Soltústik Qazaqstan oblysyna jumys sapary aiasynda Premer-ministr Oljas Bektenov kóktemgi egis jumystaryn aiaqtaý jáne agroónerkásip keshenin damytý máseleleri jóninde keńes ótkizdi, dep habarlaidy ult.kz.
Jiynda aýyl sharýashylyǵy ministri Aidarbek Saparov, ekologiia jáne tabiǵi resýrstar vitse-ministri Jomart Áliev, «Báiterek» holdinginiń basqarma tóraǵasy Rýstam Qaraǵoishin baiandama jasady. Sonymen qatar jiynda Aqmola, Soltústik Qazaqstan, Qostanai, Túrkistan, Batys Qazaqstan oblystarynyń ákimderi jáne agrarshylar atynan «Zenchenko i K» sharýa qojalyǵynyń direktory Gennadii Zenchenko sóz sóiledi.
«Aýyl sharýashylyǵy – el ekonomikasynyń basym baǵyty. Prezident Qasym-Jomart Toqaev salanyń qarqyndy damýyna erekshe nazar aýdaryp, onyń aýyl turǵyndarynyń ómir súrý sapasyn jaqsartýdaǵy mańyzdylyǵyn, sondai-aq azyq-túlik qaýipsizdigin jáne ekonomikanyń ornyqty ósýin qamtamasyz etýdegi rólin únemi erekshe atap kórsetip keledi», — dep atap ótti Oljas Bektenov.
Aýyl sharýashylyǵy ministri Aidarbek Saparov egis naýqanynyń aiaqtalǵany týraly baiandady. Biyl 23,8 mln gektar alqapqa aýyl sharýashylyǵy daqyldary egildi, bul ótken jylǵy kórsetkishten 180 myń gektarǵa artyq. Prezident tapsyrmasy boiynsha joǵary rentabeldi jáne áleýmettik mańyzy bar daqyldar alqaptaryn ulǵaita otyryp, egis alqaptary qurylymyn ártaraptandyrý jumystary júrgizilýde. Máselen, dándi jáne dándi-burshaqty daqyldar alqaby 15,8 mln gektarǵa, maily daqyldar 4,3 mln gektarǵa, mal azyqtyq daqyldar 3,3 mln gektarǵa egildi. Shegirtkege qarsy kúres aiasynda biyl 2,2 mln gektar jer óńdeledi. Búginde shamamen 665 myń gektarda ziiankesterge qarsy is-sharalar aiaqtaldy. Kóktemgi egis jumystaryn júrgizý úshin memleket tarapynan qajetti qoldaý sharalary qabyldandy: sharýalar 402 myń tonna jeńildetilgen dizel otynymen qamtamasyz etildi, 2,3 mln tonna kóleminde tuqymǵa qajettilik tolyq jabyldy, 2,3 mln tonna mineraldy tyńaitqyshtar engizý josparlanǵan.
Tórt aida et óndirisi 338 myń tonnany qurady (+3,4%). Siyr etin óndirý kólemi 112,9 myń tonnany (+6,1%), qoi eti 34,7 myń tonnany (+8,1%), jylqy eti 41,2 myń tonnany (+3,8%) qurady.
Mal sharýashylyǵyn damytýdyń tiimdiligi veterinariialyq qaýipsizdikke tikelei bailanysty. Osyǵan bailanysty Úkimet veterinariialyq qyzmetti nyǵaitý, infraqurylymdy jańǵyrtý jáne eńbek jaǵdaiyn jaqsartýǵa baǵyttalǵan júieli sharalardy júzege asyrýda.
«Sońǵy eki jylda jergilikti atqarýshy organdar 9,1 mlrd teńge somasyna shamamen 600 veterinariialyq nysan saldy. Memlekettik veterinariialyq zerthanalardy qosymsha jaraqtandyrý jumystary jalǵasýda. Respýblikalyq biýdjetten beriletin jalpy sipattaǵy transfertter sheńberinde infraqurylymdy damytýǵa 66,2 mlrd teńge bólindi. Qabyldanyp jatqan sharalardyń nátijesi eleýli jetistikke ákeldi – Qazaqstan resmi túrde aýsyldan taza el mártebesine ie boldy. Bul mártebe otandyq mal sharýashylyǵy ónimderiniń eksporttyq áleýetin nyǵaitýǵa yqpal etedi», — dep baiandady Aidarbek Saparov.
