Aldymen Parker hanym sizge eki qonaq bólmesin kórsetedi. Bulardyń erekshelikteri men 8 jyl boiy osynda turǵan er adamnyń ózine jaqqan qasietterin aityp jatqanda, onyń sózin bólýge batylyńyz jetpeidi. Qasqyr kórgen qoiandai qobaljyp turyp, dáriger de, tis dárigeri de emes ekenińizdi aqyrynda ázer aitasyz. Sodan soń Parker hanymnyń qonaq bólmelerin jaldaý sharttaryna sai keletin mamandyqtarǵa baǵyttamaǵany úshin ishtei ata-anańyzǵa bir keiip alýyńyz múmkin.
Odan ári baspaldaqpen joǵary kóterilip, ekinshi qabattyń artqy jaǵyndaǵy segiz dollarlyq bólmege barasyz. Qojaiyn sizge negizi bul jer aiyna 12 dollar tóleýge laiyq ekenin; Floridaǵa, baýyrynyń Palm jaǵalaýy mańyndaǵy apelsin plantatsiiasyna ielik etýge ketken Týzenberri myrza buǵan deiin sonsha aqsha tólep kelgenin jetkizedi. Kórshi bólmede turatyn Makintair hanymnyń ár qysyn sol ólkede ótkizetinin de aityp úlgeredi. Siz budan arzanyraq bólme kerek ekenin mińgirleýge májbúr bolasyz.
Parker hanymnyń kekesinin elemeýge shamańyz jetse, odan ári úshinshi qabattaǵy Skidder myrza turatyn úlken bólmeni kóresiz. Ol osynda shylym shegip otyryp, kúni boiy pesa jazady. Bul bólme bos bolmasa da, páter jaldaǵysy kelgen ár adamdy úi iesi mindetti túrde ertip ákelip, olardyń sándi tereze mańdaishasyn kórip, súisingenin tamashalaǵandy jany súiedi. Ekinshi utatyny – Skidder myrza da úirenisip qalǵan baspanasynan airylyp qalýdan qaýiptenip, páteraqynyń bir bóligin tóleidi.
Aqyry úsh dollaryńyzdy qysyp ustaǵan kúii qaltańyzdyń juqa ekenin kúmiljip aitqan soń, Parker hanym úi bólmelerin aralatyp kórsetýdi toqtatady. Qulaq tundyrar ashy únmen «Klara!» dep aiqailap, qyzmetshini shaqyrady da, burylyp tómen túsip ketedi. Sodan soń qaratory kelinshek – Klara kelip, kilem tóselgen baspaldaq arqyly joǵary, tórtinshi bólikke ertip aparyp, shatyrdaǵy bólmeni kórsetedi. Úidiń qaq ortasynda ornalasqan bólmeniń eni 7, uzyndaǵy 8 fýt. Múlik ataýlydan temir kerýet, oryndyq, sýyrmaly jihaz jáne qol jýatyn oryn bar. Eńseni basqan kúńgirt tórt qabyrǵa tabyt ishinde turǵandai áser qaldyryp, ókpeńiz qysylyp, jaisyz kúi keshken soń, tamaǵyńyzdy qyrnap alýǵa májbúr bolasyz. Sonda da dem jetpei qinalǵandyqtan, basyńyzdy kótergende, tóbedegi tórt buryshty terezeden tańǵajaiyp kórinis – kógildir aspandy kóresiz. Kóresiz de, janyńyz rahat taýyp, tereń bir tynystap alasyz.
- Baǵasy eki dollar, – deidi Klara keketken, mensinbegen mánermen.
Bir kúni jaldamaly páter izdep júrgen qolynda mashinkasy bar Lison hanym da osy úige tap boldy. Kózi tanadai, shashy uzyn bolǵanmen, boiy da, denesi de shaǵyn arýǵa Parker hanym aldymen eki qonaq bólmesin kórsetti.
- Meditsinalyq zattardy myna jihazǵa ornalastyrýǵa bolady, – dedi úi iesi.
Lison hanym:
- Men dáriger de, tis dárigeri de emespin, – dep jaýap berdi qobaljyǵan únmen.
