قازاقستان «نۇرلى جول» ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مەملەكەتتٸك باعدارلاماسىنىڭ كەلەسٸ بەسجىلدىعىن ٸسكە اسىرۋعا كٸرٸستٸ. مەملەكەتتٸك باعدارلامانىڭ ٸسكە اسىرىلۋىنىڭ بٸرٸنشٸ بەسجىلدىعىنىڭ اياقتالۋ قورىتىندىسى بويىنشا جاقسى جەنە قاناعاتتانارلىق كٷيدەگٸ رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار اۆتوجولداردىڭ ٷلەسٸ 88%-عا دەيٸن, ال جەرگٸلٸكتٸ جولداردىڭ ٷلەسٸ 71%-عا دەيٸن جەتكٸزٸلدٸ. ەلٸمٸزدٸڭ جول ينفراقۇرىلىمى قالاي ٶزگەرگەنٸ جەنە باعدارلامانى ٸسكە اسىرۋدان قانداي تيٸمدٸلٸك بولاتىنى تۋرالى شولۋ ماتەريالىنان وقىڭىزدار.
ەسكە سالايىق, «نۇرلى جول» ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مەملەكەتتٸك باعدارلاماسىن 2015 جىلى سەۋٸر ايىندا قر تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ بەكٸتتٸ. باعدارلاما ماقساتى تيٸمدٸ ينفراقۇرىلىم قۇرۋ ارقىلى ەلٸمٸزدٸڭ ماكروٶڭٸرلەرٸن كٸرٸكتٸرۋ بولدى.
سونىڭ نەتيجەسٸندە «نۇرلى جول» باعدارلاماسى ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ نەگٸزگٸ درايۆەرلەرٸنٸڭ بٸرٸنە اينالدى. سونىمەن قوسا, زاماناۋي ەرٸ ساپالى اۆتوماگيسترالداردىڭ پايدا بولۋىنا وراي جاڭا جۇمىس ورىندارى قۇرىلدى, ترانزيتتٸك جٷك تاسىمالى ارتتى, ەلەۋمەتتٸك ينفراقۇرىلىم جاقسارتىلدى. مەملەكەتتٸك باعدارلاما ٸسكە اسىرىلعان بەس جىل ٸشٸندە ونىڭ ەلٸمٸزدٸڭ جٸٶ-نٸڭ ٶسۋٸنە ەدەۋٸر ىقپال ەتٸنٸن انىقتالدى. ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلٸگٸنٸڭ مەلٸمەتتەرٸنشە, مەملەكەتتٸك باعدارلاما ٸسكە اسىرىلعان ۋاقىتتا ەكونوميكان ٶسٸمٸ 16% دەڭگەيٸندە قامتاماسىز ەتٸلدٸ.
مەملەكەتتٸك باعدارلامانى ٸسكە اسىرۋ قورىتىندىسى بويىنشا رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار 3 مىڭ شاقىرىمعا جۋىق اۆتوجول سالىنىپ, قايتا جٶندەلدٸ. ونىڭ ٸشٸندە:
باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي — 527 كم, ورتالىق – وڭتٷستٸك — 324 كم, ورتالىق – شىعىس — 795 كم, قاپشاعاي – تالدىقورعان — 160 كم, استانا (نۇر-سۇلتان) – پەتروپاۆل – رف شەكاراسى — 177 كم, ورال – كامەنكا — 100 كم, اقتٶبە – اتىراۋ – استراحان — 42 كم, تالدىقورعان – ٶسكەمەن — 20 كم, قالباتاۋ – مايقاپشاعاي — 18 كم, بەينەۋ – اقتاۋ — 382 كم, جەتٸباي – جاڭاٶزەن — 73 كم, بەينەۋ – اقجٸگٸت — 85 كم, ششۋچينسك – زەرەندٸ — 80 كم, تاسكەسكەن – باقتى — 80 كم, استانانىڭ (نۇر-سۇلتاننىڭ) وڭتٷستٸك-باتىس اينالىمى — 34 كم, سەتپاەۆ اينالىمى — 15 كم, پاۆلودار – ومبى — 59 كم, توبىل ٶزەنٸ ارقىلى ٶتەتٸن كٶپٸر — 3 كم.
10 مىڭ شاقىرىم رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار جولدار مەن 15 مىڭ شاقىرىم جەرگٸلٸكتٸ ماڭىزى بار جولدار جٶندەلدٸ.
باعدارلامانىڭ اياقتالۋ قورىتىندىسى بويىنشا جاقسى جەنە قاناعاتتانارلىق كٷيدەگٸ رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار اۆتوجولداردىڭ ٷلەسٸ 88%-عا, جەرگٸلٸكتٸ جولداردىڭ ٷلەسٸ 71%-عا دەيٸن جەتكٸزٸلدٸ.
رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار ٸ جەنە ٸٸ ساناتتاعى جولداردىڭ ۇزىندىعى 34%-عا دەيٸن جەتكٸزٸلدٸ (8,2 مىڭ كم).
