Frantsiiada sezimdi oi tunshyqtyrady. Bizdiń ónerimizdi ilgeri bastyrmaityn qyrsyqtyń barlyǵy osy ulttyq kemshiliktiń kesirinen paida bolady. Biz moda talap etken teatrǵa nemese salonǵa baryp, tamashalap, qol soǵyp, qyzyǵa talqylap jáne sol jerden shyǵa salyp, ózimizdiń tesik astaýymyzǵa qaityp oralamyz. Júz adamnyń tórteýi ǵana trio men kavatinnen tańǵajaiyp áser alyp, mýzykadan óz ómiriniń paraqtaryn oqyp, mahabbat jaily oilap, jastyq shaǵyn esine alyp, tátti qiialdarǵa berilip, poeziiany jan-júregimen sezinedi.
Talantty adam halyqtyń arasynan shyǵady. Olardyń qoǵamǵa jat eki túrli qylyqtaryn kóp adamdar túsinbeidi: birinshiden, Risheleniń aitýynsha, olar jaǵympazdanyp kún kóre almaidy jáne dúniege qyzyqpaidy, bailyqtyń artyna túspeidi, aqshasy bolsa, jumsap, taýysqansha asyǵady. Olardyń sonshalyqty qaiyrymdy jan dúniesinde kez-kelgen saýdagerdiń oiyn jaýlap alatyn dúnieqorlyq, sarańdyq siiaqty jaman ádetterge oryn joq. Olarǵa kóp jaǵdaida turatyn oryn jáne jeitin nan ǵana qajet. Olardyń danyshpandyǵy – máńgilikke berilgen syilyq. Talantty adamdardy kúnine on ret kórseńiz de qarapaiym bolyp kórinedi. Dúniesi túgel adamdar olar týraly dúkende artelshi bolyp jumys isteý ǵana qoldarynan keledi dep oilaidy. Shyn máninde, oidy meńgergen adam – álemniń ámirshisi. Patshalar halyqty belgili bir merzimde ǵana basqarady, al sýretker halyqty ǵasyrlar boiy basqarady, olar zattardyń bet-beinesin ózgertip, jer sharyna tártip ornatady. Ekinshiden, olar tobyrdyń kózimen qaraǵanda – jalqaý, erinshek. Al shyndyǵynda, olardyń milary úzdiksiz jumys isteidi. Olardyń jandaryn qinap jumys istegen saǵattary erikkenniń ermegi, isteitin basqa isi qalmaǵan jatyp isher jalqaýdyń is-áreketi siiaqty bolyp kórinedi. Rasynda, ideianyń sońyna túsken kezderindegi olardyń baqytty sátterin aityp jetkizý qiyn. Niýton tańerteń tereń oiǵa berilip otyrady. Kelesi kúni tańerteń adamdar ony esh ózgerissiz sol qalpynda kóredi. Al ol óziniń bir táýlik ótkenshe oiǵa batyp otyrǵanyn baiqamaǵan. Lafonten men Kardano jaily da osyndai áńgimeler aitady. Olardyń tóbesi aspanǵa tiedi, aiaǵy jerdi basyp turady. Óner – oidyń bailyǵy. Olardyń minezderinde turaqtylyq bolmaidy, shyǵarmashylyq oilarymen birge minezderi ózgerip turady. Sýretker óziniń janyn kúlli álemdi kóre alatyn ainaǵa ainaldyryp, sol ainadan óziniń qalaýy boiynsha ártúrli elderdi salt-dástúr, ádet-ǵuryptarymen, adamdardyń obrazdaryn qumarlyq-qushtarlyqtarymen qosa kóre alatyn bolǵandyqtan minez dep atalatyn qalypqa syimaidy. Olar soǵysta qorqaq, eshafotta (kúnákardyń basyn kesip alýǵa arnalǵan sáki, oryn) batyl, bireýdi jan-tánimen berilip súiedi jáne eshbir sebepsiz súigen adamyn tastap ketedi, olar aqymaqtardyń syiynǵan bastyqtarynyń aqylǵa syimaityn qylyqtaryn baiqap qalsa, aqjarqyn, jaidary kóńil kúilerin buzbai, óz pikirlerin olardyń betine aita salady, olar esh oilanbastan kez kelgen úkimetti jaqtap shyǵa keledi nemese qaisar respýblikashyl bola salady. Olar bárin túsinedi, balaǵa uqsap, barlyq nársege qyzyǵady, bárin kózimen kórip, qolymen ustaǵysy keledi. Olar ári bala, ári alyp, iri tulǵa. Ómirde medaldyń eki jaǵyn da kóre alatyn olardyń osyndai múmkindikterin tobyr ótirikke shyǵarady. Sýretkerdiń táni tirshiliktiń kezdoisaq oqiǵalarynyń erkine ońai kóne salady, al jany únemi býlanyp turady. Jurttyń qyzyl degeni olarǵa kógildir bolyp kórinedi. Qupiia sebepterge tereń ene alatyndyqtan talantty adam baqytsyzdyqqa qýanady, sulýlyqty joqqa shyǵarady, olqylyq-kemistikti maqtaidy, qylmysty jaqtaidy, ol aqymaqtyqtyń barlyq belgilerin kórsetedi, qoldanǵan is-sharalary maqsattan alystaǵandai bolady, al shyn máninde maqsatqa jaqyndaidy. Olar qol sozym jerde turǵan baqytty alysta dep oilaidy. Olardyń aqyly alystan kóredi, bolashaqpen sóilesip turyp, ainalasyndaǵylarǵa asa mańyzdy bolyp kórinetin usaq-túiekterdi baiqamaidy. Sol úshin onyń óz áieli (nemese óz kúieýi) ony aqymaq dep qabyldaidy. Sýretker jubaiynyń aitqanyna kónip, aidaýyna júrmegeni abzal. Ózderiniń álemniń bileýshisi ekendikterin bile almai, bir úzim nanǵa zar bolyp ómirden ótetin, ataq-dańqqa ólgennen keiin ie bolatyn osyndai dańqtyń uldaryna, «soqyrlarǵa» shyn nietimen berilip, óz ómirlerin solarǵa qyzmet etýge arnaǵan aqyn, jazýshy, sýretshi, músinshi, kompozitordyń, jalpy óner adamdarynyń jubailarynyń adamgershiligi – adam degen atqa laiyqty erlik. Sýretker ónerge sol ónerdiń ózi úshin qyzmet etýi qajet ekenin, ónerdiń ózi syilaǵan qýanyshtan artyq qýanysh bolmaitynyn, tynyshtyq pen ońashalyqtan asqan qazyna joq ekenin esinen shyǵarmaýy kerek. Ólmestiń