Parker hanym ádettegidei, bul bólmeni jaldaý shartyna sai kelmeitin páter izdeýshilerge arnaityn tabalaǵan tákappar kózqaraspen jas qyzdy ata qarady da, ekinshi qabatqa qarai jol bastady. Mundaǵy bólmeniń jalǵa beriletin qunyn estigen soń Lison hanym:
- 8 dollar deisiz be?! Bul tym qymbat! Men kúnin áreń kórip júrgen adammyn. Maǵan joǵary qabattardan baǵasy arzanyraq bólmeni kórsetińiz, – dedi.
Esik qaǵylǵanda, Skidder myrza ornynan atyp turyp, jinalyp qalǵan temeki tuqylyn edenge baiqamai shashyp aldy. Onyń óńi buzylyp, túri kúreńitip ketkenin ańǵarǵan soń:
- Aiyp etpeńiz, Skidder myrza, – dedi Parker hanym sýyq jymiyp, – sizdiń ishte ekenińizdi bilgen joqpyn. Hanymǵa bólmedegi sándi tereze mańdaishasyn kórsetpek edim.
- Óte ádemi eken! – dedi Lison hanym perishte keiipte kúlimsirep.
Olar shyǵa salysymen, Skidder myrza jalma-jan áli qoiylmaǵan sońǵy pesasyndaǵy qara shashty, uzyn boily keiipkerdi óshirip, ornyna boiy kishkentai, shashy ashyq tústi arýdyń beinesin jaza bastady.
- Anna Hald bul rólge talasatyn bolady, – dedi ózine-ózi kúbirlep. Tereze mańdaishasyna qarai aiaǵyn kóterip otyrdy da, bultqa engen ushaqtai temeki tútininen kórinbei ketti.
Kenetten shyqqan «Klara!» degen aspan titirerdei ashy únnen Lison hanymnyń qansha aqshasy bar ekeni belgili boldy. Áldebir qap-qara eles ony jaryqtyń jyldamdyǵymen súirei jónelip, baspaldaq arqyly úidiń eń joǵarǵy qabatyndaǵy bólmege ákeldi de, «Eki dollar!» dep dúńk etti.
- Alamyn! – dedi de, Lison hanym ábden qurǵaǵan temir kerýetke shiqyldatyp otyra ketti.
Ol kún saiyn jumysqa baryp, keshkisin bir býma qoljazba ákelip, mashinkamen terip júrdi. Al bos bolǵan keshterde úidegi ózge turǵyndarmen birge eń joǵarǵy baspaldaqtyń basqyshtarynda otyryp, áńgime-dúken quratyn. Negizi, Lison hanymnyń hanshaiymdai ǵajaiyp bolmysy qoima esebindegi bólmede turýǵa laiyq emes edi. Kúndei jaidary, gúldei názik, qiialy qustai ushqyr arý bolatyn. Birde Skidder myrzanyń áli jariialanbaǵan «Ol sábi emes nemese jerasty jolynyń murageri» atty uly komediiasynan úzindini yqylaspen tyńdap shyqty.
Lison hanym baspaldaqta otyrýǵa bir-eki saǵat ýaqyt tapqanda, úidegi jigitter qaýymy qýanyp qalatyn. Ne aitsańyz da, «Qoishy, ras pa?!» dep qisyq jaýap beretin, mektepte jumys isteitin uzyn boily, sary shashty Longneker hanym eń joǵarǵy basqyshta otyryp, únemi Lison hanymdy keketetin. Jeksenbi saiyn tirdegi qozǵalyp bara jatqan úirek beinesin atýǵa baratyn, ámbebap dúkende jumys isteitin Dorn hanym bolsa, tómengi basqyshqa jaiǵasyp, ebin taýyp, Lison hanymdy muqatýǵa tyrysatyn. Biraq ortadaǵy basqyshta otyrǵan Lison hanymnyń ainalasyna jigitter balǵa úimelegen aradai toptalyp jinalyp qalatyn. Ásirese, ony qiialyndaǵy romantikalyq ómir-dramasynyń bas keiipkeri dep esepteitin Skidder myrza; jasy 45-tegi tolyq, bai, aqymaqtaý Hýver myrza; Lison hanymnyń «temeki shegýdi qoisańyzshy» degen janashyr sózin estigisi kelip, ádeii ótirik jótkirinetin jas Ivens myrza onyń janynan shyqpaityn. Er adam ataýly álemdegi eń tartymdy, eń qylyqty arý dep oilaǵanmen, joǵarǵy jáne tómengi basqyshtaǵy kekesindi kúlkiler tyiylmaityn.
