Qazaqstan «Nurly jol» infraqurylymdyq damý memlekettik baǵdarlamasynyń kelesi besjyldyǵyn iske asyrýǵa kiristi. Memlekettik baǵdarlamanyń iske asyrylýynyń birinshi besjyldyǵynyń aiaqtalý qorytyndysy boiynsha jaqsy jáne qanaǵattanarlyq kúidegi respýblikalyq mańyzy bar avtojoldardyń úlesi 88%-ǵa deiin, al jergilikti joldardyń úlesi 71%-ǵa deiin jetkizildi. Elimizdiń jol infraqurylymy qalai ózgergeni jáne baǵdarlamany iske asyrýdan qandai tiimdilik bolatyny týraly sholý materialynan oqyńyzdar.
Eske salaiyq, «Nurly jol» infraqurylymdyq damý memlekettik baǵdarlamasyn 2015 jyly sáýir aiynda QR Tuńǵysh Prezidenti – Elbasy Nursultan Nazarbaev bekitti. Baǵdarlama maqsaty tiimdi infraqurylym qurý arqyly elimizdiń makroóńirlerin kiriktirý boldy.
Sonyń nátijesinde «Nurly jol» baǵdarlamasy ulttyq ekonomikanyń negizgi draiverleriniń birine ainaldy. Sonymen qosa, zamanaýi ári sapaly avtomagistraldardyń paida bolýyna orai jańa jumys oryndary quryldy, tranzittik júk tasymaly artty, áleýmettik infraqurylym jaqsartyldy. Memlekettik baǵdarlama iske asyrylǵan bes jyl ishinde onyń elimizdiń JIÓ-niń ósýine edáýir yqpal etinin anyqtaldy. Ulttyq ekonomika ministrliginiń málimetterinshe, Memlekettik baǵdarlama iske asyrylǵan ýaqytta ekonomikan ósimi 16% deńgeiinde qamtamasyz etildi.
Memlekettik baǵdarlamany iske asyrý qorytyndysy boiynsha respýblikalyq mańyzy bar 3 myń shaqyrymǵa jýyq avtojol salynyp, qaita jóndeldi. Onyń ishinde:
Batys Eýropa – Batys Qytai — 527 km, Ortalyq – Ońtústik — 324 km, Ortalyq – Shyǵys — 795 km, Qapshaǵai – Taldyqorǵan — 160 km, Astana (Nur-Sultan) – Petropavl – RF shekarasy — 177 km, Oral – Kamenka — 100 km, Aqtóbe – Atyraý – Astrahan — 42 km, Taldyqorǵan – Óskemen — 20 km, Qalbataý – Maiqapshaǵai — 18 km, Beineý – Aqtaý — 382 km, Jetibai – Jańaózen — 73 km, Beineý – Aqjigit — 85 km, Shýchinsk – Zerendi — 80 km, Taskesken – Baqty — 80 km, Astananyń (Nur-Sultannyń) Ońtústik-Batys ainalymy — 34 km, Sátpaev ainalymy — 15 km, Pavlodar – Omby — 59 km, Tobyl ózeni arqyly ótetin kópir — 3 km.
10 myń shaqyrym respýblikalyq mańyzy bar joldar men 15 myń shaqyrym jergilikti mańyzy bar joldar jóndeldi.
Baǵdarlamanyń aiaqtalý qorytyndysy boiynsha jaqsy jáne qanaǵattanarlyq kúidegi respýblikalyq mańyzy bar avtojoldardyń úlesi 88%-ǵa, jergilikti joldardyń úlesi 71%-ǵa deiin jetkizildi.
Respýblikalyq mańyzy bar I jáne II sanattaǵy joldardyń uzyndyǵy 34%-ǵa deiin jetkizildi (8,2 myń km).
Indýstriia jáne infraqurylymdyq damý ministrliginiń málimetterinshe, respýblikalyq mańyzy bar avtomobil joldarynyń jol boiy servisi nysandarymen qamtylýy 100% qurady. 2019 jyldyń qorytyndysy boiynsha respýblikalyq mańyzy bar avtojoldardyń boiynda 1 803 jol boiy servisi nysany jumys isteidi, onyń ishinde 883-y (49%) ulttyq standart talaptaryna sai keledi.
Halyqaralyq yntymaqtastyqty arttyrý úshin zor múmkindikter
«Nurly jol» memlekettik baǵdarlamasy aiasynda teńiz kóligi salasynda 2015-2019 jyldary Aqtaý portynda qýattylyǵy 3 mln tonna bolatyn úsh jańa qurǵaq júk terminaly salyndy. Jobany iske asyrý Aqtaý teńiz porty arqyly júkterdiń tasymaldaný kólemin jylyna 20,7 mln tonnaǵa deiin arttyrýǵa múmkindik berdi, bul qýattylyǵy jylyna 1,5 mln tonna bolatyn astyq terminalyn, sondai-aq qýattylyǵy jylyna 1,5 mln tonna bolatyn jiyntyq júkter men konteinerlerge arnalǵan eki terminaldyń salynýy esebinen múmkin boldy.
Memlekettik baǵdarlama aiasynda mýltimodaldi tasymaldardy damytý aiasynda Quryq portynda qýattylyǵy 6 mln tonna bolatyn kópfýnktsionaldy parom kesheni salyndy. Nátijesinde Qazaqstannyń teńiz porttarynyń ótkizý qabileti 27 mln tonnaǵa deiin artty.
