Jýrnalist Oǵyz Doǵan "Qazkom" bankiniń Astanadaǵy filialdarynyń birine baryp, qazaq tilinde qyzmet ala almaǵan soń, bank ústinen sotqa aryz túsiremin dep otyr. Sputnik Kazakhstan tilshisi qandai da bir mekemede azamattyń qyzmet alý sapasyna qatysty quqyǵy buzylǵan jaǵdaida kimdiki durys, kimdigi zańǵa qaishy bolatynyn saraptap kóripti.
"QAZKOM" bankin ádeii tańdaǵan edim…"
Áýeli, áleýmettik jelini shýlatqan beinejazba avtory Oǵyz Doǵannyń ózine habarlasyp, jaǵdaidyń qalai bastalǵanyn suradyq. Jýrnalistiń bankke barǵan maqsaty aqshasyn saqtaityn esepshot ashý bolǵan eken.
"Men esepshot ashyp, aqshamdy salaiyn dep, Qazaqstanda bank izdegen edim. Dostarymnan keńes suraǵanda, olar ártúrli bankterdi atady. Solardyń arasynan ataýynda "qazaq" sózi bar ǵoi dep osy "Qazkom"-dy tańdaǵan edim. Sóitip, jarǵysynda "qazaq" sózi bar dep barǵan bank qyzmetkerleri maǵan Qazaqstan Respýblikasynyń memlekettik tilinde jaýap berýden bas tartty. Qazaq tilinde qyzmet ala almaǵan soń, jaǵdaiy videoǵa túsire bastadym", — deidi Oǵyz Doǵan.
Kez kelgen video – quqyq buzýshylyqtyń bulttyrtpas dáleli
Oǵyz Doǵan túsirgen beinejazbany kórgen bolsańyz, bank qyzmetkerleri beinejazba júrgizýge bolmaitynyn aityp, tipti, jýrnalistiń telefonyn tartyp alýǵa tyrysqan. Biz kásibi zańger Abzal Quspanǵa habarlasyp, qoǵamdyq oryndarda, kommertsiialyq mekemelerde beinejazba túsirý qanshalyqty zańdy ekenin suradyq.
"Eger de ol beinejazba azamattyń buzylǵan quqyǵyna qatysty túsirilse, túsirýge bolady. Bul — dáleldemelerdi bekitý dep atalady. Ártúrli sitýatsiialyq jaǵdai bolatyny anyq. Mysaly, sizge qandai da bir qyzmet túrin usynbai jatyr, bolmasa sapasyz qyzmet kórsetip jatyr delik. Kez kelgen qyzmet túrin usynýshy sypaiy, mádenietti túrde qyzmet kórsetýge mindetti. Mine, sondai sypaiylyq tanytpai, kerisinshe, quqyǵyńyzdy óreskel buzyp, daýys kórsetken jaǵdaida, siz ony beinejazbaǵa túsirip alýǵa tolyq quqyǵyńyz bar. Beinejazbaǵa túsirýge bolmaidy degen eshbir zańda jazylmaǵan. Azamattyq quqyqta tyiym salynbaǵannyń bárine ruqsat etilgen degen printsip bar. Bul azamattyq zańnamanyń qaǵidasy. Bul qaǵida jalpyǵa birdei mindetti", — deidi Abzal Quspan.
Iaǵni, tikelei zańmen tyiym salynbaǵan jaǵdaida beinejazba túsirýge ruqsat etilgen bolyp esepteledi. Al, sol mekemeniń kúzetshileri túsirip turǵan adam tártip buzyp, buzaqylyq jasamasa, onyń telefonyn julyp alýǵa quqyǵy joq.
"Óitkeni, telefon – jekemenshik. Iaǵni, telefonyn julyp alsa, menshik quqyǵyna qol soqqan dep esepteledi", — deidi zańger.
"Maǵan piardyń túkke de qajeti joq"
Esterińizde bolsa, 2017 jyldyń sońynda túrik jýrnalisi Oǵyz Doǵan Qazaqstandaǵy "Eir Astana" kompaniiasymnen sottasyp, jeńip shyqqan bolatyn. Ol jaǵdaida da Oǵyz Doǵannyń aryzdanýyna kompaniia stiýardessasynyń qazaq tilinde qyzmet kórsetpeýi sebep bolǵan edi.
Sol oqiǵa kezinde birqatar bloger men azamat "Oǵyz Doǵandiki piar" degen edi. Qazkom jaǵdaiynda da ondai pikirler aitylyp úlgerdi.
