ٶزiڭنەن تۋماي ۇل بولماس

ەل نامىسى تارازىعا تٷ­سەر جەردە بەلدەسەر جiگiت شىقپاسا, ەل يەسi اقساقالدار “ۋا, جۇرتىم, قازاقتا قالجا جەگەن قاتىن جوق پا” دەپ قاتتى نازالانعان ەكەن. “ٶزiڭدi-ٶزiڭ سىيلاساڭ, جات جانىنان تٷڭiلەر”, “قوي اسىعىن قورلاما, قولايىڭا جاقسا ساقا قوي” دەگەن دانالىقتى تۋ ەتiپ ۇستاعان اتا-بابامىز كەزiندە قىتايدان نە قالماقتان, ورىستان نە قىرعىزدان جiگiت ساتىپ ەكەپ نامىسىن قورعاتپاعان.

قا­زiرگi قازاق سپورتىنا قاراپ وتىرىپ, قازاقتىڭ نامىسىن قازاق, تiپتi بولماسا وسى ەلدە تۋىپ-ٶسكەن سپورتشىلار عانا قورعار كٷن قاشان تۋار ەكەن دەپ كٷيiنەسiڭ. راسىندا قازاقتا قالجا جەگەن قاتىن جوق پا? ەل نامىسىن قورعايتىن اتان جiلiك ازامات تۋاتىن انا قالماعانى ما? ولاي بولسا, كەشەگi قاجى­مۇقان, بالۋان شولاق, مەديلەر, بٷگiنگi سەرiك, جاقسىلىق, ەمين, دەۋلەت, ەرماحان, بەكزات, يليا, (يليانi مەن ەشۋاقىتتا بٶتەنگە سانامايمىن. ول جانىمەن, جٷ­رەگi­مەن قازاق) جاسۇلاندار قايدان شىقتى? كٷنi كەشە ٶتكەن ريو وليمپياداسىنا قازاقستان اتىنان 14 جالدامالى قاتىسىپتى. 14 التىن ەكەلدi مە? جوق. سول 14 جالدامالىنىڭ ورنىنا 14 ٶزi­مiزدiڭ ەلدە ٶسiپ-ٶنگەن سپورتشى بارسا قالاي بولار ەدi? بٷگiن جەڭiسكە جەتپەسە ەرتەڭ جەتەر ەدi عوي. سول جالدامالىلارعا كەتكەن قىرۋار اقشانى اياماي جۇم­ساپ ٶز جٷيرiگiمiزدi نەگە باپتامايمىز?

مينيستردەن باستاپ, سپورت سالاسىنىڭ باسشىلارى جەڭiمپازدىڭ جانىنا ٷيمەلەي كەتۋگە شەبەر. بiراق سول سپورتشىنىڭ تۇعىر­عا دەيiنگi جولىنا, ٶسۋ, دايىندالۋ, جاتتىعۋىنا ٷڭiلiپ, زەرتتەپ كٶردi مە ەكەن? بولاشاق سپورتشىلار قايدا جاتتىعىپ جاتىر, نە جەپ, نە iشiپ جٷر, تاماعى قانداي, باپكەردiڭ كٷيi قانداي? بۇل مەسەلەگە ولار باس قاتىرمايدى. بار تىندىراتىنى – اندا-ساندا تەكسەرە­دi. تەكسەرۋ كەلە جاتىر دەگەننەن-اق جاساندى جاسىل شىرشالار ورناتىلىپ, قالى كiلەمدەر تٶسەلiپ, اسپازدار ٶمiرi كيمەگەن كيiم كيiپ, وقۋشىلار ٷيرەتiلiپ, تاماق مەزiرi ٶزگەرتiلiپ, سٶيلەيتiن بiر-ەكi ادامدى دايىنداپ... بولدى. دايىنداپ قويعان بiر-ەكi سپورتزال بولادى. تەكسەرۋشiنi سوعان اپارادى. ال انا ساسىق, كiر, لاس جەرتٶلەلەردە جاتتىعىپ جات­قانداردى, ەرينە, تەكسەرت­پەيدi.

ەر مينيستر ٶزi تۇرعان كەزدە قانداي جولمەن بولسىن كٶزگە تٷسiپ, جەتiستiككە جەتiپ قالۋدى ويلايدى. ٶزi كەتكەن سوڭ “بٷل بولماسا, كٷل بولسىن”. قازاقتىڭ بولاشاعىن ويلامايدى. سول ٷشiن دە باسقا مەملەكەتتiڭ دايار سپورتشىسىن قىرۋار اقشاعا, ەل قارجىسىنا, حا­لىق قالتاسىنا ساتىپ الا سالادى. ول جەڭiسكە جەتە قالسا, كٶك تۋعا وراپ, ٶتiرiك ەنۇران ايتقىزىپ ەلەك. مiنە, ٶستiپ ەلدi الداپ كەلە جاتىر.

