بٸزدٸڭ ەلٸمٸزدە عانا ەمەس, بٷكٸل ەلەمدە, ٶكٸنٸشكە قاراي, ونكولوگييالىق اۋرۋلاردىڭ تٷرٸ دە, ولارعا شالدىققان ناۋقاستاردىڭ سانى دا كٶبەيۋدە. كٶپتەگەن ادامداردىڭ بۇل دياگنوزدى ٷكٸم رەتٸندە قابىلدايتىنى راس. بٸراق قازٸرگٸ زامانعى مەديتسينا مەن عىلىم ونكولوگييالىق اۋرۋلاردىڭ باسىم بٶلٸگٸن ەمدەۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. ولاردى ەمدەۋگە جىل سايىن ميللياردتاعان قاراجات بٶلٸنەدٸ. بيىل ول قاراجات كٶلەمٸ تاعى دا بٸرشاما ارتتى.
«استانا قالاسى بويىنشا ونكولوگييالىق اۋرۋلار بويىنشا 2018 جىلى 3 782 678 تەڭگە بٶلٸنسە, وسى جىلى, ياعني 2019 جىلى 4 708 215 تەڭگە بٶلٸنٸپ وتىر. سونداي-اق, ونكولوگييالىق باعدارلامالار شەڭبەرٸندە قوسىمشا قاراجات قاراستىرىلعان» دەيدٸ «ەلەۋمەتتٸك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورى» كەاق استانا قالاسى بويىنشا فيليالىنىڭ ديرەكتورى نۇرلىبەك قابدىقاپاروۆ.
مەديتسينا تٸلٸندە ونكولوگييا - گرەكتٸڭ «قاتەرلٸ ٸسٸك جەنە ٸلٸم» دەگەن سٶزٸن بٸلدٸرەدٸ. وبىر جاسۋشاسى تەز ٶسٸپ, بەلگٸلٸ بٸر ۋاقىتتا قان جەنە ليمفا تامىرلارى ارقىلى اعزانىڭ مٷشەلەرٸنە تارايدى نەمەسە بالالايدى. سٶيتٸپ, جىلىنا جەر بەتٸندە ميلليونداعان ادامداردىڭ ٶمٸرٸن جالمايدى. بۇل كٶرسەتكٸشتٸ ازايتۋ جولىندا دەرٸگەرلەر قولدان كەلگەن مٷمكٸندٸكتٸ جاساۋدا.
ال ەر ادام ٶز تاراپىنان نە ٸستەي الادى?
دەرٸگەرگە دەر كەزٸندە قارالۋ ارقىلى اۋرۋدىڭ قاۋپٸن ازايتا الادى. ەگەر دەر كەزٸندە سكرينينگتٸك زەرتتەۋلەر جٷرگٸزٸلسە ونكولوگييالىق اۋرۋلاردىڭ باسىم بٶلٸگٸن ەرتە انىقتاۋعا بولادى. وبىردى دەر كەزٸندە انىقتاۋ ەم-دومنىڭ نەتيجەسٸن ارتتىرىپ, پاتسيەنتتەردٸڭ ٶمٸرٸن ۇزارتۋعا, ٶمٸر سٷرۋ ساپاسىن جاقسارتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. مىسالى, سٷت بەزٸ وبىرىن باستاپقى كەزەڭدە انىقتاعان جاعدايدا ناۋقاستاردىڭ 94 پايىزىن تولىق ەمدەپ جازۋعا بولادى.
كەيبٸر ازاماتتار ونكولوگييا ديسپانسەرٸنە جٸبەرگەن كەزدە قورقىپ, 3-4 اي نەمەسە 1-2 جىلعا دەيٸن بارماي, اتى جامان اۋرۋدى ٶزدەرٸ ٶرشٸتٸپ الادى. 1-2 جىل جٷرگەننەن كەيٸن قاتەرلٸ ٸسٸكتٸ توقتاتۋ قيىن, ارى قاراي ٶسە بەرەدٸ. باسقا بٸر فاكتورلار ەسەر ەتەتٸن بولسا, تٸپتٸ قيىن. كەيبٸر ناۋقاستار ٸسٸكتٸ قىزدىرادى نەمەسە ماسساج جاسايدى. قاتەرلٸ دە, قاتەرسٸز دە ٸسٸكتەردٸ ولاي ٷگٸپ, ۋقالاپ (ماسساج جاساپ), باسقا نەرسەلەرمەن قىزدىرۋعا مٷلدەم بولمايدى. وندايدا قاتەرلٸ ٸسٸك ٶرشي بەرەدٸ. ٶرشٸگەن سايىن جاسالعان ەمنٸڭ دە تيٸمدٸلٸگٸ تٶمەندەي بەرەدٸ. ناۋقاستار دەرٸگەرگە وبىردىڭ جاڭا باستالىپ كەلە جاتقان ساتىسىندا كەلەتٸن بولسا, تاعايىندالعان ەمنٸڭ تيٸمدٸلٸگٸ, نەتيجەسٸ جوعارى بولادى.
قاتەرلٸ ٸسٸك قايدان پايدا بولادى?
قاتەرلٸ ٸسٸكتٸڭ قايدان پايدا بولاتىنىن دٶپ باسىپ ايتۋ قيىن. قاتەرلٸ ٸسٸكتٸڭ پايدا بولعانى, ٶكٸنٸشكە وراي, ادامعا بٸردەن بٸلٸنبەيدٸ. تەك ٸسٸك ٶسكەن كەزدە, جان-جاعىنداعى ٷلكەن جٷيكە تالشىقتارىن, تامىرلارىن نەمەسە اسقازان, تٸك ٸشەك, ت.ب. سەكٸلدٸ اعزا مٷشەلەرٸنٸڭ ساڭىلاۋىن جاپقان كەزدە عانا بايقالادى.