kúnin kórip, nan taýyp jeý úshin tirshilik etetinderge, bolmasa, ómirdegi bar jaqsyny aqshaǵa satyp alyp, lázzát alý úshin bes kúngi jalǵannyń qyzyǵyna toimaityndarǵa, kommertsiiamen ainalysatyndarǵa, basshylyq qyzmette, jumsaq kresloda otyrǵandarǵa máńgi ólmeitin óner týyndylarynyń árqaisysynyń jeke-jeke, sonshalyqty qiyn jaǵdaida, zor qinalys ústinde týatynyn qalai dáleldeisiz? Uly sýretker «bu dúniege» oralǵanda óziniń artyqshylyǵyn esiktiń arǵy jaǵynda qaldyryp, ózin-ózi qorǵamaǵany jón, ýaqyttan da, tipti bizdiń ózimizden de kúshti kómekshimiz, jaratqan iemiz bar ekenin esten shyǵarmaǵanymyz durys. Óner týyndylaryn týdyrý jáne ómir súrý úshin kúresý – bul ekeýin qatar alyp júrý úshin eki adamnyń ómiri qajet, al biz bir mezgilde eki adamnyń ómirin qatar súre almaimyz, óitkeni, eshqashan sonshalyqty kúshti bola almaimyz. Jabaiylar men qarapaiym halyq órkenietti, mádenietti ulttarmen salystyrǵanda tabiǵatqa jaqyn turǵandyqtan kórnekti adamdardyń ulylyǵyn dáripteidi, ónerin túsinip, baǵalaidy, ózderin qurmettep, tóbelerine kóterip, ardaqtaidy. Mádenietti ulttardyń arasynda ulylardy osylai qadirleý sirek kezdesedi, kóp jaǵdaida, jarq etip janǵan jaryqty tezirek óshirýge asyǵady, óitkeni órt shyǵyp ketedi dep qorqady.
Túzý – sheksizdiktiń erekshe belgisi, sheksizdikti aldyn-ala sezetin adam ony óziniń shyǵarmashylyǵynda udaiy qoldanady. Adam balasynyń jaratylysynda qisyq az, túzý kóp. Adam ǵana túzý syzyqty seze alady. Sizdiń tósegińizden álemniń shekarasyna deiin bar bolǵany eki-aq adym: erkindik – senim. Erkindik degenimiz – qozǵalysqa qabiletti barlyq tirshilik ielerine tán fliýid -aǵys. Álem úsh sferaǵa (óriske) bólinedi: instinkt, abstraktsiia jáne kóripkeldik. Adamzattyń eń álsiz bóligi – instinkt sferasynda ómir súredi. Instinktiń adamdary týady, tirshilik etedi jáne óledi, olar adamzat aqylynyń ekinshi satysy – abstraktsiia sferasyna kóterilmeidi. Abstraktsiia sferasynda qoǵam bastalady. Instinktpen salystyrǵanda abstraktsiia qol jetpestei kúshti bolyp kóringenimen, kóripkeldikpen salystyrǵanda ol sheksiz álsiz bolyp qalady; kóripkeldiktiń kómegimen ǵana qudaidyń qudiretin túsinýge bolady. Abstraktsiiadan zańdar, óner, isterge qyzyǵýshylyq, áleýmettik ideialar týyndaidy. Álemniń dańqyn shyǵaratyn da, qaiyrshylyq kúige túsiretin de – abstraktsiia. Dańqyn shyǵaratyn sebebi: ol qoǵamdy jasady, kedeilikke ushyratatyn sebebi: ol adamdy sheksizdikke alyp baratyn joldardyń biri – kóripkeldik sferasyna ótý qajettiliginen bosatady. Adam barlyǵyn – jaqsylyqty, zalymdyqty, qaiyrymdylyqty, qylmysty óziniń abstraktsiiasymen uǵynyp, saraptaidy. Ol barlyǵyn óziniń quqyǵynyń formýlalarynyń tarazysyna salyp ólsheidi, onyń ólsheýi báribirdei durys bolmaidy. Qudaidyń ádilettiligi ǵana kóregen. Kóripkeldiktiń negizi materialdyq álemdegi zattardy da, rýhani álemdegi nárselerdi de ártúrliligimen qosa sońynda qalai bolatynyn da kóre alatyndyǵynda jatyr. Adamzattyń eń keremet danyshpandary – olar abstraktsiianyń qarańǵy sferasynan qutylyp shyǵyp, kóripkeldiktiń jaryǵyna umtylǵandar. Abstraktsiia men instinkttiń aralyǵynda siiaqty, kóripkeldik pen abstraktsiianyń aralyǵynda da erekshe jaratylystar bolady, eki patshalyqtyń ártúrli qasietteriniń bir-birine quiylýynan aralas tirshilik ieleri dúniege keledi: olar – danyshpan adamdar. Kóripkeldik intýitsiiany týdyrady. Kóripkel kórinetin álemdi syrtqy álemdermen bailanystyrý ortalyǵy bolyp tabylady: ol kóredi jáne óziniń ishki organdarymen sezedi. Abstraktivti adam oilaidy, instinktivti adam áreket etedi. Osydan adamzat úshin qajetti úsh baspaldaq aiqyndalady: instinktivti orta deńgeiden tómen, abstraktivti orta deńgeide, kóripkel joǵarǵy deńgeide. Kóripkeldik adamnyń týra jolyn ashady, odan sheksizdik oiana bastaidy, jáne sol jerde ol óziniń taǵdyryn aiqyndaidy. Úsh álem bar: tabiǵi, rýhani, qudaishyl. Adamzat óziniń kún kórisinde de, kórinip-bilinýinde de turaqty bolyp qalmaityn tabiǵi álemnen ótedi. Rýhani álemniń tirshilik etýi turaqty bolǵanymen, kórinip-bilinýi qozǵalysqa negizdelgen. Qudailyq álem ómir súrýde de, ózin kórseýde de myzǵymaityn berik qasietke ie. Ǵibadat etýdiń úsh túri bar: materialdyq, rýhani, qudaishyl. Oǵan is-áreketpen, sózben, duǵamen bildiriletin, basqasha aitqanda, fakt, túsiný jáne mahabbat dep atalatyn úsh forma sáikes keledi. Faktiler eshteńege jaramaidy, bizden keiin ideialar ǵana qalady. Instinktivti adam fakt izdeidi, abstraktivti adam ideiamen ainalysady, kóripkel maqsattyń sońyn kóredi: ol bar ynta-yqylasymen qudaiǵa umtylady, ol ony aldyn-ala sezinedi nemese paiymdaidy.