2014 jylmen salystyrǵanda búginde Aqtaý jáne Quryq teńiz porttary arqyly qurǵaq jáne parom júkterin tasymaldaý kólemi 3 esege artty.
Operatsiialardy júrgize bastaǵanna beri Quryq porty 4,8 mln tonna parom júgin ótkizýdi qamtamasyz etti.
Parom júkterin óńdeý protsesin jedeldetý maqsatynda portta «bir tereze» qaǵidaty boiynsha baqylaýshy organdardyń (kedendik jáne shekaralyq baqylaý organdary, SES) jumysy uiymdastyryldy, bul parom kemelerin 2-2,5 saǵatta óńdeýden ótkizýge múmkindik beredi.
Sonymen qatar teńiz tasymaly aiasynda Quryq ‒ Baký porttary arasynda kemeler men júkter týraly elektrondy aqparatty aldyn ala almasý júzege asyrylady.
2019 jyly Aqtaý jáne Quryq teńiz porttary arqyly 6 mln tonnaǵa jýyq júk ótkizildi, onyń ishinde: 2,2 mln tonna munai, 2,5 mln tonna qurǵaq júk pen 1,4 mln tonna parom júgi bar.
Biyl I toqsanda Aqtaý jáne Quryq teńiz porttary arqyly 1,6 mln tonnadan astam júk tasymaldandy, bul ótken jyldyń osyndai kezeńimen salystyrǵanda 2%-ǵa az.
Sonymen qatar jyl basynan beri teńiz porttary arqyly 6 400-ge jýyq konteiner tasymaldandy, onyń ishinde 50%-dan astamy Aqtaý-Baký fiderlik jelisi boiynsha, odan ári Transkaspii halyqaralyq kólik baǵyty boiynsha tasymaldandy.
Kaspii teńizinde jalpy júk ainalymy kóleminiń úlesi 21%-dan 38%-ǵa deiin ulǵaidy.
Teńiz kóligin odan ári damytý maqsatynda otandyq saýda floty júk kótergishtigi 5 jáne 7 tonnadan bolatyn 4 qurǵaq júk tasityn kememen tolyqtyryldy. Bul jalpy teńiz kóligindegi tasymaldyń artýyna oń áserin tigizedi.
Bul rette, qazirgi kezde Transkaspii halyqaralyq kólik baǵyty boiynsha servis damytylyp, jumys tehnologiiasy jetildirilip jatyr. Máselen, biyl sáýir aiynda Aqtaý porty arqyly baǵyttarda paidalanylatyn fiting platformalarynyń tiimdiligin arttyryp, ainalymyny qysqartý úshin Aqtaý – Baký – Aqtaý baǵyty boiynsha fiderlik kemelerdiń konteinerlik tasymaldary bastaldy.
QR IIDM atap ótkendei, joǵaryda atalǵan sharalar buǵan deiin damytylǵan port infraqurylymymen Kaspii — elimizdiń Batys qaqpasy teńiz porty infraqurylymynyń halyqaralyq kólik dálizderi jelisine integratsiiasyn kúsheitýge múmkindik berdi.
«Nurly jol» baǵdarlamasy iske asyryla bastaǵan kezden beri ishki sý joldary boiynsha júk tasymalynyń kólemi 86%-ǵa nemese 750 myń tonnadan 1,4 mln tonnaǵa deiin ósti.
Atap aitqanda, Shúlbi shliýziniń qorǵanysh qurylǵysyn salý jáne memlekettik tehnikalyq flotty jańartý nátijesinde Ertis ózeni briynsha ótpeli keme qatynasy qalpyna keltirilip, keme qatynasynyń sý joldarynyń sapasy jaqsartyldy.
«Nurly jol» jańa baǵdarlamasy aiasynda shliýzderdi kúrdeli jóndeý jáne tehflotty jańartý jalǵasyn tabýda.
Sonymen qatar memlekettik baǵdarlama aiasynda mańyzdy jobalar — «Qorǵas» HShYO jáne «Qorǵas – Shyǵys qaqpasy» AEA iske asyryldy, olar Qazaqstannyń kólik-logistikalyq áleýetin, jalpy ekonomikasyn damytýǵa qomaqty úles qosa alady.
«Qorǵas – Shyǵys qaqpasy» AEA bazasynda logistikalyq áleýetti damytý úshin 2015 jyly qurǵaq port pen infraqurylym qurylysy aiaqtaldy.
Qurǵaq por Qytai men «Batys Eýropa – Batys Qytai» avtomagistrali shekarasyndaǵy qos temirjol ótkeli bar tehnologiialyq qiylystaǵy qýatty kólik-logistikalyq hab bolyp sanalady, ol Qytaidan Eýropaǵa, sondai-aq Ortalyq Aziia elderine, Túrkiiaǵa, Parsy shyǵanaǵy elderine júk aǵymynyń tiimdi bólinýin qamtamasyz etýge múmkindik beredi.
2015 jyldyń 29 shildesinen bastap Qurǵaq port kommertsiialyq paidalaný rejiminde, al 2016 jyldyń 24 naýryzynda nysandy paidalanýǵa qabyldaý aktisine qol qoiyldy.
