Foto: Halyq-uni.kz
Qazirgi tańda internet pen onlain oiyn platformalary balalar men jasóspirimderdiń kúndelikti ómiriniń ajyramas bóligine ainaldy. Solardyń biri – Roblox onlain-platformasy. Qazirgi tańda «Roblox» sózin bilmeitin bala joq. Bul paidalanýshylarǵa óz oiyndaryn qurýǵa, virtýaldy álemderde qarym-qatynas jasaýǵa jáne basqa oiynshylarmen tikelei bailanys ornatýǵa múmkindik beretin halyqaralyq platforma. 2025 jylǵy ashyq derekkózderge sáikes, Roblox platformasyna kiretin kúndelikti belsendi qoldanýshylar sany 150 millionǵa jýyq. Paidalanýshylardyń basym bóligin kámeletke tolmaǵan balalar men jasóspirimder quraidy. Ata-analar, pedagogter jáne halyqaralyq sarapshylar tarapynan Roblox oiynynyń balalar psihikasyna keri áser etýi múmkin ekendigi týraly alańdaýshylyq jii kóterilýde. Atap aitqanda, virtýaldy táýeldilik, agressivti minez-qulyq, shynaiy ómirden alshaqtaý, sondai-aq jas ereksheligine sai kelmeitin kontentpen betpe-bet kelý faktileri kezdesedi. Bul týraly AMANAT Fraktsiiasynyń depýtaty Únzila Shapaq Májilis otyrysynda aitty, dep habarlaidy Ult.kz.
Qazaqstan Respýblikasy Premer-Ministriniń orynbasary – Jasandy intellekt jáne tsifrlyq damý ministri J.H. Mádievke joldaǵan depýtattyq saýalynda Ú. Shapaq «Oiynnan ot shyǵar» demekshi, balalardyń psihologiialyq damýyna mundai faktorlardyń áseri uzaq merzimdi teris saldarǵa ákelýi yqtimal ekenin jetkizdi. Sonymen qatar, onyń sózinshe Roblox siiaqty ashyq onlain-platformalarda kámeletke tolmaǵan balalarǵa qatysty qylmystyq nieti bar tulǵalardyń, sonyń ishinde pedofilder men alaiaqtardyń belsendi áreket etetini týraly derekter bar.
Foto: parlam.kz
«Olardyń taktikalary qarapaiym, alaida hirýrgiialyq dáldikpen jasalatyndai. Aldymen oiyndaǵy virtýaldy chat arqyly balanyń senimine kirip, keiinnen Roblox-tan Telegramǵa kóship, qupiia kezdesýge shaqyrady jáne aiaǵy qaiǵyly oqiǵamen aiaqtalýy múmkin. Al alaiaqtar dál osylai balanyń senimine kirip, oǵan syilyq berýge ýáde berip, ata-anasynyń kartasynyń nomerin jáne SMS-kodty suraidy. Bala senip aitqandaryn oryndaidy, nátijesinde kartadan aqsha sheshilip alynady.
Árine, kompaniia «balalarǵa eń qaýipsiz orta jasaimyz» dep jar salýdan jalyǵar emes. Biraq sekýndyna 50 myńnan astam habar aǵylyp jatqan ortany tolyq baqylaý múmkin emes», - dep otyr depýtat.
2025 jyldyń 18 jeltoqsanynda Qazaqstan Respýblikasynyń Mádeniet jáne aqparat vitse-ministri Evgenii Kochetovtiń bergen jaýabynda: «Biz Roblox-ty bloktaý nemese shekteý máselesin qarastyrmaimyz» dep aitqan bolatyn.
Bul rette «Balanyń quqyqtary týraly» QR Zańyna sáikes, memlekettik organdar, jeke jáne zańdy tulǵalar balany onyń densaýlyǵyna, imandylyq jaǵynan jáne rýhani damýyna ziian keltiretin áleýmettik ortanyń, aqparattyń, nasihat pen úgittiń teris yqpalynan qorǵaýǵa mindetti (36-baby 1-tarmaǵy).
Roblox platformasynyń balalar qaýipsizdigine, psihologiialyq damýyna jáne kontenttiń baqylaýsyzdyǵyna bailanysty birqatar memleketter qatań sharalar qabyldaýda. Atap aitqanda, Túrkiia, Katar, Resei, Qytai, Iran, Soltústik Koreia jáne basqa da memleketterde atalǵan platforma buǵattaldy.
«Osy tusta Hákim Abai: «Bala tárbiesi basty bailyǵyń, keshikseń kóretiniń qaiǵy-muń» dep aitpaqshy, biz tek el ishinde qandai da bir qaiǵyly jaǵdai oryn alǵannan keiin ǵana áreket etýimiz kerek pe degen suraq týyndaidy.
Al Qazaqstanda ne sebepti áli kúnge deiin atalǵan platformaǵa qatysty uqsas shekteý nemese tereń saraptamalyq baǵalaý júrgizilmei otyrǵany túsiniksiz kúiinde qalyp otyr», - degen depýtat Shapaq osyǵan orai, ministrlikten tómendegi suraqtarǵa resmi jaýap berýdi surady:
1. Qazaqstan Respýblikasynda Roblox platformasynyń balalar men jasóspirimderge tigizetin psihologiialyq jáne áleýmettik áserine qatysty arnaiy zertteýler júrgizildi me?
2. Ózge elderde Roblox platformasyn buǵattaý tájiribesin eskere otyryp, Qazaqstanda bul platformanyń qyzmetin shekteý nemese qosymsha baqylaý tetikterin engizý máselesi qarastyrylyp jatyr ma?
3. Sondai-aq balalardyń internettegi qaýipsizdigin qamtamasyz etý maqsatynda qandai naqty aldyn alý sharalary qabyldanyp otyr?
4. IIM, Bas Prokýratýrada onlain oiyn platformalary arqyly alaiaqtyq, bopsalaý siiaqty quqyq buzýshylyq faktorlary tirkelgen be?
«Atalǵan máseleler qoǵamnyń, ata-analardyń jáne balalardyń qaýipsizdigi turǵysynan asa mańyzdy ekenin eskere otyryp, depýtattyq saýaldy qaraý nátijeleri týraly zańda belgilengen merzimde habarlaýyńyzdy suraimyn», - dep aityp ótti Únzila Shapaq.