Búginde aýyl sharýashylyǵy ónimderi eksportynyń jalpy kólemindegi óńdelgen ónim úlesi 51%-dan asty, bul salanyń qosylǵan quny joǵary ónim óndirýge kezeń-kezeńimen kóship jatqanyn kórsetedi.
Jalpy alǵanda AÓK-tegi negizgi kapitalǵa salynǵan investitsiialar kólemi 1,6 trln teńgege jetti, bul ótken jylǵy deńgeiden joǵary. Sońǵy 2 jylda qazirgi zamanǵy mal sharýashylyǵy keshenderinen bastap tereń óńdeý kásiporyndaryna deiin 540 jańa óndiris paidalanýǵa berildi. Onyń ishinde 89 mal sharýashylyǵy kesheni, 70 taýarly-sút fermasy, 35 astyq qoimasy, 35 kókónis qoimasy, 16 qus fabrikasy, 11 jylyjai salyndy, ósimdik mailaryn óndirý jáne tereń óńdeý boiynsha 12 joba júzege asyryldy. 2026 jyly tehnika parkin jańartý qarqyny 8%-ǵa jetpek, bul rette parktiń tozýy 65%-ǵa deiin tómendeidi.
Premer-ministr iri aýyl sharýashylyǵy kásiporyndaryn mal sharýashylyǵyn damytýǵa belsendi tartý qajettigin atap ótti.
«Keńes jumysyna biznes pen aýyl sharýashylyǵy salasynyń ókilderi qatysyp otyrǵanyn paidalanyp, myna máselege taǵy da nazar aýdarǵym keledi: iri sharýashylyqtar jyl boiǵy jumyspen qamtýdy turaqty jolǵa qoiýy tiis. Bul – sizderge qoiylatyn negizgi talaptardyń biri. Memleket qajetti qoldaýdy kórsetýde, biraq iri biznes tarapynan da birinshi kezekte jyl boiǵy jumyspen qamtý jóninde qarsy mindettemeler kútedi. Ashyǵyn aitaiyn, eger osy baǵytta tiisti sharalar qabyldanbasa, biz sizdermen birge budan ári jumys istei almaimyz, mundai menshik ielerinen jer telimderin keri qaitaryp ala bastaimyz», — dep atap ótti Oljas Bektenov.
Sýdy utymdy paidalaný máselelerine erekshe nazar aýdaryldy. Ótken jyly jekelegen sharýashylyqtardyń egis qurylymyn saqtamaýy, ásirese Túrkistan jáne Qyzylorda oblystarynda sý tutynýdyń ósýine ákeldi. Osyǵan bailanysty Premer-ministr sý resýrstary jáne irrigatsiia ministrligine ákimdiktermen birlesip máseleni baqylaýda ustaýdy, ylǵal kóp qajet etetin daqyldar boiynsha bekitilgen egis qurylymynyń saqtalýyn qamtamasyz etýdi jáne fermerlermen túsindirý jumystaryn kúsheitýdi tapsyrdy.
Óńirlerde sý resýrstaryn eskere otyryp, egis qurylymyn ońtailandyrý júrgizilýde. Sýdy paidalanýdyń belgilengen limitterine sáikes kúrish alańy 20,6 myń gektarǵa qysqaryp, 79,9 myń gektardy qurady. Maqta sharýashylyǵynda sý únemdeý tehnologiialaryn engizýge basa nazar aýdarylýda: tamshylatyp sýarýǵa arnalǵan maqta alańy 29,8 myń gektarǵa ulǵaitylyp, 79,8 myń gektarǵa jetti, al dástúrli sýarýǵa arnalǵan alańdar 12 myń gektarǵa qysqardy.
