مەنٸڭ ٶزٸمنٸڭ قىزدارىمنىڭ دا كلاسسيكالىق ەدەبيەتتٸ نەگٸزٸنەن سول شىعارمالاردىڭ ەكراندالعان نۇسقالارى ارقىلى بٸلەتٸنٸ قينايدى. ٶتكەن جىلى رەسەي تەلەديدارىنداعى (پاريجدە ورت كٶرسەتەدٸ) بٸر حاباردان ەلدٸڭ ەرەسەك حالقىنىڭ 40 پايىزى جىل بويىندا بٸردە بٸر كٸتاپ وقىمايدى دەگەن مەلٸمەتتٸ ەستٸدٸم. قازاقستانداعى جاعداي ودان جاقسىراق دەپ ويلامايمىن.
قازٸر جۇرت كٸتاپ دەسە ينتەرنەتتٸ العا تارتاتىن بولىپ العان. ال جاپونييادا كەيٸنگٸ كەزدە جۇرت بۇرىنعىدان كٶبٸرەك وقي باستاپتى, كٸتاپتاردىڭ تارالىمى كٶبەيٸپتٸ. ٶيتكەنٸ ونداعىلار كومپيۋتەر ۇلتتىڭ كٶزٸن ناشارلاتادى دەپ توقتام جاساعان. قازٸر ەلەۋلٸ شىعارمالاردىڭ بەرٸ, بٷكٸل كلاسسيكا ينتەرنەتكە سالىنعانى راس, بٸراق ولاردى ەكراننان وقىپ تاۋىسۋ شىنىندا دا كٶزگە قاتەر. كٸتاپ وقۋ ارقىلى ادام بٷكٸل ادامزاتپەن تٸلدەسە الادى. بٷكٸل ادامزاتتىڭ مىڭداعان جىلدار بويى جيناعان دانالىعىن بويىنا سٸڭٸرە الادى. ەسٸرەسە, كٶركەم ەدەبيەتتٸڭ جٶنٸ بٶلەك. ول سەزٸم مەدەنيەتٸن, وي مەدەنيەتٸن قالىپتاستىرادى, ادامنىڭ قابٸلەتٸن شىڭدايدى, تالانتىن وياتادى. ەيتسە دە وسى كٶركەم ەدەبيەتكە بايلانىستى بٸر قىزىق جاي بار. “جوعالسىن تسەنزۋرا!” دەدٸك. جوعالدى. جوعالىپ ەدٸ, ەندٸ ٶزٸمٸز ابدىراپ قالدىق. بەرٸن جازۋعا بولادى, بٸراق نە جازارىڭدى بٸلمەيسٸڭ! سٶيتسەك, ناعىز ەدەبيەت تەك كٷرەس جاعدايىندا, تسەنزۋرامەن, مەملەكەتتٸڭ قىسىمىمەن تەكەتٸرەس جاعدايىندا عانا تولىققاندى دامي الادى ەكەن.
سوۆەت زامانىنداعى تسەنزۋرا تٸپتٸ ەدەبيەتتٸڭ استارلى ويلى, قات-قاباتتى, كٷردەلٸ بولىپ كەلۋٸنە ەسەر ەتتٸ مە دەيمٸن. بٸز وقىرمان حالىق رەتٸندە قالىپتاسىپ قالىپ ەدٸك. “جۇلدىزدىڭ” تارالىمى 250 مىڭعا جاقىنداعان بولاتىن. قازاق روماندارى 50-60 مىڭ دانامەن تارايتىن. “جازۋشى” مەن “جالىن” دەگەن ەكٸ باسپامىز جىلىنا 20 ميلليون دانا كٸتاپ شىعاراتىن. ەر ٷيدە دەرلٸك جەكە كٸتاپحانا بولاتىن. سول حالىق قايتادان كٶرەرمەن حالىققا, تىڭداۋشى حالىققا اينالىپ بارادى. مىقتى ەدەبيەتتٸ مىقتى وقىرمان عانا قالىپتاستىرادى. بٷگٸنگٸ ەدەبيەتتەگٸ توقىراۋدىڭ باستى سەبەبٸ – وقىرمانداردىڭ توقىراۋى. سۇرانىستىڭ ازايۋى. بۇل ايتقانىم تارالىمى 160 مىڭدىق “ەگەمەن قازاقستان” ارقىلى قازاق جۇرتىنا بارىنشا كەڭٸنەن جەتسٸن دەپ وتىرمىن.
بٸزدٸڭ اعايىندار اۋىز اشسا كٸتاپتىڭ قىمباتتىعىن ايتا بەرەدٸ. كٸتاپتىڭ جانىندا تٷككە تۇرمايتىن نەرسەلەرگە اقشا اياماي جاتامىز. قازاق حالقىنىڭ ٶسۋٸ ٷشٸن قازاق تٸلٸنٸڭ ٶسۋٸ كەرەك. قازاق تٸلٸنٸڭ ٶسۋٸ ٷشٸن قازاق ەدەبيەتٸ ٶسۋٸ كەرەك. قازاق ەدەبيەتٸنٸڭ ٶسۋٸ ٷشٸن ونىڭ تارالىمى ٶسۋٸ كەرەك. ونىڭ تارالىمى ٶسۋٸ ٷشٸن قازاق ەدەبيەتٸن قادٸرلەيتٸن, وقيتىن ادامداردىڭ قاتارى ٶسۋٸ كەرەك. دٷكەننەن قازاق كٸتاپتارىن ساتىپ الۋ ارقىلى-اق سٸز قازاق تٸلٸنٸڭ ٶسۋٸنە كٶمەك كٶرسەتە الاسىز. كٸتابى مولىنان تاراسا, ٶز شىعىنىن اقتاسا, باسپاعا تابىس تٷسٸرسە, اۆتورى قالاماقى الادى, تۇرمىسىن تٷزەيدٸ, كٶڭٸلٸ كٶتەرٸلەدٸ, جاڭا شىعارماعا كٸرٸسەدٸ, شابىتتانا كٸرٸسەدٸ. تالانتتى جازۋشىنىڭ قالامىنان شىققان كٸتاپ تٸلدٸ بايىتادى, تٸل ەلدٸ بايىتادى.
كەز كەلگەن ەلدٸڭ شىعارماشىلىق ەلەۋەتٸ بٷگٸندە ەكونوميكالىق كٶرسەتكٸشتەردەن عانا تانىلمايدى. ەلدٸڭ ەلەۋەتٸ كٸتاپ ٶنٸمدەرٸنٸڭ سانىنان دا, ساپاسىنان دا كٶرٸنۋٸ كەرەك. ەسٸرەسە, ەدەبيەتٸنەن. شەكسپيرٸ جوق ەلدٸڭ نيۋتونى دا بولمايدى. وسىنى ۇمىتپايىقشى!
ولجاس سٷلەيمەنوۆتٸڭ "ەگەمەن قازاقستان" گازەتٸنە بەرگەن سۇحباتىنان ٷزٸندٸ
2010 جىل