***
Sizderden úidegi «hor» «sahnanyń» jiegine kelip, Hýver myrzanyń semizdigine «qasiret shegip», jas tókkenshe hikaia-qoiylymymyzdy sál toqtata turýdy suraimyn. Kóńil sybyzǵysynan tolyqtyq pen artyq salmaqtyń kesapaty, qaiǵysy jóninde «muńly» áýender aqtarylady. Negizinde, tyryssa, tolyq Falstaf* jiptiktei Romeodan ótken romantik bola alady. Ǵashyq jan kúrsinse de, kúder úzýge qaqysy joq. Degenmen, semiz adamdar ómir saparyn mazaq-poiyzynda qamalyp ótkerý kerek. Sondyqtan qarny 52 diýim Hýver myrzanyń ǵashyq júregi bosqa úmittenip, tekke dámelenedi. Kózińdi joǵalt, Hýver! 45 jastaǵy bai ári aqymaq Hýver tańǵajaiyp Elenanyń ózin es-tússiz «asyq» qylady! 45-tegi dáýletti, aqylsyz, semiz Hýver armanyna qol jetkize almai, mahabbat órtine janyp ótýi tiis! Oda eshqandai úmit te, múmkindik te joq!
Úi turǵyndary Hýver myrzany osylai mazaq qylatyn.
Jazdyń ádemi bir keshinde Parker hanymnyń úiindegi qaýym jinalyp otyrǵanda, Lison hanym kókke qaraǵan kúii kenet balasha shattanyp, kóńildi únmen daýystap jiberdi:
- Billi Djekson nege ana tusta tur? Men ony osynnan, tómennen de kóre alady ekenmin.
Jurttyń bári joǵary qarady: keibiri bulttarmen talasqan záýlim ǵimarattardyń terezelerine kóz toqtatsa, keibiri aspannan Djekson júrgizip kele jatqan áýe kemesin tabýǵa tyrysty.
- Áne, ana juldyz, – dep túsindirdi Lison hanym jip-jińishke saýsaǵymen nusqap, – jarqyrap turǵan úlkeni emes, sonyń janyndaǵy kógildir tústisi. Ony ár túni bólmemniń shatyrdaǵy terezesinen kóremin. Bul juldyzdy Billi Djekson dep atadym.
- Qoiyńyzshy, ras pa?! – dedi Longneker hanym, – sizdiń astronom ekenińizdi bilmeppin.
- Iá, árine, – dedi alapat úlken aspan áleminiń kishkentai zertteýshisi, – Men Marsta kóilek jeńiniń qandai túri aldaǵy kúzde sánde bolatynyn eshbir astrologten kem bilmeimin.
- Qoiyńyzshy, – dedi Longneker hanym, – siz kórsetken juldyz – Kassiopeia juldyzdar shoǵyryndaǵy Gamma. Úlkendigi jaǵynan ekinshi, al meridiandy kesip ótý joly...
- Oh, – dep sózge aralasty óte jas Ivens myrza, – Menińshe, bul juldyzdy Billi Djekson dep ataǵan durys.
- Sondai-aq, – dep Hýver myrza Longneker hanymmen kelispeitinin bildirip, daýsyn kótere sóiledi, – Lison hanym burynǵy astrologter sekildi qai juldyzdy qalai atasa da óz erki dep oilaimyn.
- Qoiyńyzshy, ras pa?! – dep muqatty ony Longneker hanym.
- Bul aǵyp túsetin juldyz ba eken? – dep qyzyǵýshylyq tanytty Dorn hanym, – jeksenbi kúni men tirde atqan oq toǵyz úirekke jáne on qoiannyń bireýine dóp tiip edi.