Qurǵaq porttyń jalpy aýmaǵy — 129 ga, logistikalyq jáne indýstriialyq aimaqtarmen kiriktirilgen. Qurǵaq portta «bir tereze» qaǵidaty boiynsha klinetterge kólik-logistikalyq qyzmetterdiń tolyq tizimin kórsetý, onyń ishinde kedendik jáne brokerlik qyzmetterdi kórsetý múmkindigi qarastyrylǵan. 2019 jyly Qurǵaq portta 158,2 myńnan asa DEF (jiyrmafýttyq ekvivalent) óńdeldi, bul ótken jyldyń osyndai kezeńimen salystyrǵanda 16%-ǵa kóp.
Tórt jolaqty avtojoldardyń uzyndyǵy 8,2 myń shaqyrymǵa deiin uzardy
Avtomobil kóligi salasynda jii marshrýttardaǵy tozǵan avtobýstardyń úlesi 2015 jyldan qazirgi kúnge deiin 65%-dan 46%-ǵa deiin tómendetildi. Buǵan qalalyq avtobýstar parkin jańartý kezinde memlekettik qoldaý sharalarynyń qabyldanýy yqpal etti. Avtobýs tasymaldaryn damytýdyń memlekettik baǵdarlamasy iske asyryla bastaǵan sátten óńirlerge 615 avtobýs jetkizildi.
Avtokólik qyzmetteriniń halyqaralyq naryǵynda qazaqstandyq júk tasymaldaýshylar úlesi 2015 jyldan qazirgi kúnge deiin 40%-dan 47%-ǵa deiin uzartyldy. Osy úlesti arttyrý úshin QR IIDM turaqty negizde sheteldik memleketterdiń quzyrly organdarymen otandyq tasymaldaýshylardyń múddelerin eskerýmen blank almasý kvotasyn belgileý boiynsha jumystar júrgizýde.
Sonymen qatar, 2019 jyly 19 sáýirde qabyldanǵan «QR keibir zańnamalyq aktilerine kólik máseleri boiynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» QR Zańynyń aiasynda otandyq júk kólikteri quraldarynyń parkin ulǵaitý boiynsha jaǵdailar jasaý úshin jańalyǵy 3 jyldan 7 jylǵa deiin bolatyn ershikti tartqyshty memlekettik tirkeýden ótkizgeni úshin alym mólsherlemesi 350 AEK qurady, buryn jańalyǵy 5 jyl bolatyn jáne odan asatyn ershikti tartqyshtar úshin ol 2500 AEK quraityn. Bul tasymaldaýshylarǵa tirkegeni úshin tómendetilgen alymmen jańalyǵy 7 jylǵa deiin bolatyn (Evro-5) sheteldik júk kóligi quraldaryn satyp alýǵa múmkindik beredi. Bul sharalar 2015 jyldan qazirgi kúnge deiin halyqaralyq tasymaldar úshin júk avtokólikteriniń sanynyń 15%-dan 53%-ǵa deiin artýyna yqpal etti.
Óz kezeginde jii tasymaldardyń tiisti jumys isteýi úshin jergilikti atqarýshy organdardyń tarapynan áleýmettik mańyzy bar baǵyttardyń tolyqqandy sýbsidiialanýy qajet.
Osyǵan bailanysty 2019 jyly jergilikti atqarýshy organdar áleýmettik mańyzy bar baǵyttardy sýbsidiialaý úshin 23,5 mlrd teńge bóldi, bul 2018 jyly bólingen qarajattan (18,5 mlrd teńge) 20%-ǵa kóp. Bul óz kezeginde jolaýshylar tasymalynyń rentabeldiligin arttyrýǵa jáne elimizdiń óńirlerinde sýbsidiialanatyn avtobýstar parkiniń jańarýyna yqpalyn tigizedi.
«Nurly jol» baǵdarlamasyn iske asyrý aiasynda I jáne II sanattaǵy 4 jolaqty avtojoldardyń (8,2 myń shaqyrymǵa deiin) uzyndyǵy ulǵaityldy, Ortalyq Aziiadaǵy negizgi kólik dálizi retinde qyzmet etetin, shyǵys pen batysty jalǵaityn «Batys Eýropa – Batys Qytai» halyqaralyq avtomobil magistraliniń rekonstrýktsiiasy boiynsha megajoba iske asyryldy, sondai-aq baǵdarlamanyń arqasynda avtojoldardy salý kezinde memlekettik-jekeshelik áriptestik tetigi alǵash ret paidalanyldy, sonymen qatar qymbatqa túsetin kúrdeli jóndeýden únemdiligi joǵary salqyn resaikling ádisine kóshý bastaldy, sondai-aq jergilikti jeli joldaryn damytý basymdyǵy artty, jyl saiyn olardy damytýǵa keminde 200 mlrd teńge bólinip otyrady.
Aqyly joldar – qaýipsiz ári yńǵaily jol júrýdi qamtamasyz etý tásili
Joldardyń ózin-ózi qamtamasyz etý rejmine kóshýi maqsatynda avtomobil joldarynda aqy alý júiesi alǵash ret engizilip, ol óziniń tiimdiligin kórsetti. Máselen, búgingi tańda jalpy uzyndyǵy 682 shaqyrym bolatyn tórt ýchaske (Nur-Sultan-Temirtaý, Almaty – Qorǵas, Almaty – Qapshaǵai) bar, bul joldardy kútip ustaý jolda júrgeni úshin alym jinaý esebinen júzege asyrylady.