Vegetatsiialyq kezeńdegi aýa raiy boljamy týraly ekologiia jáne tabiǵi resýrstar vitse-ministri Jomart Áliev baiandady. «Qazgidromettiń» málimeti boiynsha, osy kezeńde aýa temperatýrasy joǵary bolady jáne jaýyn-shashyn ár jerde ár túrli jaýady. Jalpy alǵanda vegetatsiialyq maýsymnyń bastalýy qolaily dep baǵalanyp otyr. Sonymen qatar, shilde-qyrkúiek ailarynda elimizdiń jekelegen óńirlerinde ylǵal tapshy bolýy múmkin qaýpi bar. Qyrkúiek aiynda jaýyn-shashyn mólsheri Qazaqstannyń basym bóliginde normadan az, al Soltústik Qazaqstan, Shyǵys Qazaqstan, Batys Qazaqstan, Qostanai, Aqmola, Pavlodar, Abai oblystarynyń basym bóliginde, Aqtóbe oblysynyń shalǵai soltústiginde normaǵa jaqyn dep boljanyp otyr.
Bul rette vegetatsiialyq maýsymǵa jasalǵan aldyn ala boljam ýaqyt óte naqtylanyp, ai saiynǵy málimettermen tolyqtyrylyp, barlyq múddeli memlekettik organdar men halyqqa jetkiziletin bolatyny atap ótildi.
«Báiterek» ulttyq investitsiialyq holdingi» AQ basqarma tóraǵasy Rýstam Qaraǵoishin sharýalardy qarjylai qoldaý sharalary týraly baiandady. Biyl AÓK-ti damytýǵa 1,2 trln teńgeden astam qarajat qarastyrylǵan, onyń 750 mlrd teńgesin egin egý jáne jinaý jumystaryna baǵyttaý josparlanýda. Búgingi tańda fermerler 573 mlrd teńge qaryz alǵan, bul shamamen 6,8 mln ga egis alqabyn óńdeýge múmkindik berdi. Oǵan qosymsha «Damý» qory 232 mlrd teńgege 1,7 myń kepildik berdi, sonyń arqasynda agrarshylar 273 mlrd teńgege nesie ala aldy.
«Zenchenko i K» sharýa qojalyǵynyń direktory Gennadii Zenchenko fermerlik qoǵamdastyq memlekettiń sharýalardy qoldaý boiynsha júrgizip jatqan jumysyn oń baǵalaitynyn atap ótti. Onyń aitýynsha, aǵymdaǵy sheshimder aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshiler arasynda qoldaý taýyp, jańa investitsiialyq jobalarǵa, zamanaýi óndiristerge jáne aýyldaǵy jumys oryndaryna ainalýda.
«Sharýalar qoǵamdastyǵy atynan Memleket basshysyna búginde agroónerkásiptik keshendi damytýǵa kóńil bólinip jatqany úshin rizashylyǵymdy bildirgim keledi. Jasalyp otyrǵan qoldaý tetikteri bizneske uzaq merzimdi jobalarǵa senimdi investitsiia salýǵa, zamanaýi tehnologiialardy engizýge jáne eldiń azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etýge úles qosýǵa múmkindik beredi. Búgingi tańda fermerlerge odan ári damý úshin barlyq qajetti jaǵdailar men quraldar bar. Sonymen birge, memlekettik qoldaý biznestiń berilgen múmkindikterdi tiimdi paidalanýdaǵy joǵary jaýapkershiligin de kózdeidi», — dedi Gennadii Zenchenko.
Sharýa qojalyǵynyń direktory sondai-aq jasandy intellektini engizý, AÓK-ti tsifrlandyrý, mal sharýashylyǵyn damytý, aýyl sharýashylyǵy biliminiń sapasyn arttyrý, aýyl úshin kadrlar daiarlaý jáne qosylǵan quny joǵary básekege qabiletti ónim shyǵarý máselelerin kóterdi.
Jiyn qorytyndysynda Premer-ministr Memleket basshysynyń azyq-túlik qaýipsizdigin nyǵaitý jáne AÓK-ti joǵary tehnologiialyq eksporttyq salaǵa ainaldyrý jónindegi alǵa qoiǵan mindetin júzege asyrý úshin barlyq qajetti jaǵdailar jasalyp jatqanyn atap ótti.