Jer betindeginiń barlyǵy qozǵalys pen sandarǵa negizdelgen. Qozǵalys – belgili bir mólsherde áreket etetin – san. Qozǵalys – ádis-amal, san – nátije. Qozǵalys barlyq jaǵdaida jemisti bolady, ol árqashan sandardy týdyrady. Sandar bútin men bólshekterdi bailanystyratyn garmoniia túzedi. Qozǵalys bolmasa, barlyǵy bir bútin bolyp qalar edi. Sózdi tanyp-bilýdi úiretetin jalǵyz sanaly kýáger – ol san. Júregin jýmaǵan, jany men tánin tazalamaǵan adam attap óte almaityn san bar. Ol san óner týyndylaryn týdyrýmen aiaqtalady. Rýhani álem úshin eń mańyzdy sandar – úsh jáne jeti sandary. Eki sany kóbeiýdiń negizi. Úsh sany sheńberdiń materialdyq belgisi siiaqty, týdyrýdyń rýhani belgisi. Qudai osynyń barlyǵynan joǵary, ol – bir.
Árbir adamnyń qolynda jastyq shaǵynda óziniń bolashaǵyn ólsheitin tsirkýli bolady, eger onyń erik-jigeriniń myqtylyǵy men qolyndaǵy tsirkýliniń barynsha batyl, shamadan tys keń ashylýy sáikes kelse, ol adam álemniń qojasyna ainalady.
Jaqsy kitap jazý úshin qalamnyń árbir serpilisimen, qalamushtyń árbir silkinisimen júrektiń qýatyn, kúshin, náziktigin tereńnen tartyp shyǵaryp, olardy qushtarlyqqa, sezimge, sózge ainaldyrýǵa týra keledi.
Prozada biz qatty jerde qalamyz, al poeziiada ólsheýge kelmeitin biikterge kóterilýge tiispiz.
Meniń qashyp qutyla almaityn qiialdarym meni aspanǵa jii kóterip alyp ketedi jáne kenetten orasan zor biikten jerge tastap jiberedi.
Soryma qarai, men perishteler aitqan hordy estidim jáne barlyq adamdar osy hordy estip, túsine alady dep oiladym. Mundai jaǵdailar kóbinese áielderdiń basynda bolady: olardyń mahabbaty aspanǵa degen mahabbatqa aýysqanda erkekter ondai áielderdi túsine almaidy.
Bulttar aspanda qaptap turǵanymen, aspannyń kirshiksiz tazalyǵyna eshbir daq túsire almaidy.
Ózińe-óziń kómektes, sonda aspan saǵan kómektesedi.
Kózdiń jaýyn alyp, jaltyldaǵan asyl tastardy taqqannan góri móldir sezimderden turatyn kózge kórinbeitin monshaq taqqan jaqsy. Kirshiksiz tazalyqtan jasalǵan sezimderden áshekei taqqanda ǵana men barlyq adamdardyń kózine týra qarai alamyn.
Maǵan jalǵyz súienish bola alatyn nárse – meniń minsiz tártibim ǵana.
Alǵashqy mahabbat – ol ekinshi balalyq shaq, bizdiń jumys pen eńbekke toly tirshiligimizge árqashan jaryq sáýle shashyp, nur sebelep turatyn.
Jastyq shaǵymdaǵy muńdanǵan sátterim jasym ilgerilegen saiyn muńdanatyn kezderimniń habarshysy boldy.
Shól dalada ajyrasyp, operada kezdestik.
Áieldiń devizi – «Esińde me?» degen sóz.
Teńizshi ashyq teńizdi qalai bilse, shyn súigen áiel súiiktisiniń betindegi ózgeristi solai biledi.
Italiianyń uly aqyny Aligere Dante alǵash kórgende Beatriche Portinari bar bolǵany on eki jastaǵy kishkentai qyz bolǵan. Qalǵan ómirinde Dante ol qyzdy eshqashan kezdestirmegen. Onda Beatriche Beatriche bolar ma edi? Beatricheniń obrazy aqynnyń júreginde máńgi qalyp qoidy.
Rafaeldiń úlgisin, Ariosto jasaǵan Andjelikanyń, Dante jasaǵan Beatricheniń beinesin biz bile alamyz ba? Joq! Bizge ol áielderdiń sýretkerler jasaǵan beinesi ǵana jetken.
Mahabbat talant siiaqty, árkimge berile bermeidi jáne oǵan da qabilettilik, sezim, intýitsiia qajet.
