11-15 جاستاعى ەربٸر بەسٸنشٸ قازاقستاندىق جاسٶسپٸرٸم اي سايىن بۋللينگتٸڭ قۇربانى نەمەسە قاتىسۋشىسى بولادى. بۇل ەسٸرەسە ۇلدار اراسىندا كٶپ تارالعان, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸنٸڭ قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ ورتالىعىنىڭ باسپاسٶز قىزمەتٸنە سٸلتەمە جاساپ.
بٷگٸنگٸ كٷنٸ بۋللينگ - بٷكٸل ەلەم مەكتەپتەرٸندە تارالعان قۇبىلىستاردىڭ بٸرٸ. بۋللينگ (اعىلشىن تٸلٸندە bully - قورقىتۋ) فيزيكالىق اگرەسسييانى عانا ەمەس, پسيحولوگييالىق قىسىم, قورقىتۋ, قورلاۋ دەگەندٸ دە بٸلدٸرەدٸ. تەرٸس ەرەكەتتەر فيزيكالىق بايلانىس, سٶزدەر نەمەسە باسقا دا ەدٸستەر تٷرٸندە بولۋى مٷمكٸن, مىسالى, بەت كٶرٸنٸسٸن ٶزگەرتۋ نەمەسە ەدەپسٸز قيمىل, سونداي-اق بۋللينگتٸڭ قۇربانىن توپتان, قاۋىمداستىقتان ەدەيٸ شىعارىپ تاستاۋعا ۇمتىلۋ.
«2018 جىلى قر دسم قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇلتتىق ورتالىعى نىڭ «مەكتەپ جاسىنداعى بالالاردىڭ دەنساۋلىققا قاتىستى مٸنەز-قۇلقى» «Health behaviour in school-aged children» (HBSC) زەرتتەۋ توبى عالىمدارى, جاسٶسپٸرٸمدەر اراسىنداعى دەنساۋلىق پەن ەل-اۋقات كٶرسەتكٸشتەرٸن زەرتتەۋ ٷشٸن قازاقستاندىق وقۋشىلار اراسىندا ساۋالناما جٷرگٸزدٸ. ايتا كەتۋ كەرەك, مۇنداي كٶرسەتكٸشتەردٸ زەرتتەۋ توبى ەر 4 جىل سايىن جينايدى جەنە زەرتتەيدٸ» دەلٸنگەن حابارلامادا.
مەكتەپ وقۋشىلارى اراسىندا ساۋالناما جٷرگٸزۋ بارىسىندا سوڭعى ەكٸ ايدا ولاردىڭ بۋللينگكە/ كيبەربۋللينگكە قانشالىقتى جيٸ قاتىسقانى نەمەسە ٶزدەرٸ ونىڭ قۇربانى بولعان-بولماعانى جايلى سۇراقتار قويىلدى.
قدسۇو زەرتتەۋ توبى عالىمدارىنىڭ ايتۋىنشا, بۋللينگ قۇرباندارىنىڭ دا, قاتىسۋشىلارىنىڭ دا ٸلەسپە جەنە بولاشاقتا پسيحيكالىق دەنساۋلىققا بايلانىستى پروبلەمالارى بار.
بەلگٸلٸ بولعانداي, 11-15 جاستاعى جاسٶسپٸرٸمدەردٸڭ 17% مەكتەپتە ايىنا بٸر نەمەسە بٸرنەشە رەت بۋللينگ قۇربانى بولعان.
بۋللينگكە اۋىل بالالارىنا قاراعاندا قالا وقۋشىلارى جيٸ ۇشىرايدى.
ۇلدار مەن قىزدار اراسىندا بۋللينگتٸڭ تارالۋى 15 جاسقا جاقىنداعاندا ازايادى.
11-15 جاستاعى جاسٶسپٸرٸمدەردٸڭ 20% مەكتەپتە باسقا ادامداردىڭ بۋللينگٸنە ايىنا بٸر نەمەسە بٸرنەشە رەت قاتىسقان. وسى مٸنەز-قۇلىقتىڭ تارالۋى 11 جەنە 13 جاستاعى ەر بالالار اراسىندا ٶتە جوعارى.
سونىمەن قاتار, جاڭا تەحنولوگييالاردىڭ دامۋىمەن جەنە ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردٸڭ ەسەرٸنەن بۋللينگتٸڭ جاڭا تٷرٸ - كيبەربۋللينگ پايدا بولدى.
كيبەربۋللينگ مىسالدارى: قورلايتىن حابارلامالار جٸبەرۋ (مەتٸن نەمەسە ينتەرنەت ارقىلى), ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە ەلەمەۋ پٸكٸرلەرٸن جارييالاۋ, كەمسٸتۋ فوتوسۋرەتتەرٸن ورنالاستىرۋ, سونداي-اق ەلەكتروندىق نىساندا بٸرەۋدٸ قورقىتۋ.
كيبەربۋللينگ دەپرەسسييا, ٷرەي, ٶزٸن-ٶزٸ تٶمەن باعالاۋ, ەموتسيونالدىق بۇزىلۋ, پسيحوبەلسەندٸ زاتتاردى قولدانۋ جەنە سۋيتسيدتٸك مٸنەز-قۇلىق سيياقتى اۋىر پروبلەمالاردى دامىتۋعا ىقپال ەتە وتىرىپ, جاسٶسپٸرٸمدەردٸڭ دەنساۋلىعىنا تەرٸس ەسەر ەتەدٸ.
11-15 جاستاعى جاسٶسپٸرٸمدەردٸڭ 12% كەم دەگەندە بٸر رەت نەمەسە ودان دا كٶپ مەرتە كيبەربۋللينگكە ۇشىراعان. جاسٶسپٸرٸمدەردٸڭ 11% كەم دەگەندە بٸر رەت باسقا ادامداردى كيبەربۋللينگ قۇربانى ەتۋگە قاتىسقان. ايتا كەتەيٸك, مۇنداي مٸنەز-قۇلىق ۇلدار اراسىندا كەڭ تارالعان.
عالىمداردىڭ پٸكٸرٸنشە, بۋللينگتٸ مەكتەپ دەڭگەيٸندە تٶمەندەتۋ شارالارى بۋللينگتٸڭ الدىن الۋ بويىنشا باعدارلامالاردى ەنگٸزۋدٸ, اتا-انالاردى تارتۋدى, تەرتٸپتٸك ەدٸستەردٸ قولدانۋدى, مەكتەپتەگٸ ەلەۋمەتتٸك احۋالدى جاقسارتۋدى, بالالاردى قاداعالاۋدى قامتيدى.
ۇلتتىق دەڭگەيدە كەشەندٸ ستراتەگييالار مەن الدىن الۋ باعدارلامالارى, جوعارى اقپاراتتاندىرۋ, سونداي-اق بۋللينگ پەن كيبەربۋللينگ قۇرباندارىنا قولداۋ كٶرسەتۋ قىزمەتٸن دامىتۋ ماڭىزدى.
قدسۇو زەرتتەۋ توبى عالىمدارىنىڭ پٸكٸرنشە, زورلىق-زومبىلىقتىڭ الدىن الۋ جەنە دەنساۋلىق ساقتاۋ قىزمەتتەرٸنٸڭ ٶزارا ٸس-قيمىلىن جاقسارتۋ جەنە زورلىق-زومبىلىققا قاتىستى قولدانىستاعى زاڭداردى باعالاۋ - بۋللينگ پەن كيبەربۋللينگكە قارسى كٷرەستٸڭ نەگٸزگٸ قۇرامداس بٶلٸگٸ.