«Ósimdik sharýashylyǵy salasy turaqty ósim kórsetip otyr, al bizdiń mindetimiz – osy qarqyndy saqtap, odan ári arttyra túsý. Aýyl sharýashylyǵy, Sý resýrstary jáne Ekologiia ministrlikteri óńir ákimdikterimen birlesip, ásirese qýańshylyq qaýpi bar aimaqtarda egistikterdi sýmen qamtamasyz etý jaǵdaiyn turaqty baqylaýda ustaýy tiis. Qajet bolǵan jaǵdaida aýyl sharýashylyǵy taýar óndirýshilerin qoldaý jáne ónimdi saqtap qalý úshin jedel sharalar qabyldaý kerek. Barlyq agrotehnologiialyq talaptar belgilengen ǵylymi normalarǵa qatań sáikes oryndalýy tiis. Mineraldy tyńaitqyshtardy ýaqtyly engizýdi qamtamasyz etý qajet. Ósimdikterdi qorǵaý sharalaryn júrgizýge erekshe nazar aýdarý kerek», — dep atap ótti Oljas Bektenov.
Aýyl sharýashylyǵynyń negizgi baǵyttarynyń biri retinde mal sharýashylyǵy salasynyń zor áleýeti bar ekeni atap ótildi. Onyń júieli damýy úshin biyl 5 jylǵa arnalǵan, búkil óndiristik tizbek boiynsha jeńildetilgen qarjylandyrýdy kózdeitin Keshendi jospar bekitildi. Mal sharýashylyǵynyń barlyq kishi salalary men sanattaryna 220 mlrd teńge baǵyttalatyn bolady. Iri qara jáne usaq maldyń asyl tuqymdy basyn satyp alýǵa arnalǵan «Igilik» jáne «Bereke» jańa kredittik ónimderi iske qosyldy, olardyń bekitilgen mólsherlemesi 6%-dan aspaidy. Mal aidaý sharýashylyǵyn yntalandyrý maqsatynda jaiylym infraqurylymyn damytýǵa baǵyttalǵan «Jailaý» biryńǵai kredittik ónimi iske qosylýda. Ainalym qarajatyn tolyqtyrýǵa arnalǵan 5% mólsherlememen jeńildetilgen kreditteý baǵdarlamasy qoljetimdi. Osy baǵytta ákimdikterge jumysty kúsheitip, jer resýrstary aitarlyqtai iri sharýashylyqtardyń múmkindikterin tolyq kólemde paidalaný tapsyryldy.
Osy jyldyń aqpan aiynda Úkimettiń keńeitilgen otyrysynda berilgen Memleket basshysynyń veterinariialyq infraqurylym deńgeiin odan ári arttyrý jónindegi tapsyrmalaryn oryndaýǵa erekshe nazar aýdaryldy. Aýyl sharýashylyǵy ministrligine ákimdiktermen birlesip veterinariialyq is-sharalardy ýaqtyly jáne tiimdi júrgizýdi qamtamasyz etý, aýyl sharýashylyǵy óndirýshileri arasynda túsindirý jumystaryn kúsheitý tapsyryldy.
«Ministr atap ótkendei, Qazaqstan aýsyldan taza el mártebesine ie boldy. Biz aldaǵy ýaqytta da osyndai mártebege sai bolýymyz kerek. Sonymen qatar mal sharýashylyǵynyń turaqty damýy veterinariialyq qaýipsizdik deńgeiine tikelei bailanysty. Aýrýlardyń aldyn alý men baqylaýdyń tiimdi júiesi bolmasa, mal basynyń ósýin, ónimdilikti arttyrý jáne ónim sapasyn jaqsartý múmkin emes. Osyǵan bailanysty ishki naryqtaǵy epizootiialyq turaqtylyqty qamtamasyz etý óte mańyzdy», – dep atap ótti Premer-ministr.