Mahabbat – jannyń syilyǵy. Ózara súiispenshilikke eshqandai úmit bolmaǵan jaǵdaida da mahabbat – baqyt.
Ónegeli adamdar úshin mahabbat – jer úshin kún siiaqty.
Aqyn kózimen kórgenderin kóńilinde tiri beinege ainaldyrý úshin sezimge beriledi, basqalar bir mezgilde kórip, sezip, talqylap tastaǵandy ol aldymen sezim eleginen ótkizip, eń sońynan talqylaidy.
Aqyn dúnieni teris jaǵynan, qaz-qalpynda kóre alady.
Sýǵa laqtyrylǵan tas sýdyń betinde de, sýdyń túbinde de tolqyn týǵyzatyny siiaqty kez-kelgen usaq-túiek nárse aqyn janyn jaralaidy.
Aqyn júreginiń kúshi men álsizdigi teń bolady.
Meniń arqamda basqa álemnen kelgen kúshti bireý turady.
Arqannyń boiymen júretin artist pen aqynnyń eńbegin birdei qiyn dep baǵalap, ol ekeýine quny birdei aqsha tóleýge bolmaidy.
Aqynnyń qolynda siqyrly taiaǵy bolady, onyń ushy tigen jerdiń bári aqyn úshin keremetke, ǵajaiypqa ainalady.
Armandarynyń iske asyrylǵanyn aldyn-ala kóretin adam aqyn emei kim?
Jannyń qatty jabyrqaýynyń saldarynan adamnyń baýyry aýyrady.
Júregi óte sezimtal adamdardyń asqazany aýyrady.
Kózge kórinbeitin ómir bolady, ol – júrektiń ómiri. Júrektiń ómirimen ómir súretin adamdar óte qarapaiym, erekshe meiirimdi bolady.
Júrektiń adamynyń senimi myqty bolady.
Júrek qana eshqashan qartaimaidy.
Árkimniń óz taǵdyry bar. Eń biik ósken aǵashtarǵa tyńaitqysh pen sý jetispegendikten, olar erte óledi. Júregi úlken adamdar da jaryq pen jylý jetispegendikten ómirden erte qaitady.
Birine-biri dálme-dál, sáikes kelip, sondai tamasha birigip, tutasyp, birge soǵatyn eki júrekti qaidan kezdetirýge bolady? Tipti olar birin-biri izdep tapqan kúnde tabiǵat nemese kezdeisoqtyq olardy ajyratyp, eshqashan birige almaityn etip, bireýin batysqa, bireýin shyǵysqa laqtyryp tastaidy, olar birin-biri tym kesh tanyp-biledi nemese olardy ajal erte aiyrady. Tabiǵat jandardyń odaqtasýyn esepke almaidy, onyń maqsaty – urpaq jalǵastyrý.
Keibir adamdar úshin jan azyǵy tán azyǵynan kóri mańyzdyraq. Basqasha jaǵdaida, erkek pen áieldiń minezderinde uqsastyq bolǵanymen, ekeýiniń jan qalaýlary eki bólek bolýy múmkin.
Sezimtal, áserlengish aqyndar bolady jáne oiyndaǵy sózderdi ádemilep aityp, jetkize alatyn aqyndar bolady. Alǵashqylary áldeqaida baqyttyraq.
Poeziia – aqynnyń ózi.
Sóz óneri berilgen adamdar tyńdaýshysyn ańsaidy, uzaq sóileýdi unatatyn olar tyńdaýshysyna kezdespegende qajyp, sharshaǵan adamǵa uqsaidy.
Sýretkerdiń jany ózine uqsas jandy izdeidi. Óz boiyndaǵy jinalyp qalǵan tvorchestvolyq kúsh-qýatty ózi siiaqty janǵa habarlaý úshin. Adamdardyń bir-birine úiir bolýyn basqaratyn bul zańnyń negizinde «Qasqyrlarmen tursań, qasqyrsha ómir súr. Balyqshy balyqshyny alystan tanidy» degen halyq mátelderi jatyr.
Óner tabaldyryǵyn jańadan attaǵan, aqshasyz, qoldaýshysy da, qorǵaýshysy da bolmaǵan daryndy adam ómir jolynda myqty shebermen, uly sýretkermen kezdeskende júregi attai týlap, dirildep, qaltyrap, qalshyldamasa, ómir boiy janynda bir shek, bir boiaý, tvorchestvosynda bir sezim, ustatpaityn bir poetikalyq reń jetispei turady.
Mahabbattyń gúlderi solady, jalǵan dúniede barlyǵy ýaqytsha: qazir bar nárse qazir joq, ónerdiń jemisteri ǵana ajalsyz, óner – máńgilik.
Syrtqy jaǵdailardyń, mahabbattyń, qarsylastarynyń, jekkórýshiliktiń jáne óziniń ataq-dańqyn shyǵarýǵa degen yntyzarlyǵynyń áserinen tutanǵan ottyń jalynyna sýretker ózi ǵana janady.
Úlken aqyl ieleriniń baqytsyzdyǵynyń biri – olar ainalasyndaǵylarǵa ne bári jaqsy, keremet, ǵajaiyp dep qaraidy; ne túkke turǵysyz, esepke alǵysyz, kemshilik-olqylyqqa toly, bári jaman dep túsinedi, jaqsy men jamannyń ortasyndaǵy dúnieler olardyń nazaryna ilinbeidi.
Shynaiy talanttar: eńbek pen adaldyqtyń adamdary, olar óz joldarynda eshteńeden qoryqpai, seskenbei, erkin júredi, joqshylyqqa, jetispeýshilikke kónedi jáne ony jasandylyqpen jurt kózinen jasyrmaidy.
Izine túsip, ańdyp, kózin qurtyp, joiyp, qorlap, namysyna tiip, talantty adamdardy der kezinde tanymai, moiyndamai qoiýdyń ornyna angliia aristokrattary talanttardy izdestirip, surastyryp, qadirlep, qurmettep, nagradtap jáne únemi olarǵa laiyqty jumys taýyp beredi.
