Bizdiń elimizde ǵana emes, búkil álemde, ókinishke qarai, onkologiialyq aýrýlardyń túri de, olarǵa shaldyqqan naýqastardyń sany da kóbeiýde. Kóptegen adamdardyń bul diagnozdy úkim retinde qabyldaityny ras. Biraq qazirgi zamanǵy meditsina men ǵylym onkologiialyq aýrýlardyń basym bóligin emdeýge múmkindik beredi. Olardy emdeýge jyl saiyn milliardtaǵan qarajat bólinedi. Biyl ol qarajat kólemi taǵy da birshama artty.
«Astana qalasy boiynsha onkologiialyq aýrýlar boiynsha 2018 jyly 3 782 678 teńge bólinse, osy jyly, iaǵni 2019 jyly 4 708 215 teńge bólinip otyr. Sondai-aq, onkologiialyq baǵdarlamalar sheńberinde qosymsha qarajat qarastyrylǵan» deidi «Áleýmettik meditsinalyq saqtandyrý qory» KEAQ Astana qalasy boiynsha filialynyń direktory Nurlybek Qabdyqaparov.
Meditsina tilinde onkologiia - grektiń «qaterli isik jáne ilim» degen sózin bildiredi. Obyr jasýshasy tez ósip, belgili bir ýaqytta qan jáne limfa tamyrlary arqyly aǵzanyń múshelerine taraidy nemese balalaidy. Sóitip, jylyna jer betinde milliondaǵan adamdardyń ómirin jalmaidy. Bul kórsetkishti azaitý jolynda dárigerler qoldan kelgen múmkindikti jasaýda.
Al ár adam óz tarapynan ne istei alady?
Dárigerge der kezinde qaralý arqyly aýrýdyń qaýpin azaita alady. Eger der kezinde skriningtik zertteýler júrgizilse onkologiialyq aýrýlardyń basym bóligin erte anyqtaýǵa bolady. Obyrdy der kezinde anyqtaý em-domnyń nátijesin arttyryp, patsientterdiń ómirin uzartýǵa, ómir súrý sapasyn jaqsartýǵa múmkindik beredi. Mysaly, sút bezi obyryn bastapqy kezeńde anyqtaǵan jaǵdaida naýqastardyń 94 paiyzyn tolyq emdep jazýǵa bolady.
Keibir azamattar onkologiia dispanserine jibergen kezde qorqyp, 3-4 ai nemese 1-2 jylǵa deiin barmai, aty jaman aýrýdy ózderi órshitip alady. 1-2 jyl júrgennen keiin qaterli isikti toqtatý qiyn, ary qarai óse beredi. Basqa bir faktorlar áser etetin bolsa, tipti qiyn. Keibir naýqastar isikti qyzdyrady nemese massaj jasaidy. Qaterli de, qatersiz de isikterdi olai úgip, ýqalap (massaj jasap), basqa nárselermen qyzdyrýǵa múldem bolmaidy. Ondaida qaterli isik órshi beredi. Órshigen saiyn jasalǵan emniń de tiimdiligi tómendei beredi. Naýqastar dárigerge obyrdyń jańa bastalyp kele jatqan satysynda keletin bolsa, taǵaiyndalǵan emniń tiimdiligi, nátijesi joǵary bolady.
Qaterli isik qaidan paida bolady?
Qaterli isiktiń qaidan paida bolatynyn dóp basyp aitý qiyn. Qaterli isiktiń paida bolǵany, ókinishke orai, adamǵa birden bilinbeidi. Tek isik ósken kezde, jan-jaǵyndaǵy úlken júike talshyqtaryn, tamyrlaryn nemese asqazan, tik ishek, t.b. sekildi aǵza músheleriniń sańylaýyn japqan kezde ǵana baiqalady.
Qaterli isiktiń paida bolý oshaqtarynyń biri - sozylmaly aýrýlar. Sondyqtan sozylmaly aýrýlardy ýaqytyly emdetken durys.
Derekter
2018 jyldyń sońyndaǵy esep derekteri boiynsha, Astanada 9665 adam qaterli isik boiynsha dispanserlik esepte tur. Onyń 1846-syna qaterli diagnoz alǵash ret qoiylǵan.
Elimizde onkologiialyq aýrýlardyń ishinde sút bezi, jatyr moiny, tik ishek, asqazan jáne óńesh, prostata beziniń qaterli isigi syndy túrleri kóp kezdesedi.
2018 jyly sút bezi qaterli isiginen 315 áiel kóz jumǵan. Ókpe obyry 754 adamnyń, uiqy bezi obyry 202 naýqastyń ólimine sebepshi boldy.
Aldyn alýǵa bola ma?
Árine. Profilaktikalyq tekserýler men skriningterden ótip turyńyz.
«Áleýmettik meditsinalyq saqtandyrý qory» KEAQ Astana qalasy boiynsha filialynyń direktory Nurlybek Qabdyqaparovtyń aitýynsha, 2019 jyly, jalpy, profilaktikalyq tekserýler úshin 237 mln 342 myń teńge bólingen.
Skrining – shaǵyn bolsa da eń qajetti degen tekserýlerden turatyn zertteýler kesheni. Kópshiliktiń tegin jasalatyn osy tekserýlerden ótpeitini jasyryn emes. Onyń sebebi – adamdar jaman habar estýden qorqyp dárigerge qaralmaidy. Degenmen aýrýdy erte anyqtaǵan jaǵdaida ony emdeý de ońai bolatynyn umytpaǵan jón.
Tegin skrining túrleri:
- 40 pen 70 jas aralyǵyndaǵy áielder sút bezi obyry qaýpi joǵary topqa jatady. Sondyqtan olar mammografiialyq tekserýden tegin ótedi;
- 30 ben 70 jas aralyǵyndaǵy áielder jatyr moiny qaterli isigine tegin tekseriledi;
- 50 men 70 jas aralyǵyndaǵy erler de, áielder de toq ishek pen tik ishek obyryna tegin tekseriledi.
I Am. And I Will
4 aqpan – Dúniejúzilik onkologiialyq aýrýlarǵa qarsy kúres kúni. Bul kúndi atap ótýdegi maqsat – jurtshylyq nazaryn ǵalamdyq problemaǵa aýdarý bolatyn. «Men. Men barmyn» (I Am. And I Will) degen uranmen ótetin biylǵy is-shara árbirimizdiń obyrǵa qarsy kúreske úles qosýymyzǵa múmkindik beredi.
Dúnie júzilik densaýlyq saqtaý uiymdary sarapshylarynyń baǵalaýy boiynsha durys tamaqtaný, belsendi ómir salty jáne de temeki shegýden bas tartý arqyly onkologiialyq aýrýlardyń 40%-nyń aldyn alýǵa bolady eken. Endeshe aýrýdyń aldyn alý, odan saqtaný úshin óz qolymyzdan keletin sharalardy jasaýdy esten shyǵarmaiyq. Aitylǵan aqparattardy boiymyzǵa sińirip, oryndaýǵa tyryssaq aty jaman aýrý bizden alystai túseri anyq. Densaýlyǵymyzdy saqtai júreiik!
#IAmAndIWill