2019 jyldyń qorytyndysy boiynsha alymdar 5,4 mlrd teńgeni qurady. Tólem júiesin odan ári engizý maqsatynda 2019 jyldyń jeltoqsan aiynda investitsiialyq konkrýs qorytyndysy boiynsha 11 myń shaqyrymǵa tólem alý júiesin qurýǵa jáne qyzmet kórsetýge kelisimshartqa qol qoiyldy. Kelisimshart aiasynda biyl uzyndyǵy 5,7 myń shaqyrym bolatyn rekonstrýktsiialanǵan ýchaskelerde tólem alý júiesin montajdaý josparlanǵan. Jyl sońynan testilik paidalaný úshin iske qosý kózdelgen.
Qalǵan 5,3 myń shaqyrymda 2024 jylǵa deiin rekonstrýktsiialaý jumystarynyń aiaqtalýyna orai aqyly júieni engizý josparlanǵan.
Aqyly ýchaskelerdi engizýdiń negizgi maqsaty — respýblikalyq biýdjettiń júktemesin azaitý. Aqyly ýchaskelerden jinalǵan qarajat osy ýchaskelerdi jáne tólem alý júiesin respýblikalyq biýdjetten qarajat bólmei kútip ustaýǵa baǵyttalady. Sonymen qatar, jobany iske asyrý maqsaty avtomobil joldarynyń kútip ustaý sapasy men saqtalýyn arttyrý, jol apatyn azaitý, sondai-aq intellektýaldy kólik júiesin jamytý bolyp otyr.
Baǵyttardy ońtailandyrý basymdyǵymen jańa temir joldar salý
Temir jol infraqurylymy salasynda búginde óńirler arasynda tikelei jol qatynastaryn qurý, sondai-aq qazaqstandyq baǵyttardyń tranzittik júk joldaýshylar úshin tartymdylyǵyn arttyrý arqyly respýblika ishindegi tasymaldar baǵyttaryn ońtailandyrýǵa basymdyq berýmen ońtaily temir jol jelisin qurý aiaqtaldy.
«Nurly jol» baǵdarlamasy aiasynda 2016 jyly uzyndyǵy 14 shaqyrym bolatyn «Borjaqty – Ersai» temr jol jelisi paidalanýǵa berildi, ol Quryq portyndaǵy parom keshenin temir jol magistralimen qosty.
Sonymen qatar, 2017 jyly uzyndyǵy 112 shaqyrym bolatyn «Shý – Almaty» ýchaskesindegi ekinshi joldardyń qurylys jobasy boiynsha jumystar aiaqtaldy.
Jobany iske asyrý ýchaskeniń ótkizý qabiletin táýligine poiyzdardyń 17 jubynan 68 jubyna deiin arttyrýǵa múmkindik berdi, al júk jóneltýshiler úshin naqty paidasy ýchaskede tasymaldaý ýaqytynyń 2,5 esege qysqarýy boldy, bul poiyzdar qozǵalysynyń eseptik jyldamdyǵyn eki ese arttyrý esebinen múmkin boldy.
Negizgi halyqaralyq dálizder boiynsha konteinerlik tasymaldardy uiymdastyrýdyń jańa tehnologiialaryn damytý jáne engizý konteinerlik poiyzdardyń qozǵalys jyldamdyǵyn táýligine 1108 shaqyrymǵa deiin jetkizýge múmkindik berdi. Sonymen qosa, júkterdi tasymaldaýdaǵy artyp kele jatqan qajettilikter men júk jóneltýshilerdiń úmiti tranzittik baǵyttaǵy júkterdi óńdeý jáne jetkizý jyldamdyǵyn táýligine 1150 shaqyrymǵa deiin odan ári arttyrý qajettigin kórsetedi, bul Nurly jol ekinshi baǵdarlamasynyń aiasynda qarastyrylǵan.
Sonymen qatar ótken jyldan bastap «Temir jol kóligi týraly» QR Zańynyń jobasynyń tujyrymdamasyn ázirleý boiynsha jumystar belsendi júrgizilýde, ol tasymaldaýshylardyń básekeli naryǵyndaǵy tasymaldaý baǵdaryn jáne tasymaldaý protsesiniń árbir qatysýshysynyń rólin, quqyqtaryn, mindetterin anyqtaýdy eskerýmen temir jol salasyn reformalaýǵa baǵyttalǵan.
Sonymen qosa, servistik qyzmet kórsetý tiimdiligin arttyrý jáne sapasyn jaqsartý maqsatynda Indýstriia jáne infraqurylymdyq damý ministrligi poezdar men vokzaldarda jolaýshylarǵa qyzmet kórsetý standarttaryna ózgerister engizý boiynsha jumystar júrgizýde.
Jolaýshylar jyljymaly quramynyń tozý deńgeiin azaitý jáne ýaqytyly jańartý maqsatynda vagondardy satyp alý kezinde syiaqy mólsherlemesin sýbsidiialaý jáne biýdjettik nesielendirý boiynsha memlekettik baǵdarlamalar ázirlenip, iske asyrylyp jatyr.
Jalpy, memlekettik baǵdarlama óziniń mýltiplikativti tiimdiligin kórsetti — satyp alynǵan 1489 fiting platformasy tranzitik tasymaldarǵa baǵyttalǵan jáne konteinerlik tasymaldar kólemin 23%-ǵa (2018 jyly 537 myń JFE-ten 2019 jyly 664 myń JFE-ge deiin) jáne tranzittik tasymaldardan túsetin kiristi 20%-ǵa (2018 jyly 253 mlrd teńgeden 2019 jyly 302 mlrd teńgege deiin) arttyrýǵa múmkindik berdi
310 ashyq vagon jylý maýsymy kezeńinde 2 mln tonnadan astam kómirdi tasymaldaýdy qamtamasyz etýge múmkindik berdi.
