Sońǵy kezde qoǵamda pedofiliia derti dendep barady. "Pedofil" sózin estigen jurttyń tóbe shashy tik turyp, jany túrshigetin jaǵdaiǵa jetti. Álem elderi "aqyrzaman aýrýymen" shama-sharqynsha kúresip, "sábiqumarlarǵa" tosqaýyl qoiýda. Osy tusta tilshimiz shet memleketterde pedofildermen kúres qalai júrgiziletinin zerdelep, jaza túrlerine sholý jasaǵandy jón kórdi, dep jazady sputniknews.kz.
Himiialyq jolmen pishtirý
Qazaqstanda osy jyldyń 1 qańtarynan bastap pedofilderdi himiialyq jolmen pishtirý týraly zań kúshine engeni belgili. Arada alty ai ótkenmen, ázirge elimizde birde-bir pedofilge qatysty meditsinalyq sipattaǵy májbúrleý sharasy qoldanylmaǵan.
Himiialyq kastratsiia bizdiń elden bólek, Frantsiia men Ulybritaniiada, Belgiia, Daniiada qarastyrylǵan.
Frantsiiada himiialyq jolmen pishtirý ádisi 2005 jyldan beri qoldanylady. Sheshimdi sýdia men emdeýshi dáriger arasynda deldal fýnktsiiasyn atqaratyn psihiatr-úilestirýshi qabyldaidy. Pedofilderge tańdaý beriledi – himiialyq kastratsiiaǵa kelisý nemese psihiatriialyq aýrýhana qabyrǵasynda máńgige qalý.
Ulybritaniiada 2008 jyldan beri jazasyn ótep shyqqan pedofilderge qatysty erikti túrde himiialyq kastratsiia jasaý kózdelgen. Belgiia men Daniiada da sot sheshimimen májbúrli himiialyq kastratsiia jasalady. Al Polshada 2009 jyldan beri farmakologiialyq kastratsiia qoldanylady. Onyń qajettigi týraly sheshimdi sot qabyldaidy. Pedofildiń qurbany 15 jastan kishi bala nemese týysqany bolǵan kezde, bul protsedýra mindetti. Al Chehiiada 1978 jyldan beri erikti túrde hirýrgiialyq kastratsiia jasalady.
AQSh ta pedofilderdiń basynan sipamaidy
Amerikada 1990 jyldary kúshine engen májbúrli kastratsiia týraly zań qoldanysta. Oǵan sáikes, eger sottalǵan adam jazasyn ótep shyqqannan keiin, qaitadan jynystyq sipattaǵy qylmys jasasa, onda sýdia himiialyq jolmen pishtirý jazasyn belgileidi. Biraq sot qylmyskerge hirýrgiialyq kastratsiia jazasyn taǵaiyndai almaidy, alaida qylmysker óz erkimen kelisýi múmkin.
1990 jyldardyń sońynda amerikandyqtardyń tájiribesin Kanada, Ulybritaniia, Frantsiia jáne Eýropanyń birqatar eli qoldana bastady. Biraq bul jerde AQSh-qa tán qosymsha jáne óte mańyzdy praktika bar edi. 1996 jyldan bastap Amerikanyń barlyq shtaty birinen keiin biri "Megan zańyn" qabyldady. Atalǵan zań 7 jasar Megan Kankanyń atymen atalǵan. Ony 33 jastaǵy kórshisi Djessi Timmendekas zorlap, óltirgen bolatyn. Bul oqiǵada óte mańyzdy eskeretin jáit bar: Amerikany dúr silkintken oqiǵaǵa deiin Timmendekas kámeletke tolmaǵan eki qyzdy zorlaǵany úshin túrmede otyryp shyqqan, tipti arnaiy em protsedýrasynan da ótken.
