El namysy tarazyǵa túser jerde beldeser jigit shyqpasa, el iesi aqsaqaldar “Ýa, jurtym, qazaqta qalja jegen qatyn joq pa” dep qatty nazalanǵan eken. “Ózińdi-óziń syilasań, jat janynan túńiler”, “Qoi asyǵyn qorlama, qolaiyńa jaqsa saqa qoi” degen danalyqty tý etip ustaǵan ata-babamyz kezinde qytaidan ne qalmaqtan, orystan ne qyrǵyzdan jigit satyp ákep namysyn qorǵatpaǵan.
Qazirgi qazaq sportyna qarap otyryp, qazaqtyń namysyn qazaq, tipti bolmasa osy elde týyp-ósken sportshylar ǵana qorǵar kún qashan týar eken dep kúiinesiń. Rasynda qazaqta qalja jegen qatyn joq pa? El namysyn qorǵaityn atan jilik azamat týatyn ana qalmaǵany ma? Olai bolsa, keshegi Qajymuqan, Balýan Sholaq, Mádiler, búgingi Serik, Jaqsylyq, Ámin, Dáýlet, Ermahan, Bekzat, Ilia, (Iliani men eshýaqytta bótenge sanamaimyn. Ol janymen, júregimen qazaq) Jasulandar qaidan shyqty? Kúni keshe ótken Rio Olimpiadasyna Qazaqstan atynan 14 jaldamaly qatysypty. 14 altyn ákeldi me? Joq. Sol 14 jaldamalynyń ornyna 14 ózimizdiń elde ósip-óngen sportshy barsa qalai bolar edi? Búgin jeńiske jetpese erteń jeter edi ǵoi. Sol jaldamalylarǵa ketken qyrýar aqshany aiamai jumsap óz júirigimizdi nege baptamaimyz?
Ministrden bastap, sport salasynyń basshylary jeńimpazdyń janyna úimelei ketýge sheber. Biraq sol sportshynyń tuǵyrǵa deiingi jolyna, ósý, daiyndalý, jattyǵýyna úńilip, zerttep kórdi me eken? Bolashaq sportshylar qaida jattyǵyp jatyr, ne jep, ne iship júr, tamaǵy qandai, bapkerdiń kúii qandai? Bul máselege olar bas qatyrmaidy. Bar tyndyratyny – anda-sanda tekseredi. Tekserý kele jatyr degennen-aq jasandy jasyl shyrshalar ornatylyp, qaly kilemder tóselip, aspazdar ómiri kimegen kiim kiip, oqýshylar úiretilip, tamaq máziri ózgertilip, sóileitin bir-eki adamdy daiyndap... Boldy. Daiyndap qoiǵan bir-eki sportzal bolady. Tekserýshini soǵan aparady. Al ana sasyq, kir, las jertólelerde jattyǵyp jatqandardy, árine, teksertpeidi.
Ár ministr ózi turǵan kezde qandai jolmen bolsyn kózge túsip, jetistikke jetip qalýdy oilaidy. Ózi ketken soń “búl bolmasa, kúl bolsyn”. Qazaqtyń bolashaǵyn oilamaidy. Sol úshin de basqa memlekettiń daiar sportshysyn qyrýar aqshaǵa, el qarjysyna, halyq qaltasyna satyp ala salady. Ol jeńiske jete qalsa, kók týǵa orap, ótirik ánuran aitqyzyp álek. Mine, óstip eldi aldap kele jatyr.
Qazirgi mádeniet jáne sport ministri qazaqqa jany ashityn bolsa, aldymen qazaqtyń namysyn qazaqqa qorǵatýy kerek. Búgin kelip báige alyp, erteń taiyp turatyn kelimsekke emes.
Sport mektepterindegi jas sportshylardyń jaǵdaiyna kóńil bólinýi kerek. Qazaqtyń bolashaǵy solar. Búgingini emes, bolashaqty oilaýymyz kerek. Tamaǵy qunarly ma, jatqan jeri jaily ma, jattyǵý zaly jaryq, keń, kún sáýlesi túsetin, taza aýa kiretin jer me? Zamanaýi jattyǵý quraldary bar ma? Sport mektepterine (ásirese ziltemirge) qabyldanyp jatqandar kimder? Bapkerler aýyl-aýyldy aralap júrip, atqa minip, aqqa toiyp ósken, ýyzyna jaryǵan qyr balasyn taýyp ákele ala ma? Álde “joǵarydan” túsken qońyraý boiynsha qan-sóli joq bozarǵan bir bozókpeni alýǵa májbúr bola ma? Odan qandai ziltemirshi shyǵady?
Qaida qazaqtyń naǵyz ultjandy, eljandy, namysty marǵasqa jigitteri? Qaida qazaq bapkerleri? Shyǵa almai júrse eken-aý, shyǵarmai júrmiz ǵoi. Bolmasa ziltemirden elge eńbegi sińgen, shákirtin de shyńǵa shyǵarǵan, tipti Ilia Ilindei oǵlandy baptaǵan Erjas Boltaev, Dáýlet Ádilǵazin, Toishan Bektemirov kimnen kem edi. Qaida solar? Bilimge de, tehnikaǵa da, aqyl men minezge de bai, júreginde qazaq namysy, tamyrynda qazaq qany týlap jatqan sondai bapkerlerge tizgin berer, senim artar kez jetti emes pe.
Bapker eńbegi men bedeli nege eskerilmeidi? Bolashaq sportshyny tumsyǵynan sypyryp, tusaýyn kesip, balapan kúninen babyna keltiretin solar emes pe. Ǵylymǵa júginsek, kez kelgen qasiet bala boiyna tek 14-15 jasqa deiin ǵana qalyptasady eken. Endeshe bolashaq sportshynyń boiyna eń sheber ádis-tásildi, sporttyq daǵdyny, sporttyq minez-qulyqty qalyptastyratyn sol bapkerler. Bapker tek bapker emes, ol balaǵa áke, aǵa, ustaz. Balany sporttyq qana emes, adamgershilik minez-qulyqqa da tárbielep shyǵaratyn sol bapkerler. Sol bapkerler kim?
Olar – azǵana jalaqyǵa qanaǵat etip, abyroi da, ataq ta, aqsha da qýmai, aldyndaǵy balasynan basqada sharýasy bolmai, áldebir jertólelerde tynymsyz jattyǵý jasatyp jatqandar.
Olar – ondaǵan jyldar tynymsyz eńbektenip, daiar “ónimdi” Ni men túrik shalyna ótkizip berip jatqandar.
Olar – shákirti jeńiske jetken kezde de qasynda turyp halyqqa kórine almaityndar.
Al biz sportymyz qarqyndy damydy, tórt qubylamyz túgel dep shirengende aiyl baýymyzdy úzip jibere jazdaimyz.
Ámina Qurmanǵaliqyzy, synshy,
jertólede jattyǵyp júrgen bolashaq ziltemirshiniń ájesi.
"Jas Alash" gazeti