Meniń ózimniń qyzdarymnyń da klassikalyq ádebietti negizinen sol shyǵarmalardyń ekrandalǵan nusqalary arqyly biletini qinaidy. Ótken jyly Resei teledidaryndaǵy (Parijde ORT kórsetedi) bir habardan eldiń eresek halqynyń 40 paiyzy jyl boiynda birde bir kitap oqymaidy degen málimetti estidim. Qazaqstandaǵy jaǵdai odan jaqsyraq dep oilamaimyn.
Qazir jurt kitap dese Internetti alǵa tartatyn bolyp alǵan. Al Japoniiada keiingi kezde jurt burynǵydan kóbirek oqi bastapty, kitaptardyń taralymy kóbeiipti. Óitkeni ondaǵylar kompiýter ulttyń kózin nasharlatady dep toqtam jasaǵan. Qazir eleýli shyǵarmalardyń bári, búkil klassika Internetke salynǵany ras, biraq olardy ekrannan oqyp taýysý shynynda da kózge qater. Kitap oqý arqyly adam búkil adamzatpen tildese alady. Búkil adamzattyń myńdaǵan jyldar boiy jinaǵan danalyǵyn boiyna sińire alady. Ásirese, kórkem ádebiettiń jóni bólek. Ol sezim mádenietin, oi mádenietin qalyptastyrady, adamnyń qabiletin shyńdaidy, talantyn oiatady. Áitse de osy kórkem ádebietke bailanysty bir qyzyq jai bar. “Joǵalsyn tsenzýra!” dedik. Joǵaldy. Joǵalyp edi, endi ózimiz abdyrap qaldyq. Bárin jazýǵa bolady, biraq ne jazaryńdy bilmeisiń! Sóitsek, naǵyz ádebiet tek kúres jaǵdaiynda, tsenzýramen, memlekettiń qysymymen teketires jaǵdaiynda ǵana tolyqqandy dami alady eken.
Sovet zamanyndaǵy tsenzýra tipti ádebiettiń astarly oily, qat-qabatty, kúrdeli bolyp kelýine áser etti me deimin. Biz oqyrman halyq retinde qalyptasyp qalyp edik. “Juldyzdyń” taralymy 250 myńǵa jaqyndaǵan bolatyn. Qazaq romandary 50-60 myń danamen taraityn. “Jazýshy” men “Jalyn” degen eki baspamyz jylyna 20 million dana kitap shyǵaratyn. Ár úide derlik jeke kitaphana bolatyn. Sol halyq qaitadan kórermen halyqqa, tyńdaýshy halyqqa ainalyp barady. Myqty ádebietti myqty oqyrman ǵana qalyptastyrady. Búgingi ádebiettegi toqyraýdyń basty sebebi – oqyrmandardyń toqyraýy. Suranystyń azaiýy. Bul aitqanym taralymy 160 myńdyq “Egemen Qazaqstan” arqyly qazaq jurtyna barynsha keńinen jetsin dep otyrmyn.
Bizdiń aǵaiyndar aýyz ashsa kitaptyń qymbattyǵyn aita beredi. Kitaptyń janynda túkke turmaityn nárselerge aqsha aiamai jatamyz. Qazaq halqynyń ósýi úshin qazaq tiliniń ósýi kerek. Qazaq tiliniń ósýi úshin qazaq ádebieti ósýi kerek. Qazaq ádebietiniń ósýi úshin onyń taralymy ósýi kerek. Onyń taralymy ósýi úshin qazaq ádebietin qadirleitin, oqityn adamdardyń qatary ósýi kerek. Dúkennen qazaq kitaptaryn satyp alý arqyly-aq siz qazaq tiliniń ósýine kómek kórsete alasyz. Kitaby molynan tarasa, óz shyǵynyn aqtasa, baspaǵa tabys túsirse, avtory qalamaqy alady, turmysyn túzeidi, kóńili kóteriledi, jańa shyǵarmaǵa kirisedi, shabyttana kirisedi. Talantty jazýshynyń qalamynan shyqqan kitap tildi baiytady, til eldi baiytady.
Kez kelgen eldiń shyǵarmashylyq áleýeti búginde ekonomikalyq kórsetkishterden ǵana tanylmaidy. Eldiń áleýeti kitap ónimderiniń sanynan da, sapasynan da kórinýi kerek. Ásirese, ádebietinen. Shekspiri joq eldiń Niýtony da bolmaidy. Osyny umytpaiyqshy!
Oljas Súleimenovtiń "Egemen Qazaqstan" gazetine bergen suhbatynan úzindi
2010 jyl