"Birinshiden, siz aityp turǵandai, azamattardyń kóbi piar dep jatqan joq degen oidamyn. Árine, "Eir Astana" kompaniiasymen bolǵan jaǵdaida da meniń áreketimdi piar degender boldy, qazir de bar, biraq olar sondai kóp dep sanamaimyn. Ekinshiden, men piar jasap, taspalarymdy satatyn ánshi, bolmasa piar jasaý arqyly paida kóretin adam emespin. Bilim men ǵylym adamyna piardyń qajeti de joq. Bul (qazaq tilinde qyzmet kórsetýdi talap etý – avt.) meniń azamattyq boryshym dep oilaimyn", — deidi Oǵyz Doǵan.
Qazaq tili úshin kúresken adam sotta jeńetini anyq
Zańger Abaz Quspan suhbattarynyń birinde memlekettik tilde qyzmet kórsetýdi talap etip, qandai da bir uiymdy sotqa bergen azamat sotta 100 paiyz jeńip shyǵady degen bolatyn. Al, "orys tili qatar qoldanylatyn resmi til" degen túsinikti alǵa tartatyndar úshin zańger bul ýájdi sot eskermeidi dep otyr.
"Tutynýshylardyń quqyǵyn qorǵaý týraly zańǵa sáikes, tutynýshy talap etse, memlekettik tilde qyzmet kórsetilýi mindetti. Jalpy, kez kelgen isti memlekettik tilde júrgizý mindetti. Al, basqa tilder qajetti bolǵan jaǵdaida ǵana qoldanylady. Eger tutynýshy ol tildegi qyzmetti, jalpy istiń sol tilde júrgizilýin qajet dep tappasa, sot ta, ózara áńgime de tek Qazaqstan Respýblikasynyń memlekettik tilinde júrýi tiis. Tutynýshy oryssha, aǵylshynsha emes, qazaq tilinde qyzmet kerek dese, onyń talaby 100 paiyz oryndy.
Al, Oǵyz Doǵannyń túsirgen sońǵy videosyn áli kórgen joqpyn. Eger bank qyzmetkerleri shynymen qazaqsha qyzmet kórsetýden bas tartsa, sotqa bergen tarap jeńetini anyq. "Eir Astananyń" sotyn eske túsirińiz. Ol sotta da tórt advokat " orys tili teń deńgeide qoldanylady, orys tilinde qyzmet kórsete alamyz" degendi alǵa tartqan edi. Biraq, Oǵyz Doǵan olardy jeńdi".
"Eir Astana" soty Qazkom-ǵa sabaq bola ma?
Jýrnalist Oǵyz Doǵan Qazkom ókilderi qazaq halqynan keshirim surasa, jaǵdaidy sotqa jetkizbei, ózara kelisimmen tarasýǵa bolatynyn jáne onyń maqsaty da sol ekenin aityp otyr.
"Bank ókilderi menimen áli bailanysqa shyqqan joq. Meni tanymaityn siz de telefonymdy taýyp aldyńyz ǵoi, sondyqtan, kerek bolsa, olar da taýyp alady degen oidamyn. Jáne bank menen emes, qazaq halqynan keshirim surasa, men keshirýge daiynmyn. Bizdiń maqsatymyz – daýlasyp, sottasý emes, meniń maqsatym qazaq tiliniń mártebesin asyrý. Iia, eger bank kishipeiildilik tanytyp, qatelikterin moiyndap, keshirim surasa, men qýanar edim jáne sol áreketi arqyly bank óz mereiin arttyrar edi. Al eger keshirim suramasa, "Eir Astana" siiaqty sottasýǵa týra keledi. Sondyqtan, bank "Eir Astanadan" sabaq alsa dep oilaimyn".
"Rýhani jańǵyrý: Syiǵa syi, syraǵa bal
Al, qoǵam qairatkeri Orazgúl Asanǵazy bolsa, Qazaqstan Respýblikasynyń Tilder týraly zańy bárine ortaq ekenin jáne bank bolsyn, kásipker bolsyn, ol zańǵa baǵynýy kerek degen pikirin aitty.
"Rýhani jańǵyrý" baǵdarlamasy ulttyq kodty jańǵyrtý desek, ulttyq kodtyń eń negizgisi til. Jalpy, Elbasy kásippen ainalysatyn azamattarǵa bar joldy ashyp berdi. Solar qinalmasyn dep, ruqsattamalardy qysqartty. Al, qazaqta "syiǵa — syi, syraǵa bal" degen bar. Kásipkerlerdiń jumysy júrsin degeni, olar basqa zańdy belshesinen basyp ótsin degeni emes. Tilder týraly zańdy eshkim alyp tastaǵan joq. Sondyqtan, kim bolsyn, qazaq tilinde qyzmet kórsetýge mindetti", — deidi Orazgúl Asanǵazy.