- Munnan, tómennen asa ádemi kórinbeidi, – dedi Lison hanym, – Meniń bólmemnen qarasańyzdar ǵoi. Bilesizder me, qudyqtyń túbinen juldyzdar kúndiz de kórinedi. Úi shatyrynyń tóbesindegi tereze shahtanyń oqpany tárizdi bolǵandyqtan, Billi Djekson qara barqyt tún-shekpeniniń óńirin qystyrǵan jarqyraǵan almas túireýishtei elesteidi.
Bir ýaqyttarda Lison hanym mashinkamen terý úshin úige eshqandai qoljazba ákelmeitin boldy. Kún saiyn tańerteń jumysqa barýdyń ornyna ár keńseniń tabaldyryǵyn tozdyrsa da, mádenietsiz qyzmetkerlerdiń tapsyrys joqtyǵyn dóreki túrde jetkizýi – jas ári jalyndy júrekke muzdai sý quiyp jibergendei áser etip, kóńilin sýytatyn. Mundai qiyn kúnder sońy kórinbeitin salqar kóshtei bitpei, jalǵasa berdi.
Bir kúni keshte Parker hanymnyń úiindegi baspaldaqpen ábden silesi qatyp sharshaǵan, qajyǵan kúide joǵary kóterildi. Bul ádette meiramhanadan keshki asyn iship keletin ýaqyty bolsa da, nár tatpaǵan ol ashqursaq edi.
Qonaq bólmesiniń tusynan óte bergende, aldynan Hýver myrza jolyǵyp, múmkindigin qalt jibergen joq. Tolyq adamnyń bar denesimen umsynyp, úilenýge usynys jasaýy qyzǵa taýdan qar kóshkini qulap kele jatqandai áser qaldyrdy. Sondyqtan tordaǵy eliktiń laǵyndai qashqaqtap, baspaldaq jaqtaýyna tyǵyla berdi. Myrza qyzdyń qolynan ustaýǵa talpynyp edi, ol betinen shapalaqpen jeńil tartyp jiberdi. Tyǵyryqqa tirep, sońynan qalmai, qamalaǵan Hýver myrzadan zorǵa sytylyp, ár qadamyn áreń basyp, joǵaryǵa áýpirimdep kóterilip barady. Skidder myrzanyń bólmesiniń janynan ótip bara jatqanda, ol qyzyl siiamen komediiasynda Mertl Delormnyń (Lison hanym) sahnada júrý baǵytyn jazyp otyr edi. Sahnanyń sol jaq bóliginen graf turǵan tusqa barýy kerek bolatyn. Kilem tóselgen baspaldaqpen joǵarǵy qabatqa áreń jetip, Lison hanym shatyrdaǵy bólmeniń esigin ashty. Jaryqty jaǵýǵa da, kiimin sheshýge de shamasy jetpei, temir kerýetke qulai ketken qyzdyń úzilip keterdei názik denesinen temir symdar iilmegen de siiaqty. Qap-qarańǵy túnekte shalqasynan jatqan arý kirpigin zorǵa qimyldatyp, kózin ashty da, riiasyz shattyqpen kúlimsiredi. Óitkeni, tóbedegi terezeden ol úshin Billi Djekson shyradai janyp, jarqyrap tur edi. Ózge álemniń bári Lison hanymnyń esinen shyǵyp ketken. Túnektiń túpsiz tuńǵiyǵyna batqan ol tórt buryshty bulyńǵyr jaryqtyń ortasyndaǵy juldyzdy ǵana kóredi. Bálkim, Longneker hanymnyń aitqanyndai bul Billi Djekson emes, Kassiopeia juldyzdar shoǵyryndaǵy Gamma shyǵar. Biraq arý ony Gamma retinde qabyldai alar emes. Shalqasynan jatqan qalpynda qolyn eki ret kóterýge tyrysty. Tek úshinshi talpynysynda ǵana eki súiriktei jińishke saýsaǵyn ernine tigizip súidi de, qarańǵylyqtyń tereń qoinaýynan Billi Djeksonǵa qarai áýe súiisin joldady. Qoly birden qaityp syrǵyp túsip ketti. «Qosh bol, Billi, – dep kúbirledi arý, – sen menen milliondaǵan mil qashyqtasyń. Birde-bir ret til qatqan da joqsyń. Alaida men mundaǵy túnekte qinalyp, adasyp júrgende, sen árdaiym joǵaryda jarqyrap, janyp turdyń. Solai emes pe? Milliondaǵan mil... Qosh bol, Billi Djekson».