Osy atyshýly oqiǵadan keiin "himiia" jynystyq qumarlyqtyń joiylatynyna kepildik bermeitini anyqtaldy. Ásirese, eger pedofil erkektik qabiletin qalpyna keltirý úshin erler gormony bar dárilik zattar ishse. Sondyqtan balalardy osyndai azǵyndardan qorǵaý úshin buryn jynystyq sipattaǵy qylmysy úshin jaýapqa tartylǵandar turǵylyqty mekenjaiy men jumys ornynyń ózgergeni týraly politsiiaǵa habar berýge mindetteldi.
Buǵan qosa, merziminen buryn shartty túrde bosatylǵan qylmyskerlerge qatysty birqatar shekteý bar. Máselen, olarǵa kámeletke tolmaǵandardyń janynda júrýge, mektepter men balabaqshalardyń, balalar alańynyń, mektep avtobýstary aialdamasynyń janynda turýǵa, jalpy balalar júretin oryndarǵa jaqyndaýǵa tyiym salynady.
Onyń ústine, kez kelgen amerikalyq arnaiy saittar arqyly "qaýipti adamdardyń" ómirbaianymen tanysa alady. Onda pedofilderdiń sýreti de jariialanǵan.
Pedofilder jergilikti quqyq qorǵaý organdaryna únemi kelip, jumysy týraly aqparat berip, mekenjaiyn kórsetedi. Politseiler olardy sýretke túsirip, saýsaq izin alady, kei kezde DNQ úlgilerin jinaidy.
Amerikada qoldanylatyn taǵy bir ádis – elektrondy bilezik pen elektrondy monitoring.
Alǵash ret bul ideia 1979 jyly Niý-Meksiko shtatynda júzege asty. Birneshe jyldan keiin bes shtatta bilik jazasyn ótep shyqqan júzdegen pedofildi elektrondy bilezik kiiýge mindettedi. Eger pedofil mektep mańyn ainalshyqtap júrip alsa, birden politseiler keledi.
Qashyqtan baqylaýdyń taǵy bir túri – elektrondy monitoringpen úi qamaqqa alý. Qazirgi tańda ol federaldy deńgeide jáne barlyq shtatta derlik qoldanylady. Kún saiyn AQSh-ta 14 myńdai pedofil elektrondy baqylaýda. Ádette olar jumysqa, dúkenge, emhanaǵa nemese taǵy basa oryndarǵa bara alady, biraq úiine belgilengen ýaqytta qaityp oralýy tiis.
Sonymen qatar, jaqynda Amerika balalardy zorlaǵany úshin túrmede otyryp shyqqan azamattardyń tólqujatyna arnaiy belgi qoia bastady.
Tólqujattyń artqy jaǵynda: "qujat iesi balaǵa qarsy jynystyq sipattaǵy qylmysy úshin sottalǵan jáne AQSh zańyna sáikes esepte tur" dep jazylady.
Osylaisha, eger burynǵy sottalýshy shetelge shyqsa, onyń qylmysy týraly sol eldiń quzyrly organdary da habardar bolady.
Ólim jazasy
Keibir elderde pedofilderge óte aýyr jaza beriledi. Máselen, Qytaida pedofildiń balany zorlanǵany dáleldense, birden ólim jazasyna kesedi. Sondai-aq sot sheshimimen fizikalyq kastratsiia jazasy da belgilenýi múmkin.
Iranda darǵa asý nemese atý jazasy arqyly jurt aldynda ólim jazasyna kesiledi.
Soltústik Koreiada pedofildi óz qurbany óltiredi: kinálige atý jazasy belgilenedi, al zorlanǵan bala sol atý komandasynyń quramynda bolady.
Al Mysyrda sottalǵandardy jurt aldynda darǵa asady.
Úndistan úkimeti de biyl 12 jasqa deiingi qyzdardy zorlaǵan pedofilder úshin ólim jazasyn engizdi.
Sonymen qatar, pedofilderge ólim jazasy Saýd Arabiiada, Latyn Amerika, Ońtústik Koreia, Irak pen Afrika elderinde qarastyrylǵan.
Afrikanyń keibir elderinde pedofilderdi tipti tiridei jaǵyp jiberedi.