Uly adamdar tamaqty árqashan tarta ishetin bolǵan.
Maǵan asa mańyzdy máselelerdi sheshýge ruqsat etilmegen, óitkeni, men memleket basynda otyrǵan adam emespin.
Ádebiette jii qoldanylyp júrgen kóp núkte –taiǵanaq jerlerde oqyrmannyń qiialyn óte qaýipti tereń, tuńǵiyqtan syrǵytyp alyp ótetin taqtaidyń rolin atqarady. Suraq belgisi – ǵylymdy ashý úshin qoldanylatyn kilt bolyp sanalady.
Eger júzim sabaǵyn tamyrymen birge julyp tastasa, birneshe jyldan keiin ornyna qaitadan óskinderi ósip shyǵady.
Turaqtylyq – mahabbattaǵy kemeńgerlik, aqynnyń ishki kúshiniń myqtylyǵynyń belgisi.
Ana júregi ǵana sheksiz mahabbatqa toly jáne árqashan keshirýge daiyn.
Ulttyń bolashaǵy – analardyń qolynda.
Mahabbat –jalǵan aqsha jasaýshy, únemi mysty altynǵa ainaldyryp otyryp, keide altyndy mysqa ainaldyrady.
Tisti julyp tastaǵan siiaqty mahabbatty júrekten julyp tastaýǵa bolmaidy.
Súiý baqyt, súiikti bolý – jai ǵana nárse.
Adamǵa tiesili jáne qudaiǵa laiyqty mahabbat bolady, bul ekeýin qatar alyp júre alatyndar bolady, biraq bul kóp adamdardyń qolynan kelmeidi.
Biz baqytty qalai sezinip, qabyldasaq, baqyt degen sol.
Qatal taǵdyr – jubailyq mindet pen mahabbattyń ortasynda qalǵan áiel taǵdyry.
Áiel keide ómirdegi mańyzdy oqiǵalardy umytyp qalady, onyń esesine sezim álemine qatysty oqiǵalar onyń esinde máńgi saqtalady.
Áiel keide keleńsiz qylyqtarǵa barady, biraq onyń janynda erkek eshqashan túsinbeitin jáne baǵalamaityn ulylyq saqtalǵan.
Qushtarlyq sezimder áieldiń júike júiesin sheksiz shattyq sezimge bóleidi, ne bolatynyn aldyn-ala sezip-bilý men kóripkeldiktiń ózara teńelýi siiaqty.
Áieldiń ómiri únemi qurbandyqta bolǵanda ǵana erkekpen teńese alady.
Áiel júreginiń óz keremetteri bolady.
Kóp áielderde aqylǵa baratyn jol júrek arqyly ótedi.
Ol litargiialyq uiqydan oianǵandai boldy. Ol baqytqa uqsaityn birnárseni basynan keshkendei boldy. Sol ýaqytta «súiý máńgilik» dep oilady ol.
Áieldiń este saqtaý qabileti eki túrli: perishtelik jáne ázázildik.
Barlyq áielder mahabbattyń máńgi ómir súrýin qalaidy.
Áielder ǵana eshqashan eshnársege riza emes.
Áiel sulýlyǵy – dúniedegi eń úlken bailyq.
Áiel sulýlyǵy – qol jetpes qazyna.
Saqal-murt er adamdarda keshigip shyqsa, ol adamdar uzaq jasaidy.
Jumyr myqyndy áielder óktem, bilep-tósteýshi, óz degenin isteitin birbetkei minezderimen erekshelinedi, olarda náziktikten góri qumarlyq sezimder basym. Kerisinshe, jalpaq myqyndy áielder jaryna adal berilgen, sergek, sezimtal, melonholiiaǵa beiimdi, birinshilerge qaraǵanda olarda áielge tán náziktik jaqsy damyǵan. Jalpaq myqyn iilgish, ikemdi, kónbis, kóngish, jumyr myqyn qaitpas, qajymas, jigerli jáne qyzǵanshaq temperamentke ie.
Qyzǵanysh- -kúman, qorqynysh – jannyń jutańdyǵy.
Tompaq buǵaqty áielder mahabbatta talap qoiǵysh bolady.
Sýretkerler ǵana áieldiń qoiǵan talabyn oryndap, kóńilinen shyǵa alady, shynaiy rahatqa bóleidi, óitkeni, olardyń jan dúniesinde áielge uqsas birnárse bar.
Sóileýge de, úndemeýge de úirengen áiel eshnársege renjimeidi jáne eshkimmen talaspaidy. Ol tóńiregindegilerdiń barlyǵyn qudaidyń jaratqan qalpynda qabyldaidy. Ony eshnárse tańǵaldyrmaidy. Óitkeni, ol bolashaqta ne bolatynyn aldyn-ala sezip, bilip turady.
Áieldiń poeziiasy – onyń aman-saý júrgen kezinde.
Áiel – ol kim oinai alsa, soǵan ǵana óz qupiialaryn syilaityn mýzykalyq aspap (lira).
Áiel – túsinýi qiyn jaratylys.
Áieldiń saýsaǵyndaǵy altyn saqina – neke tazalyǵynyń simvoly, ol aýyr shynjyrdy eshqandai kúsh úze almaidy.
Áieldiń erkelegeni árdaiym mýzany úrkitedi jáne tynbai eńbek etýge degen qatal erkindikti álsiretedi.
Ádepti áiel eki oily sózderdi estimeidi.
Áielge kóp sóileýdiń qajeti joq, onyń sheshendigi – daýys yrǵaǵynda, qimyl-qozǵalysynda, júris-turysynda jáne kózqarasynda.
Áiel jáne taza qaǵaz, ol ekeýi bárine shydaidy.
Áielder men qart adamdardyń qaiǵysyndai jantúrshiktirerlik kórinis joq.