580-ge jýyq ashyq vagon respýblika ishindegi jol qatynasynda júrip júr.
2019 jyly biýdjettik syiaqy mólsherlemesi aiasynda 2 441 vagon (62 jolaýshylar vagony, 2 379 júk vagony) sýbsidiialandy.
2019 jyly biýdjettik lizin aiasynda 77 jolaýshylar vagony alyndy, satyp alynǵan vagondar «Almaty – Mańǵystaý» poiyzynyń quramyn 100% kólemde jańartýǵa múmkindik berdi, sondai-aq «Nur-Sultan – Saryaǵash», «Nur-Sultan – Atyraý», «Almaty – Atyraý» poiyzdarynyń quramy jartylai jańartyldy.
Vagondar tapshylyǵy 250-den 160 vagonǵa deiin azaityldy. Myńnna asa eldi mekender temir jol qatynasymen qamtyldy.
Qabyldanǵan sharalardyń arqasynda, «Tulpar» vagon qurastyrý zaýyty» JShS otandyq zaýytynyń turaqty jumysy qamtamasyz etildi, zaýytta 130 jumys orny jáne poiyz brigadasy men qyzmet kórsetýshi personal boiynsha 500-ge jýyq jumys orny quryldy.
Alaida jolaýshylar vagondarynyń tozýy máselesi ministrliktiń aldynda turǵany asa ózekti máselelerdiń biri bolyp qalyp otyr, jańa baǵdarlama aiasynda jyl saiyn 100 vagonnan satyp alý kózdelgen.
Qazaqstannyń áýejailary «Nurly jol» aiasynda jóndeldi
2015-2019 jyldarǵa arnalǵan «Nurly jol» memlekettik baǵdarlamasynyń negizgi baǵyttarynyń biri — áýejailardyń infraqurylymyn jańǵyrtý.
Qazaqstan áýejailarynda jerústi infraqurylymy obektilerin jańǵyrtý jumystary josparly túrde júrgizilip jatyr jáne bul óz kezeginde qazirgi zamanaýi áýe kemeleriniń barlyq túrlerin qabyldaýǵa múmkindik beredi.
Ushý-qoný jolaqtarynyń jai-kúii jáne aerovokzaldyń basqa da nysandary jyl saiyn Qazaqstan Respýblikasynyń jaramdylyq normalaryna sáikestigi turǵysynan sertifikattaýdan jáne tekserýden ótedi. Qajettiligine qarai rekonstrýktsiialaý jumystaryn júrgizýge arnalǵan tehnikalyq-ekonomikalyq negizdeme men jobalyq-smetalyq qujattama jáne jóndeý jumystaryn júrgizýge arnalǵan basqa da qujattar ázirlenedi.
2015 jyly Oral qalasy áýejaiynyń ushý-qoný jolaǵyn rekonstrýktsiialaý jumystary aiaqtaldy.
Menshik iesiniń qarajaty esebinen «SKAT» áýe kompaniiasy Taraz qalasy áýejaiynyń aerovokzalyn rekonstrýktsiialady. Nysan 2015 jylǵy qarasha aiynda paidalanýǵa berildi jáne Qazaq handyǵynyń 550 jyldyǵyn merekeleýge orailastyryldy.
2016 jyly Petropavl qalasy áýejaiynyń ushý-qoný jolaǵyn, perrondy, jermen júrý jolyn jáne aerovokzal keshenin qaita jańartý jumystary aiaqtaldy.
2017 jyly «Nurly jol» memlekettik baǵdarlamasyn oryndaý aiasynda Astana qalasy (qazirgi Nur-Sultan q.) áýejaiynyń jańa jolaýshylar terminalynyń qurylysy aiaqtaldy. «Ekspo-2017» mamandandyrylǵan kórmesin ótkizý kezinde aerovokzal tolyq kólemde jumys istedi.
Jańa jolaýshylar terminalynyń jalpy aýdany — 47 myń m², ótkizý qabileti — jylyna 8,2 mln jolaýshy nemese saǵatyna — 2525 jolaýshy.
2017 jyly Almaty qalasy áýejaiynyń menshik iesiniń qarajaty esebinen IKAO III V sanatyna deiin kóterýmen ushý-qoný jolaqtarynyń birin rekonstrýktsiialaý jumystary aiaqtaldy.
2017 jyly Shyǵys Qazaqstan oblysynyń ákimdigi «Óskemen qalasynyń halyqaralyq áýejaiynyń saǵatyna 200 jolaýshymen ushyp kelý terminaly» qurylysynyń jobasyn júzege asyrdy. Qurylys jobasyn iske asyrý «Ertis» ÁKK»UK» AQ jarǵylyq kapitalyn ulǵaitý arqyly júrgizildi.
Sondai-aq, 2018 jyly Shyǵys Qazaqstan oblysynyń ákimdigi «Semei qalasy áýejaiynyń ushý-qoný jolaǵyn, jermen júrý jolyn jáne aerovokzalyn qaita jańartý» jobasyn iske asyrdy.
2019 jyly Qostanai qalasy áýejaiynyń ushý-qoný jolaǵyn qaita jańartý jumystary aiaqtaldy.
