Elbasynyń 5 institýttyq reformany júzege asyrý boiynsha «100 naqty qadam» Ult Josparyn óńirde is júzine asyrý úshin jetisýlyq ǵalymdar da ózindik úlesin qosýǵa umtylýda. Basty maqsat – el ekonomikasyn nyǵaita otyryp, órkenietti damyǵan 30 eldiń qatarynan óz ornymyzdy aiqyndaý bolyp tabylatyny málim. Osy igiliktiń negizi qalanyp, senimge senim qosylǵandyǵyny elimiz Táýelsizdik alǵan 25 jyldyń ishinde qol jetken tabystarymyzdyń nátijesi aiqyn aiǵaq bolady. Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń bastamasymen júzege asyrylyp jatqan halqymyzdyń ál-aýqatyn kóterýge, turmys-jaǵdaiyn jaqsartýǵa baǵyttalǵan san-salaly is-sharalar, memlekettik baǵdarlamalardyń oryndalýy el kóńiline medet.
Memleket basshysynyń Qazaqstanda 2017 jyldan bastap barsha úshin tegin kásiptik-tehnikalyq bilimdi engizý ideiasy qoǵamda ózindik qajettiligimen qoldaý tapty. Tehnikalyq kadrlar daiarlaý qajettigine erekshe toqtalyp, tehnikalyq jáne kásibi bilim berý investitsiialyq saiasattyń negizgi baǵyttarynyń biri bolýy tiistigin de naqtylaǵany halyqtyń kókeiindegi kóp oidy dóp basty. Germaniia, Kanada, Avstraliia, jáne Singapýr siiaqty memlekettermen birge kadr daiyndaý ortalyqtaryn birlesip qurý kerektigin de aiqyndap berdi. Bile bilsek, bul jarqyn ómirge jol ashyp, ár qadamdy nyq basýǵa kórsetilgen aiqyn jol ǵoi. Osy oraida I.Jansúgirov atyndaǵy Jetisý memlekettik ýniversitetiniń atqaryp jatqan is-sharalary da jetkilikti. Qańtar aiynyń basynda «Jaratylystaný – tehnikalyq baǵyttaǵy mamandyqtar daiarlaýdyń ózekti máseleleri» degen taqyrypta Taldyqorǵan qalasynyń kolledjderi, «Kazgidromet» respýblikalyq memlekettik mekemesi, «Standarttaý jáne baǵalaý» ortalyǵy, Almaty oblysynyń ekologiialyq departamenti qyzmetkerlerimen kezdesý ótkizip, zaman talabyna sai ekijaqty kelisim jasalyp, tehnikalyq mamandyqtar boiynsha bilim alatyn bilimgerlerdiń oqý traektoriiasyna ózgeris engizý máselesi de sheshildi.
Sonymen qatar, ýniversitet joǵary bilikti kadrlary, zamanaýi oqý-ádistemelik jáne materialdyq bazasy bar, kóp salaly baǵytta úsh deńgeili júiemen mamandar daiarlaityn (bakalavriat, magistratýra, PhD doktorantýra), aimaqtyń jáne elimizdiń innovatsiialyq damýyn barlyq jaǵynan qamtamasyz etetin, Bolon deklaratsiiasy qaǵidalaryna sáikes bilim berý júiesiniń jańǵyrtylýyn Almaty oblysynda iske asyratyn ǵylymi bilim beretin iri ortalyq bolyp tabylady.Ýniversitet ujymynyń sapa salasyndaǵy saiasatynyń negizgi qaǵidattary da Elbasynyń «Ult Jospary qazaqstandyq armanǵa bastaityn jol» maqalasyna sáikes kelip otyr. Atap aitqanda, jetekshi ǵalymdardyń bastamasymen ýniversitette ǵylym men bilim salasynyń ártúrli baǵyttaryndaǵy zerthanalardan turatyn ǵylymi-zertteý klasteri qurylyp, búgingi kúni nátijeli jumys júrgizýde. Jalpy, klasterdiń negizgi qyzmeti irgeli jáne qoldanbaly zertteýler júrgizý, ǵylymi-zertteý jumystarynyń nátijesin tájiribe júzinde qoldanýǵa engizý, intellektýaldyq menshik nysandaryna quqyqty júzege asyrý, sonymen qatar, ýniversitettiń professor-oqytýshylyq quramynyń innovatsiialyq, ǵylymi-zertteý qyzmetin júzege asyrýǵa jaǵdai jasaý bolyp tabylady.
Klasterdiń ǵylymi-zertteý jumysyna memlekettik, aimaqtyq baǵdarlamalardy, ýniversitettiń qyzmet baǵytyna sáikes innovatsiialyq- bilim berý jobalaryn daiyndaý men júzege asyrýǵa qatysý kiredi. Sonymen qosa, klaster negizinde QR BǴM Ǵylym komitetiniń jáne JMÝ rektorynyń granttary boiynsha zertteýler júrgiziledi.
Ǵylymi-zertteý jumystaryn jandandyrý maqsatynda ýniversitet jyl saiyn rektor grantyna «Innovatsiia» atty aimaqtyq ǵylymi-zertteý jobalarynyń baiqaýyn ótkizedi. Onyń negizgi maqsaty – Qazaqstan Respýblikasyndaǵy bilim men ǵylymdy damytý baǵyttaryndaǵy basym sipatty praktikalyq innovatsiialyq mańyzy bar jobalardy irikteý, aimaqtyq ǵylymi-zertteýdi damytý, ǵylym jáne joǵary bilim berýdiń qoǵamdyq-ekonomikalyq túrde Almaty oblysyndaǵy damý integratsiiasyna qolǵabys etý. Rektor granty boiynsha aimaqtyq ǵylymi baiqaýlary «Innovatsiia-2014»-ke 18 mln teńge, «Innovatsiia-2015»-ke 9,9 mln teńge mólsherinde qarajat bólinýi rektor buiryǵymen bekitildi.Bul ǵylymi jobalar baiqaýyna 2014 jyly 15 jumys qatyssa, 2015 jyly ǵylymi joba 35 jumysqa artty. Negizinen, ǵylymi jobalar qoǵamdaǵy, naryqtaǵy suranysty baǵdarlaýdy, Qazaqstan Respýblikasynyń ǵylymi-zertteý jáne innovatsiialyq qyzmetine baǵyttalǵan basymdyqtaryn júzege asyrý úshin qoldanbaly jáne irgeli zertteýlerdi júrgizýge, innovatsiialyq tehnologiiany paidalaný jáne ýniversitet qyzmetiniń monitoring saraptamasyna arnalǵan. 2015 jyly Almaty oblysy ákiminiń «Very Innovative People-2015» atty innovatsiialyq oilar, jobalar granty baiqaýyna «Biologiia» mamandyǵynyń 3-kýrs stýdentteri Farida Muqanova, Nazym Hamitova jáne Gúljaýhar Tólendi «Qant qyzylshasy tuqymyn kapsýlalaý arqyly egý sapasyn jáne ónimdiligin arttyrýdyń jańa tehnologiiasyn daiyndaý» taqyryby boiynsha qatysyp, Almaty oblysy ákiminiń grantyn utyp aldy.
Ýniversitette bilimgerlerdiń ǵylymi-zertteý jumystaryna basa nazar aýdarylyp, kóńil bólinýi ǵylymda órkeniettiń bir jolyn ashýda.
Erlan ANDASBAEV,
I.Jansúgirov atyndaǵy Jetisý memlekettik ýniversiteti jaratylystaný-tehnikalyq fakýltetiniń dekany.
Almaty oblysy
.jpeg)