Ár áieldiń stolynda «Alqaptaǵy liliia gúli» turmasa, onda men jazýshy emespin.
Basyna qiynshylyq is túsken parijdik áielge jiyrma tórt saǵat ýaqyt berseńiz, ol kez kelgen ministrlikti qulatyp tastaidy.
Adamdy jaqsy taný úshin onymen birge bir put tuzdy jeý kerek.
Siz ózińizdi jaqsy kóredi dep oilaǵan adamyńyz sizdi jek kóredi. Bul jekkórýshiliktiń qaidan paida bolǵanyn túsine almai, janyńyz qinalady. Al ol tek ózin ǵana jaqsy kóredi jáne eshkimge senbeidi. Sizdiń ózin qudaidai kórip, ólip-óship súietinińizge kózi jetken soń sizdiń áserlengenińizge riza bolǵan keiipte sizge ózin-ózi umytardai dárejede qýana qarap turady jáne sol sátte «Makarondy toiǵansha jep alǵanym qandai jaqsy boldy» dep oilap turady.
Erkekter ártúrli sebeptermen meiirimdi bola alady: bireýdi kemsitip, elemei, mensinbeýdiń, bireýge qyzyǵyp, eligip, áserlenýdiń kúshtiliginen, ishki esebi boiynsha jáne minezderindegi álsizdikten.
Shynaiy qushtarlyq bar jerde instinkt qatelespeidi.
Osy ómirde baqytsyzdyq qana tolyǵymen oryndalady.
Meniń kúnámdi jeńildetýdiń bir ǵana joly bar, ol – máńgi kúnáli bolyp qalý.
Kórnekti adamdar jartasqa uqsaidy, al ol jartasqa jabysyp turý qabileti ulýǵa ǵana berilgen.
Aqymaqty basqarǵannan kóri talantty adamǵa boi usynyp, baǵynǵan artyq.
Qaiyrymdylyqtar óz-ózinen jasalmaidy, barlyǵy jaǵdaiǵa táýeldi.
Kez kelgen jerde kek alý jaily áńgime qozǵaýǵa bolady.
Baqytty bolý árkimniń qolynan keledi, biraq myna ómirde basqa adamnyń kómeginsiz ósip, órkendeý múmkin emes.
Sheksiz senim – uly adamdardyń jan dúniesiniń ereksheligi.
Qanshama otbasynyń óz Anriettasy bar.
Qanshama jaqsy adamdar ózderiniń ómir jolynda júreginiń tereńdegi syrlaryn túsine alatyn, qadirine jetip, súringende qoltyǵynan súieitin baqylaýshysyn kezdestire almai, dúnieden ótip ketedi. Amal ne, adam ómiri solai jaratylǵan, kóp jaǵdaida ana balalaryn túsinbeidi, balalar ata-analaryn túsinbeidi, mundai jaǵdailar erli-zaiyptylar men týys adamdardyń basynda da jii ushyrasady.
Adam balasy sonshalyqty jaqsy kórýge laiyqty emes, Napaleon olardy shybyn qurly kórgen joq.
Sorǵysh kámpitterdi daiyndaý úshin qoldanylatyn qulpynai óńdeýden ótkizilgennen keiin bastapqy tabiǵi qalpynan airylyp, kámpit degen atqa ie bolady. Adamdardyń basynda da osyndai jaǵdailar bolýy múmkin.
Eger seniń boiyńdaǵy qaisarlyq pen tabandylyq temirdei myqty bolǵanda, eger sendegi aqyndyq qýat-kúsh sonshalyqty kesh oianbaǵanda, onda sen adamdarǵa aiaqtyń astyndaǵy kilemge qaraǵandai qarar ediń.
Danyshpan adamdar árqashan jurttyń báriniń qolynan keletin siiaqty bolyp kórinetin qarapaiym sheshim taýyp ala qoiady. Alaida, danyshpan adamnyń basqalardan ereksheligi – ol barlyq adamdardyń jai-kúiin, jan syryn túsinedi, biraq, onyń ózin eshkim túsinbeidi.
Bala kezimnen kóp dos emes, bir ǵana jaqsy dosym bolsa dep armandaýshy edim.
Baqytsyzdar ǵana birin-biri túsinedi, ári qoldaidy.
Kóńil-kúiimniń jii ózgerip turýyna qarai men birde baqyttymyn, birde baqytsyzbyn.
Erte me, kesh pe, sizdiń júregińizge tabiǵattyń máńgilik ekenin moiyndatatyn tańǵajaiyp jáne jan kúizelterlik sezimder uialaidy, sol ýaqyttan bastap siz ózińizdiń oilaryńyzdy qudaiǵa qulshylyq etýge burasyz, jaratýshyny jan-júregińizben sezinetin bolasyz.
Uiatyńyz ben ishki daýysyńyz jalǵan jaǵympazdyq pen shynaiy sypaiylyqtyń arasyndaǵy shekarany jańylmai aityp bere alady.
Beiitter ólimdi, qaraýsyz qalǵan aýyldar ómirdiń qiynshylyǵyn, ólim biz aldyn-ala kórip-biletin baqytsyzdyqty oiǵa túsiredi, ómir qiynshylyqtary taýsylmaidy.
Bizdiń sezimderimizdiń barlyǵynan eń shydamdysy, eń tózimdisi – qaiǵy.
Búkil ultpen salystyrǵanda jeke adam aqyldy. Halyqtyń júregi bar, kózi joq, olar seze alady, biraq, kóre almaidy.
Tabiǵat qozǵalysqa negizdelgen. Ajal da qozǵalys, biraq, biz onyń qandai maqsatpen qozǵalatynyn eshqashan da bile almaimyz.
Ajaldyń betine taisalmai týra qarap, onymen betpe-bet kelip, jekpe-jekke shyqqanda qairan qalýǵa turarlyq erlik pen óner kórsete alatyn rýhy kúshti adamdar aitarlyqtai kóp emes.
