Qazaqstannyń Profilaktikalyq meditsina akademiiasynyń prezidenti Almaz Sharman almatylyqtardy COVID-19-dyń aldyn alý sharalaryn saqtaýǵa shaqyrdy, dep habarlaidy QazAqparat.
Onyń aitýynsha, eger shekteý talaptaryn saqtaityn bolsaq, virýs juqtyrý men ólim-jitimdi edáýir azaitýǵa bolady.
Almatyda 25 jeltoqsannan bastap 5 qańtarǵa deiin Qazaqstanda, onyń ishinde Almatyda koronavirýs infektsiiasynyń aldyn alý boiynsha sharalar kúsheitildi.
Álemde kúrdeli epidemiologiialyq ahýal jaǵdaiynda jańa sharalardyń qabyldanyp jatqanyn atap ótý mańyzdy. Mysaly, Niý-Iorkte Ulybritaniiadan kelgen jolaýshylarǵa qalaǵa kelgen kezde mindetti karantin talaptaryn buzǵany úshin 1000 dollar aiyppul salynady. 27 jeltoqsannan bastap 2021 jyldyń 10 qańtaryna deiin Izrailde koronavirýs infektsiiasyn juqtyrǵandardyń sany kúrt ósýine bailanysty qatań karantin engiziledi. Bul jerde eger syrqattanýshylyq kórsetkishteri aitarlyqtai tómendemese, shekteýler taǵy eki aptaǵa uzarady.
Qazaqstannyń Profilaktikalyq meditsina akademiiasynyń prezidenti Almaz Sharman Almaty qalasynyń óńirlik kommýnikatsiialar qyzmetine bergen suhbatynda koronavirýs boiynsha epidemiologiialyq jaǵdaidy taldaý úshin boljamdy modelder aýrýmen kúreste qabyldanyp jatqan sharalarǵa qalai áser etetinin aitty.
Álemde indettiń damýyn jáne koronavirýstyq infektsiiany juqtyrý qaýpin baǵalaýdyń birneshe matematikalyq modelderi qoldanylady. Professor AQSh-tyń Sietldegi Vashington ýniversitetiniń janyndaǵy metrika jáne densaýlyq saqtaýdy baǵalaý institýtynyń modelin qoldanady. Bul institýttyń statistikalyq boljamdary kópshilikke ashyq.
«Model dinamikamen erekshelenedi, iaǵni boljamdar aǵymdaǵy jaǵdaiǵa bailanysty ózgeredi. Ol birneshe stsenariidi qarastyrady, mysaly: karantin nemese lokdaýn túrinde áleýmettik utqyrlyqty shekteýdi engizý, betperde kiiý, aýrýhana sektorynyń daiyndyǵyn qamtamasyz etý jáne boljamdar olarǵa bailanysty. Eger shekteý sharalaryn ustanatyn bolsa, onda juqtyrý men ólim jaǵdailaryn edáýir azaitýǵa bolady. Biraq eshteńe bolmaǵandai ómir súrýdi jalǵastyrsa, onda kórsetkishter áldeqaida nashar bolyp shyǵýy múmkin», - dedi ol.
Professordyń sózinshe, epidemiologiialyq modelder aýa-raiy boljamy siiaqty, yqtimaldylyqtyń matematikalyq esepteýlerine negizdelgen. Osyǵan bailanysty olarda belgili bir qatelik úlesi bar. Soǵan qaramastan, boljamdardy zertteý Densaýlyq saqtaý júiesine resýrstardy utymdy jumyldyrýǵa múmkindik beredi. Mysaly, aýrýhanaǵa tósek sanyn josparlaý jáne qajetti meditsinalyq qyzmetkerlerdi tartý.
«Mundai málimetter halyqtyń infektsiianyń taralýynyń aldyn alý sharalaryn utymdy jáne úreige boi aldyrmai qoldana otyryp, epidemiiaǵa daiyn bolýy úshin mańyzdy. Kóptegen jaǵdailarda epidemiologiialyq boljamdar aýa raiy boljamy siiaqty printsipke qurylady. Biraq aýa-raiynyń qandai bolatyny bizge bailanysty emes. Sondyqtan biz aýa raiyn boljap, soǵan sáikes kiinemiz. Aýa-raiynan ózgesheligi, aldaǵy pandemiia tolqynynyń aýqymy kóbine ózimizge bailanysty, atap aitqanda, biz áleýmettik qashyqtyqty qanshalyqty saqtaitynymyzǵa, betperde kiip, adamdar kóp jinalatyn, ásirese, ǵimarat ishinde bolatyn is-sharalarǵa barýdan qanshalyqty bas tartatynymyzǵa bailanysty», - dedi A.Sharman.
Almatyda epidemiialyq jaǵdaidyń turaqsyzdyǵyn eskere otyryp, COVID-19 naýqastaryna arnalǵan 7011 tósek-orny bar 23 statsionar, onyń ishinde 250 oryndyq reanimatsiialyq statsionar daiyndaldy. Pandemiia kezinde 3 jańa infektsiialyq statsionar salynyp, eki klinika qaita quryldy.
Sonymen qatar, Almaty ákimdigi qala turǵyndary men qonaqtaryn óz densaýlyǵy men ainalasyndaǵylardyń amandyǵy úshin sanitarlyq-epidemiialyq talaptardy qatań saqtaýdy suraidy. Koronavirýs infektsiiasy qart adamdar úshin qaýipti, sondyqtan olarǵa múmkindiginshe úide bolý kerek. Barlyq qala turǵyndaryna adamdar kóp jinalatyn oryndarǵa barýdan bas tartý, áleýmettik qashyqtyq pen betperde rejimin saqtaý boiynsha usynystar berildi.
Almatyda qalanyń Bas memlekettik sanitar dárigeriniń qaýlysyna sáikes oiyn-saýyq, sporttyq is-sharalardy, kórmelerdi, forýmdardy, konferentsiialardy, sondai-aq otbasylyq, saltanatty, merekelik, estelik is-sharalardy ótkizýge (banketter, úilený toilary, mereitoilar, eske alý) shekteý qoiylǵan. Onyń ishinde úide jáne adamdar kóp jinalatyn ózge de is-sharalardy (10-nan astam adam) úi-jailarda jáne ashyq aýada ótkizýge tyiym salynady, al 25 jeltoqsannan 5 qańtarǵa deiin – barlyq uiymdar men mekemelerde jańa jyldyq is-sharalardy ótkizýge, sondai-aq animatorlardy (Aiaz Ata, Aqshaqar jáne t.b. jańa jyldyq keiipkerlerdi) úige shaqyrý boiynsha agenttikterdiń jumysyna tyiym salynady.
Qala turǵyndaryna:
- qushaqtaý, qol alysýdy qosa alǵanda, tikelei bailanys jasaýdan aýlaq bolyńyz;
- qoldy jii jýyp, úiden tys jerde bir rettik salfetkany paidalaný;
- úi-jailardy jeldetý;
jótelgende, túshkirgende qol oramalyn qoldanyńyz nemese shyntaq býynyna túshkirińiz;
- úiden shyǵar aldynda meditsinalyq betperde, sondai-aq uzyn jeńdi syrtqy kiim kiiý kerek. Úige oralǵanda, betperdeni, qolǵapty muqiiat alyp, paketke salyp, aýzyn jaýyp, qoqysqa tastaý kerek. Sodan keiin qoldy shaiý nemese zararsyzdandyrý kerek;
- kem degende 1,5 m áleýmettik qashyqtyqty saqtaý usynylady.