Ákimdikterge bazarlarda veterinariialyq jáne fitosanitariialyq baqylaýdy kúsheitýdi, onyń ishinde veterinariialyq-sanitariialyq talaptardyń qadaǵalanýyn jáne saqtalýyn qamtamasyz etý tapsyryldy. Óńirlerde veterinariialyq infraqurylymdy salý jáne jańǵyrtý boiynsha mindetter qoiyldy.
«Aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy memlekettik saiasat tiimdilik pen agrarshylardyń adaldyq qaǵidattaryna negizdelip qalyptastyrylady. Sonymen qatar ákimdikter bólingen qarajattyń maqsatty paidalanylýyn turaqty baqylaýda ustaýy qajet. Memleket basshysy jariialaǵan Tsifrlandyrý jáne jasandy intellekt jylynda agrarlyq óndiristiń barlyq kezeńine – egistikten bastap saýda sóresine deiin tsifrlyq quraldardy engizý talap etiledi. Sondai-aq aýyl-aimaqta jaily ómir súrýge jaǵdailar jasaý mańyzdy. Zenchenko, Eraliev, Saýer, Qurmanqulov sharýashylyqtarynyń aýyldary sekildi mysaldar elimizde az emes, alaida olardyń sany arta túsýi tiis. Memleket olardyń damýyn jan-jaqty qoldap, yntalandyratyn bolady», — dep atap ótti Premer-ministr.
Sonymen qatar aǵymdaǵy birqatar ózekti máseleni sheshý boiynsha tapsyrmalar berildi:
aýyl sharýashylyǵynyń qosymsha baǵyttaryn damytý maqsatynda Aýyl sharýashylyǵy ministrligi men «Báiterek» UBH jylyjailar, baý-baqsha jáne balyq sharýashylyqtaryn jeńildetilgen nesieleý baǵdarlamalaryn iske qosý jóninde (jeke investitsiialar men MJÁ tetikterin eskere otyryp) qysqa merzimde usynystar engizý;
jeńildetilgen qarjylandyrý alý kezinde mal ósirýshilerdiń qajetti kepiliniń bolmaýy máselesin sheshý úshin Aýyl sharýashylyǵy ministrligine, Qarjy ministrligine jáne «Báiterek» UBH qaryzdarǵa kepildik berý tetigin jedel túrde engizý tapsyryldy;
Ónerkásip jáne qurylys ministrligine qazaqstandyq agrarshylardy otandyq mineraldy tyńaitqyshtarmen tolyq kólemde jáne turaqty baǵamen qamtamasyz etý boiynsha sharalar qabyldaý;
shegirtkelerdiń taralýyna jol bermeý úshin Aýyl sharýashylyǵy ministrligine óńir ákimderimen birlesip 2,2 mln gektar alqapta himiialyq óńdeý jumystaryn ýaqytyly ári sapaly aiaqtaý, ziiankester oshaqtaryn oqshaýlaý;
Sý resýrstary jáne irrigatsiia, Aýyl sharýashylyǵy, Mádeniet jáne aqparat ministrlikterine sý resýrstaryn utymdy paidalaný jáne sý únemdeý tehnologiialaryn qoldaný boiynsha aqparattyq-túsindirý jumystaryn kúsheitý.
«Dala men orman órtteriniń qaýpi kúsheiip otyr. Tótenshe jaǵdailar ministrligi Ekologiia ministrligimen jáne óńir ákimdikterimen birlesip azamattyq qorǵaý qyzmetteri men kúshteriniń joǵary ázirligin qamtamasyz etýi qajet. Órt sóndirý tehnikasynyń, bailanys júieleriniń jáne janar-jaǵarmai qorynyń daiyndyq deńgeiin tekserý kerek. Sondai-aq aldyn alý sharalary aiasynda orman jáne dala alqaptaryn, ásirese eldi mekender men egistik jerlerge jaqyn aýmaqtardy qýraǵan shópter men ósimdik qaldyqtarynan tazartý jumystaryn júrgizý qajet», — dep tapsyrdy Oljas Bektenov.
Atalǵan barlyq tapsyrmalardyń sapaly oryndalýyn baqylaý Aýyl sharýashylyǵy ministrligine jáne oblys ákimdikterine júkteldi.