Danyshpandar ǵana jylan qabyna uqsaityn kiim kie alady, olardyń keskin-keipi ózgergenimen, júrekteri qartaimaidy, qarapaiymdylyǵyn saqtaidy.
Balalardyń jylaǵany – qalypty jaǵdai, al qart adamdar jylaǵanda – bul sumdyq.
Aqsha – bizdiń bes sezimimizdi qanaǵattandyrý úshin qajet bolatyn altynshy sezimimiz.
Óziniń týǵan ulynyń júreginde ekinshi oryn alýdyń qanshalyqty jan tózgisiz azap ekenin, kimmen bolsa da óz balasyn bólisýdiń qanshalyqty aýyr qasiret ekenin kez-kelgen anadan surasańyz, aityp beredi.
Shekten shyqqan otbasylyq tragediialar basqalar úshin kúlki men ósekten ózge eshteńe emes.
Ýaqyt – qytymyr, sarań bai.
Nolge uqsaityn adamdar bolady, olar ózderiniń aldynda árdaiym tsifrlar turǵanyn qalap turady.
Jekkórýshilik ómir súrýge kómektesedi.
Kez-kelgen jer aýdarylǵan adam lion toqymashylaryna qaraǵanda baqytty.
Soqyrlar patshalyǵynda qisyqqa da qurmet kórsetiledi.
Printsip ózgermeidi, jaǵdai ózgeredi.
Ózimshildik – dostyq úshin ý.
Generaldar soldattarǵa qalai muqtaj bolsa, baspasóz armiiasynda árkim dosqa muqtaj.
Liýsen Lýstoǵa qarap turyp, «Mine naǵyz dos» dep oilady. Lýstonyń ózin eń qaýipti qarsylas dep oilap, qorqa bastaǵanyna eshbir nazar aýdarmastan.
Eger siz túbi kórinbeitin tuńǵiyq tereńdikke kóp ýaqyt qaraityn bolsańyz, kezegi kelgende túpsiz tereńdik (bezdna) sizge ózi qaraityn bolady.
Tańerteń uiqydan oianǵanda syrtynan qaraǵanda túk emestei kórinetin, bir aitqanyn kún saiyn qaitalap aita berýden jalyqpaityn muǵalimniń sabyrlylyǵyndai sirek sabyrlyq qoryn óz boiyńyzdan tabýdy ádetke ainaldyrǵanyńyz jón.
Qoǵam jeńimpazdardy ǵana esinde saqtaidy, jeńilgenderdi tez umytyp qalady.
Kóptegen ataqty adamdar súiikti bolǵanymen qarapaiym adamdar siiaqty olar da júredi, túshkiredi, uiyqtaidy jáne tamaq ishedi.
Tabiǵat meni súiý úshin jáne súiikti bolý úshin názik jan iesi etip jaratty, alaida, taǵdyrdyń erkine baǵynǵan men júrek qalaýymdy qanaǵattandyrýdyń ornyna olardy sýrettep, áńgimelep otyrmyn.
Ne isteseń de, tipti aqymaqtyq jasasań da, bárin jaqsy isteýiń kerek.
Adamnyń aqymaqtyǵyna em qonbaidy, aqymaqtyq – jazylmaityn aýrý.
Aqymaqty úiretý – ólgendi tiriltý siiaqty múmkin emes nárse.
O, qudai, odan da meniń ómirge kelmei-aq qoiǵanym jaqsy edi. Jalǵyz qalǵan kezimde de, adamdardyń ortasynda júrgen kezimde de, men ózimniń sonshalyqty baqytsyz jan ekenimdi sezinemin.
Árbir gúldiń óz qurty bolady. Al meniki Kleopatranyń qurtyna, aspidke uqsaidy.
Adamdy ótirik qana qorlaidy.
Ótiriktiń artynda shyndyq jasyrynyp turady.
Shyndyq – dámi jaǵymsyz, ýdai ashy sýsyn, biraq densaýlyqty jaqsartyp, qalpyna keltiredi.
Shyndyqtyń kómegimen tabysqa jetýdiń sonshalyqty qiyn ekenin endi túsindim.
Sot ta kóp, ádiletsizdik te kóp.
Frantsýz oqyrmany – názik jandy, kóp biletin oqyrman, ony aldaý ońai emes.
Shynaiy mahabbat árqashan jalǵyz. Biz bóten adamdy jaqsy kóremiz dep ózimizdi ózimiz aldap, shyn máninde tek qana ózimizdi jaqsy kóremiz.
Aqyldylyq pen sulýlyq bir adamnyń boiynda sirek kezdesedi.
Ádebiet aidynyna sekirgenshe sýǵa sekirgen jaqsy.
Dala men taý barlyq jerde bar. Dala jalyqtyrady, taý sharshatady. Tabiǵattyń áseri adam janyna eskertý siiaqty. Biz muńaiǵanda sýdyń jaǵasyna barǵymyz keledi. Tez áserlengishtigimizdiń negizinde taýda sezimderimiz tazarady. Taýda albyrt, qyzba qumarlyq sezimder azaiady, onyń esesine tereń qushtarlyq sezimder kóbeiedi.
Kez kelgen usaq-túiek nárse tańdaýly jandar úshin asa mańyzdy.
Bizdiń talǵamdarymyz netken ártúrli! Siz úshin myna kishkene burysh – bar bolǵany bir bos qýys, al men úshin – jer ústindegi jumaq.
Baqytsyzdyq meni kóp nársege úiretti.
Eger men ómirdi qaitadan basynan bastap súretin bolsam, týra osyndai ómir súrer edim.
Bireý úshin ólý: ol – jai ǵana qurbandyq. Bir ǵana mahabbatqa degen senimmen ómir súrý jáne sol jalǵyz mahabbatqa adal bolý: ol – erlik.
Eń uly jeńis – túsinisken jandardyń jaqyndyǵy.
Jalǵyzdyq – tamasha nárse, biraq ony sizge basqa bireý aitsa, tipti tamasha.