Memlekettik baǵdarlama aiasynda turǵyn úi-kommýnaldyq sharýashylyqta qandai injenerlik infraqurylym jańartyldy
Baǵdarlama bólimderiniń biri — turǵyn úi-kommýnaldyq sharýashylyq infraqurylymyn jáne jylýmen, sýmen jabdyqtaý jáne sý tartý júielerin jańǵyrtý (rekonstrýktsiialaý jáne salý), olar biýdjettik nesieleý jáne sýbsidiialaý tetigi arqyly qarjylandyrylady. Baǵdarlamany júzege asyrý aiasynda 2020 jylǵa deiin tozýdy 67%-dan 57%-ǵa deiin tómendetý josparlanǵan. Budan ózge, tutynýshylarǵa usynylatyn kommýnaldyq qyzmetterdiń sapasyn jaqsartý kózdelgen.
2015-2019 jyldar aralyǵynda 418 jobany júzege asyrý úshin 267,1 mlrd teńge bólindi, 3 482,6 shaqyrym jylýmen, sýmen jabdyqtaý jáne sý tartý jelileri, 24 qazandyq, 88 basqa da nysandar salynyp, rekonstrýktsiialandy.
QR IIDM 2019 jyldyń sońyna qarai jelilerdiń tozýy 57%-ǵa deiin tómendegenin atap ótti. Qurylys-montaj jumystary jalǵasýda.
«Nurly jol» baǵdarlamasyn iske asyrý jyldary 500 myńnan astam jumys orny ashyldy
2015-2019 jyldary «Nurly jol» memlekettik baǵdarlamasy sheńberinde jospardaǵy 392,9 myńnyń ornyna 559,3 myń jumys orny quryldy, olardyń ishinde turaqtysy — 93,9 myń jáne ýaqytshasy — 465,4 myń jumys orny.
Quryq portynda parom keshenin salý iske asyrý kezeńinde shamamen 3000 jumys ornyn qurýǵa múmkindik berdi jáne qazirgi ýaqytta turaqty negizde 200-ge jýyq adam jumyspen qamtamasyz etilgen.
Almaty ‒ Shý ýchaskesindegi ekinshi joldyń qurylysy shamamen 1400 adamdy ýaqytsha jumyspen qamtýǵa múmkindik berdi.
«Nurly jol» vokzal kesheniniń qurylysy kezinde 2400-ge jýyq adam jumyldyryldy, búgingi tańda keshende shamamen 800 adam turaqty jumyspen qamtamasyz etilgen.
«Nurly jol» baǵdarlamasy aiasynda belsendi qurylys jumystary maýsymynyń jedel iske qosylýy
«Nurly jol» jáne «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy» baǵdarlamalaryn júzege asyrý jol-kólik infraqurylymyn damytýǵa oń serpin beredi jáne belsendi qurylys jumystary maýsymyn tezdetedi, sondai-aq makro- jáne mikroekonomikalyq kórsetkishterdi jaqsartady:
-
halyqty jumyspen qamtý;
-
jumys kólemin usyný esebinen qurylys firmalaryn qoldaý;
-
bitým qajettiligi esebinen qurylys materialdaryn, onyń ishinde munai-himiia zaýyttaryn óndirýshilerdi qoldaý;
-
infraqurylymdy jóndeý esebinen aýdandardaǵy áleýmettik ahýaldy jaqsartý, sondai-aq olardyń ekonomikalyq damýyn jaqsartý;
-
oblystar men jalpy el ekonomikasyna qolaily áser etý.
«Nurly jol» aiasynda qurylys maýsymyn jedel iske qosý asynda oblystardyń jáne respýblikalyq mańyzy bar qalalardyń ákimdikteri merdiger uiymdardy anyqtaý boiynsha konkýrstyq rásimderdi bastady jáne júrgizip jatyr.
Sonymen qatar, merdiger uiymdar qurylys-montaj jumystaryn ýaqytyly júrgizý jáne onyń toqtap qalmaýy úshin qazirgi ýaqytta qurylys-montaj jumystaryn daiyndaý jumystaryn júrgizýde.
Bekitilgen kúntizbelik kestege sáikes, merdiger uiymdar mamandandyrylǵan tehnika men ITJ-ny jaqyn arada ornalastyrýdy, al qurylys-montaj jumystaryn osy jyldyń ekinshi toqsanynda bastaýdy josparlap otyr.
Jol-qurylys jumystarynyń sapasyn baqylaýdy kúsheitý maqsatynda ákimdikter «Jol aktivteri sapasynyń ulttyq ortalyǵy» RMK-ny tartatyn bolady.
Sonymen birge, «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy» baǵdarlamasy aiasynda ákimdikter quzyreti sheginde usynǵan jobalardyń tizimi avtomobil joldary salasyndaǵy ýákiletti memlekettik organmen kelisildi.
«Nurly jol» baǵdarlamasy memlekettik-jekemenshik áriptestikti keńeitýdi kózdeidi
«Nurly jol» baǵdarlamasy avtojoldar qurylysynda memlekettik-jekemenshik áriptestikti keńeitýdi kózdeidi. Jol qurylysynda memlekettik-jekemenshik áriptestik tetigin damytý jáne keńeitý «Nurly jol» baǵdarlamasyn infraqurylymdyq damytýdyń kózdelgen maqsattaryna qol jetkizýge úlken áser beredi. MJÁ infraqurylymdyq jobalardy tiimdi iske asyrýǵa múmkindik beretin birqatar artyqshylyqtarǵa ie bolǵandyqtan, olarǵa jobalardy iske asyrýǵa investitsiialar tartý jolymen biýdjetke túsetin júktemeni azaitý, memleket pen biznestiń ózara is-qimyl úlgilerin keńeitý jáne táýekelderdi tiimdi bólý jatady.