قازiرگi مەدەنيەت جەنە سپورت مينيسترi قازاققا جانى اشيتىن بولسا, الدىمەن قازاقتىڭ نامىسىن قازاققا قورعاتۋى كەرەك. بٷگiن كەلiپ بەيگە الىپ, ەرتەڭ تايىپ تۇراتىن كەلiم­سەككە ەمەس.

سپورت مەكتەپتەرiندەگi جاس سپورتشىلاردىڭ جاعدايىنا كٶڭiل بٶلiنۋi كەرەك. قازاقتىڭ بولاشاعى سولار. بٷگiنگiنi ەمەس, بولاشاقتى ويلاۋىمىز كەرەك. تاماعى قۇنارلى ما, جاتقان جەرi جاي­لى ما, جاتتىعۋ زالى جارىق, كەڭ, كٷن سەۋلەسi تٷ­سەتiن, تازا اۋا كiرەتiن جەر مە? زاماناۋي جاتتىعۋ قۇ­رالدارى بار ما? سپورت مەكتەپتەرiنە (ەسiرەسە زiل­تەمiرگە) قا­­بىلدانىپ جات­قاندار كiمدەر? باپكەرلەر اۋىل-اۋىلدى ارالاپ جٷرiپ, اتقا مiنiپ, اققا تويىپ ٶسكەن, ۋىزىنا جارىعان قىر بالاسىن تاۋىپ ەكەلە الا ما? ەلدە “جوعارىدان” تٷس­كەن قوڭىراۋ بويىنشا قان-سٶلi جوق بوزارعان بiر بوز­ٶكپەنi الۋعا مەجبٷر بولا ما? ودان قانداي زiلتەمiرشi شىعادى?

قايدا قازاقتىڭ ناعىز ۇلتجاندى, ەلجاندى, نامىستى مارعاسقا جiگiتتەرi? قايدا قازاق باپكەرلەرi? شىعا الماي جٷرسە ەكەن-اۋ, شىعارماي جٷرمiز عوي. بولماسا زiلتەمiردەن ەلگە ەڭ­بەگi سiڭگەن, شەكiرتiن دە شىڭعا شىعارعان, تiپتi يليا يليندەي وعلاندى باپتاعان ەرجاس بولتاەۆ, دەۋلەت ەدiلعازين, تويشان بەكتە­مiروۆ كiمنەن كەم ەدi. قايدا سولار? بiلiمگە دە, تەحنيكاعا دا, اقىل مەن مiنەزگە دە باي, جٷرەگiندە قازاق نامىسى, تامىرىندا قازاق قانى تۋلاپ جاتقان سونداي باپكەرلەرگە تiزگiن بەرەر, سەنiم ارتار كەز جەتتi ەمەس پە.

باپكەر ەڭبەگi مەن بە­دەلi نەگە ەسكەرiلمەيدi? بولاشاق سپورتشىنى تۇمسىعىنان سىپىرىپ, تۇساۋىن كەسiپ, بالاپان كٷنiنەن بابىنا كەلتiرەتiن سولار ەمەس پە. عىلىمعا جٷگiنسەك, كەز كەلگەن قاسيەت بالا بويىنا تەك 14-15 جاسقا دەيiن عانا قالىپتاسادى ەكەن. ەندەشە بولاشاق سپورتشىنىڭ بويىنا ەڭ شەبەر ەدiس-تەسiلدi, سپورتتىق داعدىنى, سپورتتىق مiنەز-قۇلىقتى قالىپ­تاس­تىراتىن سول باپكەرلەر. باپكەر تەك باپكەر ەمەس, ول بالاعا ەكە, اعا, ۇستاز. بالانى سپورتتىق قانا ەمەس, ادامگەرشiلiك مiنەز-قۇلىققا دا تەربيەلەپ شىعاراتىن سول باپكەرلەر. سول باپكەرلەر كiم?

ولار – ازعانا جالاقىعا قاناعات ەتiپ, ابىروي دا, اتاق تا, اقشا دا قۋماي, الدىنداعى بالاسىنان باسقادا شارۋاسى بولماي, ەل­دەبiر جەرتٶلەلەردە تىنىمسىز جاتتىعۋ جاساتىپ جات­قاندار.

ولار – ونداعان جىلدار تىنىمسىز ەڭبەكتەنiپ, دايار “ٶنiمدi” ني مەن تٷرiك شالىنا ٶتكiزiپ بەرiپ جاتقاندار.

ولار – شەكiرتi جەڭiسكە جەتكەن كەزدە دە قاسىندا تۇرىپ حالىققا كٶرiنە المايتىندار.

ال بiز سپورتىمىز قار­قىندى دامىدى, تٶرت قۇبىلامىز تٷگەل دەپ شiرەنگەندە ايىل باۋىمىزدى ٷزiپ جi­بەرە جازدايمىز.

ەمينا قۇرمانعاليقىزى, سىنشى,

جەرتٶلەدە جاتتىعىپ جٷرگەن بولاشاق زiلتەمiرشiنiڭ ەجەسi.

"جاس الاش" گازەتٸ