Jany biikke kóterile alatyn adamdar jalǵyzdyqty qalaidy.
Ózimniń jalǵyzdyǵymda men kóz jasyma shylanǵan nandy jep otyrmyn, alaida, meniń bul aianyshty túrimdi de, kózimniń jasyn da eshkim kórmeidi.
Sengish, dóreki, jylaýyq bolmańyz, sý astyndaǵy osy úsh tastan qashyq júrińiz! Óte qatty sengishtik qadirińizdi tómen túsiredi, dórekilik bizge basqalardyń jekkórýshiligin týǵyzady, artyq jylap-syqtaý bireýlerdiń bizdi kóndirip, baǵyndyrýyna jol ashyp beredi. Ómirde sizdiń eki-úsh qana shynaiy dostaryńyz bolady jáne sizdiń tolyq senimdiligińiz solarǵa tiesili, siz jan syryńyzdy kópshilikke jaiyp salǵanyńyzda sol qimas dostaryńyzdy yńǵaisyz jaǵdaida qaldyratynyńyz jaily oilańyz. Dórekilik – álsizderdiń panalaityn orny. Qoǵam týǵan shesheden góri ógei sheshege kóbirek uqsaidy, ol óziniń ataǵyn shyǵaratyn jaǵympaz balalaryn jaqsy kóredi. Jylaǵyńyz kelse, adamdarǵa emes, qudaiǵa jylańyz. Tártiptiń asa mańyzdy erejeleriniń biri – ózińiz týraly az sóileńiz. Ózińizge ózińiz qatal bola bilińiz. Eger siz ózińizge ózgelerdiń nazar aýdarǵanyn qalasańyz, sypaiy, ótkir tildi, aqyldy, senimdi bolyp kóringińiz kelse, adamdarmen sóileskende olar týraly kóbirek aityńyz, olardy maqtańyz, tipti olarǵa tanys emes suraqtar tóńireginde sóz qozǵap, olarǵa qolaily jaǵyn qarastyryńyz, sol sátte olardyń mańdaiyndaǵy ájimderi jazylyp, ezýlerine kúlki úiirilip, riza bolǵandaryn baiqaisyz, siz ketip qalǵan soń sizdi ońdy-soldy maqtai bastaidy.
Eger meni emdep, jazatyn dáriger bar bolsa, ol – Bianshon.
Barlyq dárigerler oqyp, úirenip, is-tájiribeniń nátijesinde dáriger bola alady. Al hirýrg (otashy) bolý úshin talant bolý qajet. Hirýrgterdiń ataq-dańqy ártisterdiń ataq-dańqy siiaqty tiri kezderinde shyǵady, ólgennen keiin olardyń eńbegin baǵalaý qiyn.
Men – ólgennen keiin ataǵym shyǵatyn adammyn.
Jabaiy sezim túisiginiń jetegimen júredi. Órkenietti adamdardyń sezimi, oi-sanasy bolady. Jabaiy taǵynyń sezimi óz-ózinen paida bolady. Órkenietti adamdardyń sezimi aqyl-oiǵa baǵynady.
Tańyrqap, tańqalýdan kóre almaýshylyqqa deiin bar bolǵany bir-aq adym, kóre almaýshylyqtan jekkórýshilikke deiin taǵy da bir adym.
Maǵan tiesili jalǵyz qýanysh – ózimniń týǵan elime paidamdy tigizetinime degen senimdilik.
Eger maǵan Prometei men Faýstyń bireýiniń taǵdyryn tańdaý múmkindigi berilse, men sóz joq, Prometeidi tańdar edim.
Meniń ómirimnen de osy kitaptyń ómirin uzarta kór dep qudaidan suraimyn.
Tsitseronda bizdiń ómirimizdegi oqiǵalardy anyq baiandaityn paraqtar bar.
Ol – aqynjandy adam, biraq aqyn emes, ol armandaidy, biraq eshteńe jazbaidy.
Ol qinaldy, azaptandy, japa shekti, «Men qinalamyn, azaptanamyn» dep aitýǵa múmkindigi bolmady.
Ol qarapaiym, qaiyrymdy, naǵyz halat kigen danyshpan boldy.
Maqtan, ózimshildik, ataqqumarlyq – qazirgi sotsialdyq «Menniń» úsh uly qurama bólikteri.
Azapty jáne qýanyshty óz basynan keshken adam azap pen qýanyshtyń qasietin jaqsy biledi.
Parij – tańqalarlyq qala.
Birin-biri baqylaǵan eki áieldiń qylyǵyn tamashalaǵannan asqan qyzyqty komediia joq.
– Siz qalai kitap jazasyz?
– Siz qalai keste tigesiz, toqisyz, sol siiaqty men jazamyn. Eger jazýǵa nietińiz bar bolsa, jazýdan ońai nárse joq.
Ótirik – áielder men imperiiany qutqarý úshin tez arada tabylatyn qarý.
Men tek qana júrektiń ámirinde ómir súre alamyn.
Kim kóp qiynshylyq kórse, sol kóp ómir súrgen adam.
Bar tabiǵat menimen birge qaiǵyrady.
Kez kelgen ushtalmaǵan qaryndash bizdiń este saqtaý qabiletimizden ótkir.
Tabiǵatta bizdi asa mańyzdy problemalardan da artyq oilandyryp, tolqytatyn kórinis bar, ol – shyq tamshylary.
Arsyz adamdar ózderiniń igi jaqsy qarsylastaryna ózderi batqan balshyqty shashyratqylary keledi.
Barlyq qýlyq pen aldaý aqyr aiaǵynda adamǵa ziian keltiredi, týra, ashyq shyndyqty aitqan adamnyń jaǵdaiy sonshalyqty qaýipti emes.
Adam materiia men rýhtan jaratylǵan, ondaǵy ań óledi, perishte týady.
Orys tilinen aýdarǵan
Jániia ERALIEVA.