قاتەرلٸ ٸسٸكتٸڭ پايدا بولۋ وشاقتارىنىڭ بٸرٸ - سوزىلمالى اۋرۋلار. سوندىقتان سوزىلمالى اۋرۋلاردى ۋاقىتىلى ەمدەتكەن دۇرىس.
دەرەكتەر
2018 جىلدىڭ سوڭىنداعى ەسەپ دەرەكتەرٸ بويىنشا, استانادا 9665 ادام قاتەرلٸ ٸسٸك بويىنشا ديسپانسەرلٸك ەسەپتە تۇر. ونىڭ 1846-سىنا قاتەرلٸ دياگنوز العاش رەت قويىلعان.
ەلٸمٸزدە ونكولوگييالىق اۋرۋلاردىڭ ٸشٸندە سٷت بەزٸ, جاتىر موينى, تٸك ٸشەك, اسقازان جەنە ٶڭەش, پروستاتا بەزٸنٸڭ قاتەرلٸ ٸسٸگٸ سىندى تٷرلەرٸ كٶپ كەزدەسەدٸ.
2018 جىلى سٷت بەزٸ قاتەرلٸ ٸسٸگٸنەن 315 ەيەل كٶز جۇمعان. ٶكپە وبىرى 754 ادامنىڭ, ۇيقى بەزٸ وبىرى 202 ناۋقاستىڭ ٶلٸمٸنە سەبەپشٸ بولدى.
الدىن الۋعا بولا ما?
ەرينە. پروفيلاكتيكالىق تەكسەرۋلەر مەن سكرينينگتەردەن ٶتٸپ تۇرىڭىز.
«ەلەۋمەتتٸك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورى» كەاق استانا قالاسى بويىنشا فيليالىنىڭ ديرەكتورى نۇرلىبەك قابدىقاپاروۆتىڭ ايتۋىنشا, 2019 جىلى, جالپى, پروفيلاكتيكالىق تەكسەرۋلەر ٷشٸن 237 ملن 342 مىڭ تەڭگە بٶلٸنگەن.
سكرينينگ – شاعىن بولسا دا ەڭ قاجەتتٸ دەگەن تەكسەرۋلەردەن تۇراتىن زەرتتەۋلەر كەشەنٸ. كٶپشٸلٸكتٸڭ تەگٸن جاسالاتىن وسى تەكسەرۋلەردەن ٶتپەيتٸنٸ جاسىرىن ەمەس. ونىڭ سەبەبٸ – ادامدار جامان حابار ەستۋدەن قورقىپ دەرٸگەرگە قارالمايدى. دەگەنمەن اۋرۋدى ەرتە انىقتاعان جاعدايدا ونى ەمدەۋ دە وڭاي بولاتىنىن ۇمىتپاعان جٶن.
تەگٸن سكرينينگ تٷرلەرٸ:
- 40 پەن 70 جاس ارالىعىنداعى ەيەلدەر سٷت بەزٸ وبىرى قاۋپٸ جوعارى توپقا جاتادى. سوندىقتان ولار مامموگرافييالىق تەكسەرۋدەن تەگٸن ٶتەدٸ;
- 30 بەن 70 جاس ارالىعىنداعى ەيەلدەر جاتىر موينى قاتەرلٸ ٸسٸگٸنە تەگٸن تەكسەرٸلەدٸ;
- 50 مەن 70 جاس ارالىعىنداعى ەرلەر دە, ەيەلدەر دە توق ٸشەك پەن تٸك ٸشەك وبىرىنا تەگٸن تەكسەرٸلەدٸ.
I Am. And I Will
4 اقپان – دٷنيەجٷزٸلٸك ونكولوگييالىق اۋرۋلارعا قارسى كٷرەس كٷنٸ. بۇل كٷندٸ اتاپ ٶتۋدەگٸ ماقسات – جۇرتشىلىق نازارىن عالامدىق پروبلەماعا اۋدارۋ بولاتىن. «مەن. مەن بارمىن» (I Am. And I Will) دەگەن ۇرانمەن ٶتەتٸن بيىلعى ٸس-شارا ەربٸرٸمٸزدٸڭ وبىرعا قارسى كٷرەسكە ٷلەس قوسۋىمىزعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
دٷنيە جٷزٸلٸك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارى ساراپشىلارىنىڭ باعالاۋى بويىنشا دۇرىس تاماقتانۋ, بەلسەندٸ ٶمٸر سالتى جەنە دە تەمەكٸ شەگۋدەن باس تارتۋ ارقىلى ونكولوگييالىق اۋرۋلاردىڭ 40%-نىڭ الدىن الۋعا بولادى ەكەن. ەندەشە اۋرۋدىڭ الدىن الۋ, ودان ساقتانۋ ٷشٸن ٶز قولىمىزدان كەلەتٸن شارالاردى جاساۋدى ەستەن شىعارمايىق. ايتىلعان اقپاراتتاردى بويىمىزعا سٸڭٸرٸپ, ورىنداۋعا تىرىسساق اتى جامان اۋرۋ بٸزدەن الىستاي تٷسەرٸ انىق. دەنساۋلىعىمىزدى ساقتاي جٷرەيٸك!
#IAmAndIWill
