل جاقتا ەكولوگييالىق جەنە تانىمدىق تۋريزمدٸ دامىتۋعا مٷمكٸندٸك مول. قيعاش ٶزەنٸنٸڭ بويىندا لوتوس گٷلدەرٸ ٶسەتٸنٸن كٶبٸ بٸلە بەرمەيدٸ. ال يندەردەگٸ تۇزدى كٶلدە ەمدەۋ-ساۋىقتىرۋ تۋريزمٸن دامىتۋعا بولادى.
پرەزيدەنت سٶزٸن قورىتىندىلاي كەلە, اتىراۋ وبلىسىنىڭ دامۋىنا ەڭبەك سٸڭٸرگەن بٸر توپ ازاماتتى مەملەكەتتٸك ناگرادالارمەن ماراپاتتادى.
اتاپ ايتقاندا, ەڭبەك ارداگەرٸ قايرات يششانوۆ II دەرەجەلٸ «بارىس» وردەنٸمەن, «اتىراۋگيدروگەولوگييا» جشس عىلىمي كەڭەسشٸسٸ ەدٸگە سابۋروۆ «پاراسات» وردەنٸمەن, اتىراۋ وبلىستىق كارديوحيرۋرگييالىق ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى مارات قونىسوۆ «قۇرمەت» وردەنٸمەن, «ەمبٸمۇنايگاز» اق وپەراتور سافي سەتماعامبەتوۆ III دەرەجەلٸ «ەڭبەك داڭقى» وردەنٸمەن ناگرادتالدى. «ەرەن ەڭبەگٸ ٷشٸن» مەدالٸ د.نۇرپەيٸسوۆا اتىنداعى اكادەمييالىق وركەستردٸڭ دومبىراشىسى جەنٸبەك جەميەۆكە تابىستالدى.
