11-15 jastaǵy árbir besinshi qazaqstandyq jasóspirim ai saiyn býllingtiń qurbany nemese qatysýshysy bolady. Bul ásirese uldar arasynda kóp taralǵan, dep habarlaidy "Ult aqparat" Densaýlyq saqtaý ministrliginiń qoǵamdyq densaýlyq saqtaý ortalyǵynyń baspasóz qyzmetine silteme jasap.
Búgingi kúni býlling - búkil álem mektepterinde taralǵan qubylystardyń biri. Býlling (aǵylshyn tilinde bully - qorqytý) fizikalyq agressiiany ǵana emes, psihologiialyq qysym, qorqytý, qorlaý degendi de bildiredi. Teris áreketter fizikalyq bailanys, sózder nemese basqa da ádister túrinde bolýy múmkin, mysaly, bet kórinisin ózgertý nemese ádepsiz qimyl, sondai-aq býllingtiń qurbanyn toptan, qaýymdastyqtan ádeii shyǵaryp tastaýǵa umtylý.
«2018 jyly QR DSM qoǵamdyq densaýlyq saqtaý ulttyq ortalyǵy nyń «Mektep jasyndaǵy balalardyń densaýlyqqa qatysty minez-qulqy» «Health behaviour in school-aged children» (HBSC) zertteý toby ǵalymdary, jasóspirimder arasyndaǵy densaýlyq pen ál-aýqat kórsetkishterin zertteý úshin qazaqstandyq oqýshylar arasynda saýalnama júrgizdi. Aita ketý kerek, mundai kórsetkishterdi zertteý toby ár 4 jyl saiyn jinaidy jáne zertteidi» delingen habarlamada.
Mektep oqýshylary arasynda saýalnama júrgizý barysynda sońǵy eki aida olardyń býllingke/ kiberbýllingke qanshalyqty jii qatysqany nemese ózderi onyń qurbany bolǵan-bolmaǵany jaily suraqtar qoiyldy.
QDSUO zertteý toby ǵalymdarynyń aitýynsha, býlling qurbandarynyń da, qatysýshylarynyń da ilespe jáne bolashaqta psihikalyq densaýlyqqa bailanysty problemalary bar.
Belgili bolǵandai, 11-15 jastaǵy jasóspirimderdiń 17% mektepte aiyna bir nemese birneshe ret býlling qurbany bolǵan.
Býllingke aýyl balalaryna qaraǵanda qala oqýshylary jii ushyraidy.
Uldar men qyzdar arasynda býllingtiń taralýy 15 jasqa jaqyndaǵanda azaiady.
11-15 jastaǵy jasóspirimderdiń 20% mektepte basqa adamdardyń býllingine aiyna bir nemese birneshe ret qatysqan. Osy minez-qulyqtyń taralýy 11 jáne 13 jastaǵy er balalar arasynda óte joǵary.
Sonymen qatar, jańa tehnologiialardyń damýymen jáne áleýmettik jelilerdiń áserinen býllingtiń jańa túri - kiberbýlling paida boldy.
Kiberbýlling mysaldary: qorlaityn habarlamalar jiberý (mátin nemese internet arqyly), áleýmettik jelilerde elemeý pikirlerin jariialaý, kemsitý fotosýretterin ornalastyrý, sondai-aq elektrondyq nysanda bireýdi qorqytý.
Kiberbýlling depressiia, úrei, ózin-ózi tómen baǵalaý, emotsionaldyq buzylý, psihobelsendi zattardy qoldaný jáne sýitsidtik minez-qulyq siiaqty aýyr problemalardy damytýǵa yqpal ete otyryp, jasóspirimderdiń densaýlyǵyna teris áser etedi.
11-15 jastaǵy jasóspirimderdiń 12% kem degende bir ret nemese odan da kóp márte kiberbýllingke ushyraǵan. Jasóspirimderdiń 11% kem degende bir ret basqa adamdardy kiberbýlling qurbany etýge qatysqan. Aita keteiik, mundai minez-qulyq uldar arasynda keń taralǵan.
Ǵalymdardyń pikirinshe, býllingti mektep deńgeiinde tómendetý sharalary býllingtiń aldyn alý boiynsha baǵdarlamalardy engizýdi, ata-analardy tartýdy, tártiptik ádisterdi qoldanýdy, mekteptegi áleýmettik ahýaldy jaqsartýdy, balalardy qadaǵalaýdy qamtidy.
Ulttyq deńgeide keshendi strategiialar men aldyn alý baǵdarlamalary, joǵary aqparattandyrý, sondai-aq býlling pen kiberbýlling qurbandaryna qoldaý kórsetý qyzmetin damytý mańyzdy.
QDSUO zertteý toby ǵalymdarynyń pikirnshe, zorlyq-zombylyqtyń aldyn alý jáne densaýlyq saqtaý qyzmetteriniń ózara is-qimylyn jaqsartý jáne zorlyq-zombylyqqa qatysty qoldanystaǵy zańdardy baǵalaý - býlling pen kiberbýllingke qarsy kúrestiń negizgi quramdas bóligi.