Qaratory úi qyzmetshisi Klara kelesi kúni saǵat onda kelip, bólmeniń ishten kiltteýli ekenin bilgen soń, esikti buzdyrýǵa májbúr boldy. Es-tússiz jatqan Lison hanymdy turǵyzýǵa eshqandai amal paida bermegen soń, áldekim jedel járdem shaqyrdy. Sálden soń, dabyldatyp jedel járdem kóligi keldi de, ishinen ózine senimdi, shiraq qimyldaityn aq halatty jas dáriger shyǵyp, janashyr keiipte ári alańdaýly kúide esikti qaqty.
- 49-shy úige jedel járdem qyzmeti shaqyryldy, – dedi ol qysqa da nusqa sóilep, – ne bolyp qaldy?
- A, iá, dáriger myrza, – dedi úi ishindegi jaǵdai onyń jeke kóńil-kúiine de áser etetinin ańǵartqysy kelgen Parker hanym ýaiymdaýly júzben, – oǵan ne bolǵanyn túsine alar emespin. Esin jiǵyzý úshin ne istesek te, nátije bolǵan joq. Elsi hanym, iá Elsi Lison hanym degen jas qyz ǵoi. Meniń úiimde buryn-sońdy mundai...
- Qai bólme? – dep yshqyna aiqailap jiberdi dáriger. Mundai jan shoshytar daýysty Parker hanym buǵan deiin estimegen bolatyn.
- Shatyrdaǵy bólme. Ol...
Dáriger baspaldaqtyń birden tórt basqyshyn attap, shatyrǵa qarai júgire jóneldi. Parker hanym pań keiipte mańǵazdana basyp, onyń sońynan ilesti. Shatyrdaǵy bólmege jetip úlgermesten, qolyna astronomdy kóterip, tómen túsip kele jatqan dáriger aldynan shyqty. Ol aitqan pyshaqtai ótkir áldebir sózdi estigen soń, Parker hanym qabyrǵaǵa qaǵýly shegeden syrǵyp túsken oramaldai bir ýys bolyp, shógip qaldy. Bul oqiǵadan kóp ýaqyt ótkennen keiin de, álgi sóz jadynan óshpei, jan-júregin ózin-ózi kinálaý sezimi qinap júrdi. Keide úi turǵyndary qyzyǵýshylyq tanytyp, dárigerdiń ne aitqanyn suraityn. «Sizder bilmei-aq qoiyńyzdar, – deitin ol, – ondai sózdi estigenim úshin keshirilsem ǵana janym jai tabady».
Dárigerdiń órt sóndirgendei túnergen, eń jaqyn adamynan airylǵandai qaiǵyryp, qasiret shekken beinesin kórip, jinalyp qalǵan jurt yǵysyp jol berdi. Kólikke otyrǵan soń, dárigerdiń jansyz deneni arnaiy orynǵa jatqyzbaǵanyn baiqady. Tipti, júrgizýshige «Zymyra, Ýilson!» degenin de anyq estidi.
Bar bolǵany – osy. Bul da hikaia bolyp pa? Kelesi kúni tańerteń gazetten oqyǵan qulaqqaǵys aqparat oqiǵany egjei-tegjeili túsinýime sebep bolǵany siiaqty, sizge de septigi tiýi múmkin. Onda keshe Belviý aýrýhanasyna Shyǵys ... kóshesindegi №49 úiden uzaq merzimdi ashtyqtan ábden álsiregen jas qyz ákelingeni habarlanypty. Málimet bylai túiindeledi:
«Alǵashqy kómek kórsetken dáriger Ýiliam Djekson naýqastyń jazylyp ketetinin aitady».
*Falstaf – Shekspirdiń dramalyq shyǵarmasyndaǵy tolyq keiipker
Aǵylshyn tilinen aýdarǵan Alpamys FAIZOLLA