«Nurly jol» infraqurylymdy damytýdyń memlekettik baǵdarlamasy sheńberinde MJÁ tetigin qoldana otyryp, 2017 jyly Qazaqstan ‒ Qytai shekarasynda «Nur joly» avtomobil ótkizý beketin salý jáne paidalaný» týraly respýblikalyq mańyzy bar MJÁ-niń alǵashqy kelisimsharty jasaldy. Nysan 2018 jyly salynyp, jumys istei bastady.
Jobany iske asyrý nátijeleri boiynsha tirkeý bastalǵannan bastap ótkizý pýnktinen shyǵarylǵanǵa deiin ortalyqtyń aýmaǵy boiynsha avtokóliktiń ótý ýaqyty 180 minýttan 40 minýtqa deiin qysqartyldy.
Qazirgi ýaqytta ótkizý pýnktinde Qazaqstan-Qytai shekarasynda kúnine 200-den astam avtokólik quralymen júk tasymaly qamtamasyz etiledi, aldaǵy jyldary ony táýligine 2500 avtokólikke deiin arttyrý kózdelgen. Bul jyl saiyn import pen eksporttan 50 mlrd teńgeden astam somaǵa kiris tabýǵa jol ashady, óz kezeginde bul jobanyń ózin-ózi aqtaýyn qamtamasyz etedi.
Buǵan qosa, «Nurly jol» baǵdarlamasy aiasynda 2015 jyly 20 jyl ishinde uzyndyǵy 66 shaqyrym bolaty «Úlken Almaty ainalma avtomobil jolyn (ÚAAAJ)» salý jáne paidalanýǵa berýge kontsessionerdi anyqtaý boiynsha eki kezeńnen turatyn konkýrs ótkizildi. Ótkizilgen konkýrstyq rásimderdiń qorytyndysy boiynsha baiqaýdyń jeńimpazy anyqtaldy jáne 2018 jyly Qazaqstan Respýblikasynyń Úkimeti men konkýrstyń jeńimpazy — «Alsim Alarko – Makiol ‒ SK ‒ Koreia Ekspressvei» túrik-korei konsortsiýmy arasynda respýblikalyq mańyzy bar birinshi kontsessiialyq shart jasaldy.
2019 jyly jobany qarjylandyrý boiynsha kelisimderge qol jetkizildi. Osy jyldyń basynda Qazaqstan Respýblikasynyń Úkimeti, Kontsessioner jáne jobanyń kreditorlary arasynda Tikelei kelisimge qol qoiyldy. Biyldan bastap jobany iske asyrýǵa keminde 150 mlrd teńge somasyndaǵy tikelei sheteldik investitsiialar aǵyny qamtamasyz etiletin bolady, bul 2020 jyly aiaqtalady dep josparlanǵan qurylysty qamtamasyz etedi.
Óz kezeginde, júrgizilgen taldaýlarǵa sáikes 15,5 jyl ishinde jol aqysynan túsken qarajattyń jalpy somasy 231 mlrd teńgeni, 25,5 jyl ishinde 570 mlrd teńgeni quraidy, osylaisha joba ózin-ózi aqtaidy.
Osylaisha, «Nurly jol» memlekettik infraqurylymdy damytý baǵdarlamasy respýblikalyq biýdjetke aýyrtpalyq túsirmesten, iri investitsiialyq infraqurylymdyq jobalardy iske asyrý kezinde ózin-ózi aqtaýdyń tiimdiligine qol jetkizýde tájiribe jinai otyryp, MJÁ tetikterin keńeitý men damytýǵa oń áser etti.
Baǵdarlamanyń ekinshi besjyldyǵynyń maqsattary men mindetteri
Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti Qasym-Jomart Toqaev «Cyndarly qoǵamdyq dialog – Qazaqstannyń turaqtylyǵy men órkendeýiniń negizi» atty Qazaqstan halqyna arnaǵan Joldaýynda «Nurly jol» memlekettik baǵdarlamasyn júzege asyrýǵa erekshe kóńil bóldi. Memleket basshysy «Nurly jol» baǵdarlamasyn tolyqqandy jáne sapaly oryndaý atqarýshy biliktiń nazarynda bolýy kerek dep atap ótti.
«Bul – strategiialyq joba. Sonyń arqasynda búkil kólik infraqurylymy jańǵyrtylady», — dedi Qazaqstan Prezidenti.
Osy maqsatqa orai, memleket 2022 jylǵa deiin 1,2 trln teńgeden astam investitsiia salady.
Osylaisha, bes jyl ishinde júzege asyrylǵan «Nurly jol» memlekettik baǵdarlamasy óziniń tabystylyǵy men Qazaqstannyń ekonomikalyq ósýi úshin mańyzdylyǵyn dáleldedi, búginde ol 2020-2025 jyldarǵa arnalǵan «Nurly jol» infraqurylymdy damytýdyń jańa memlekettik baǵdarlamasynda óz jalǵasyn tapty.
2019 jylǵy 31 jeltoqsanda QR Úkimetiniń Qaýlysymen 2020-2025 jyldarǵa arnalǵan «Nurly jol» infraqurylymdy damytýdyń memlekettik baǵdarlamasy bekitildi.
Baǵdarlama halyqqa yńǵaily ári qoljetimdi, mobildilikti, eńbek ónimdiligi men turmys sapasyn arttyratyn kólik infraqurylymyn qurýǵa baǵyttalǵan.
Baǵdarlama aiasynda 2025 jylǵa deiin jalpy somasy 5,5 trln teńgege 112 infraqurylymdyq jobany iske asyrý josparlanýda.
2020-2025 jyldarǵa arnalǵan «Nurly jol» memlekettik baǵdarlamasy aiasyndaǵy negizgi mindetter:
-
10 myń shaqyrym joldy salý jáne rekonstrýktsiialaý (onyń ishinde 3,8 myń km ótpeli jobalar), sondai-aq respýblikalyq jelidegi 11 myń km joldy kúrdeli jáne ortasha jóndeý.
-
jaqsy jáne qanaǵattanarlyq jaǵdaidaǵy respýblikalyq mańyzy bar avtomobil joldarynyń úlesi 100%-ǵa, al I jáne II tehnikalyq sanattaǵy avtomobil joldarynyń uzyndyǵy 60%-ǵa deiin artady.
-
oblystyq jáne aýdandyq mańyzy bar 27 myń km-den astam joldy jóndeý jáne olardyń jaqsy ári qanaǵattanarlyq jaǵdaidaǵy úlesin 95%-ǵa deiin jetkizý.
-
Dostyq ‒ Moiynty ýchaskesin jańǵyrtý jáne Moiynty ‒ Aqtoǵai ýchaskesin elektrlendirý.
-
600 jańa jolaýshylar vagonyn satyp alý.
-
16 aerodrom salý.
-
48 keme satyp alý, onyń ishinde 6 saýda floty jáne shliýzderdi kúrdeli jóndeý.
Memlekettik baǵdarlamany iske asyrý qorytyndysy boiynsha kelesi kórsetkishterge qol jetkizý josparlanýda:
-
Eńbek ónimdiligin 2016 jylǵy deńgeiine qaraǵanda 40%-ǵa arttyrý;
-
«Kólik jáne qoimalaý» salasyndaǵy negizgi kapitalǵa salynǵan investitsiialardyń ósýin 2016 jylǵy deńgeiine qaraǵanda 308%-ǵa ulǵaitý;
-
550 myń adamǵa jańa jumys oryndaryn ashý (48,5 myń ‒ turaqty, 502,2 myń ‒ ýaqytsha);
-
Respýblikalyq mańyzy bar avtojoldardyń 100%-yn, oblystyq jáne aýdandyq mańyzy bar joldardyń 95%-yn jaqsy jáne qanaǵattanarlyq jaǵdaiǵa jetkizý;
-
Logistika tiimdiliginiń indeksi boiynsha 50 oryn, indeks árbir 2 jyl saiyn baǵalanady, 2018 jyldyń qorytyndysy boiynsha ‒ 71 oryn;
-
DEF JBI «Infraqurylym» boiynsha 49 oryn, jyl saiyn baǵalanady, 2019 jyldyń qorytyndysy boiynsha – 67 oryn.
Basym mindetterdiń biri — turǵyndardy úige aparatyn jolmen, iaǵni jalpy jelisi 70,9 myń km quraityn jergilikti joldarmen qamtamasyz etý.
2020 jyly 4 myń km avtojol qurylys jumystarymen qamtyldy:
Qaraǵandy ‒ Balqash – Qapshaǵai, Aqtóbe – Atyraý – Astrahan, Taldyqorǵan ‒ Óskemen, Qalbataý – Maiqapshaǵai, Kókshetaý – Petropavl – Qorǵan, Uzynaǵash – Otar, Merki – Býrylbaital, Qostanai – Denisovka, Úsharal ‒ Dostyq.
Respýblikalyq jeliniń tehnikalyq jaǵdaiyn qalpyna keltirý jáne qoldaý úshin kúrdeli jáne ortasha jóndeýmen 1,5 myń km (onyń ishinde 438 km kúrdeli jóndeýmen jáne 1,1 myń km ortasha jóndeýmen) avtojoldardy qamtý josparlanyp otyr, oǵan 59 mlrd teńge qarastyrylǵan.
Búgingi tańda ortasha jóndeý boiynsha 51 konkýrstyń 18 qorytyndylandy.
Biyl jalpy uzyndyǵy 2,6 myń km avtojol ýchaskelerinde qozǵalysty ashý josparlanǵan, ol úshin búgingi tańda jalpy jyldyq qajettilikten 27% qiyrshyq tas, 44% TBB jáne 14% bitým daiyndaldy.
Osy jyldan bastap respýblikalyq mańyzy bar 5,7 myń km avtojol aqyly bolady.
Azamattyq aviatsiia salasynda osy jyly memlekettik baǵdarlama sheńberinde Túrkistan qalasyndaǵy halyqaralyq áýejaidyń jáne Shymkent qalasynyń áýejaiynda jolaýshylar terminalynyń qurylysyn aiaqtaý kózdelgen.
Memlekettik baǵdarlama aiasynda ishki týrizmdi yntalandyrý úshin osy jyly Úrjar qalasy áýejaiynyń ushý-qoný jolaǵyn rekonstrýktsiialaýdy bastaý josparlanýda.