يندۋسترييا جەنە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلٸگٸنٸڭ مەلٸمەتتەرٸنشە, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار اۆتوموبيل جولدارىنىڭ جول بويى سەرۆيسٸ نىساندارىمەن قامتىلۋى 100% قۇرادى. 2019 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار اۆتوجولداردىڭ بويىندا 1 803 جول بويى سەرۆيسٸ نىسانى جۇمىس ٸستەيدٸ, ونىڭ ٸشٸندە 883-ى (49%) ۇلتتىق ستاندارت تالاپتارىنا ساي كەلەدٸ.
حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى ارتتىرۋ ٷشٸن زور مٷمكٸندٸكتەر
«نۇرلى جول» مەملەكەتتٸك باعدارلاماسى اياسىندا تەڭٸز كٶلٸگٸ سالاسىندا 2015-2019 جىلدارى اقتاۋ پورتىندا قۋاتتىلىعى 3 ملن توننا بولاتىن ٷش جاڭا قۇرعاق جٷك تەرمينالى سالىندى. جوبانى ٸسكە اسىرۋ اقتاۋ تەڭٸز پورتى ارقىلى جٷكتەردٸڭ تاسىمالدانۋ كٶلەمٸن جىلىنا 20,7 ملن تونناعا دەيٸن ارتتىرۋعا مٷمكٸندٸك بەردٸ, بۇل قۋاتتىلىعى جىلىنا 1,5 ملن توننا بولاتىن استىق تەرمينالىن, سونداي-اق قۋاتتىلىعى جىلىنا 1,5 ملن توننا بولاتىن جيىنتىق جٷكتەر مەن كونتەينەرلەرگە ارنالعان ەكٸ تەرمينالدىڭ سالىنۋى ەسەبٸنەن مٷمكٸن بولدى.
مەملەكەتتٸك باعدارلاما اياسىندا مۋلتيمودالدٸ تاسىمالداردى دامىتۋ اياسىندا قۇرىق پورتىندا قۋاتتىلىعى 6 ملن توننا بولاتىن كٶپفۋنكتسيونالدى پاروم كەشەنٸ سالىندى. نەتيجەسٸندە قازاقستاننىڭ تەڭٸز پورتتارىنىڭ ٶتكٸزۋ قابٸلەتٸ 27 ملن تونناعا دەيٸن ارتتى.
2014 جىلمەن سالىستىرعاندا بٷگٸندە اقتاۋ جەنە قۇرىق تەڭٸز پورتتارى ارقىلى قۇرعاق جەنە پاروم جٷكتەرٸن تاسىمالداۋ كٶلەمٸ 3 ەسەگە ارتتى.
وپەراتسييالاردى جٷرگٸزە باستاعاننا بەرٸ قۇرىق پورتى 4,8 ملن توننا پاروم جٷگٸن ٶتكٸزۋدٸ قامتاماسىز ەتتٸ.
پاروم جٷكتەرٸن ٶڭدەۋ پروتسەسٸن جەدەلدەتۋ ماقساتىندا پورتتا «بٸر تەرەزە» قاعيداتى بويىنشا باقىلاۋشى ورگانداردىڭ (كەدەندٸك جەنە شەكارالىق باقىلاۋ ورگاندارى, سەس) جۇمىسى ۇيىمداستىرىلدى, بۇل پاروم كەمەلەرٸن 2-2,5 ساعاتتا ٶڭدەۋدەن ٶتكٸزۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
سونىمەن قاتار تەڭٸز تاسىمالى اياسىندا قۇرىق ‒ باكۋ پورتتارى اراسىندا كەمەلەر مەن جٷكتەر تۋرالى ەلەكتروندى اقپاراتتى الدىن الا الماسۋ جٷزەگە اسىرىلادى.
2019 جىلى اقتاۋ جەنە قۇرىق تەڭٸز پورتتارى ارقىلى 6 ملن تونناعا جۋىق جٷك ٶتكٸزٸلدٸ, ونىڭ ٸشٸندە: 2,2 ملن توننا مۇناي, 2,5 ملن توننا قۇرعاق جٷك پەن 1,4 ملن توننا پاروم جٷگٸ بار.
بيىل ٸ توقساندا اقتاۋ جەنە قۇرىق تەڭٸز پورتتارى ارقىلى 1,6 ملن توننادان استام جٷك تاسىمالداندى, بۇل ٶتكەن جىلدىڭ وسىنداي كەزەڭٸمەن سالىستىرعاندا 2%-عا از.
سونىمەن قاتار جىل باسىنان بەرٸ تەڭٸز پورتتارى ارقىلى 6 400-گە جۋىق كونتەينەر تاسىمالداندى, ونىڭ ٸشٸندە 50%-دان استامى اقتاۋ-باكۋ فيدەرلٸك جەلٸسٸ بويىنشا, ودان ەرٸ ترانسكاسپيي حالىقارالىق كٶلٸك باعىتى بويىنشا تاسىمالداندى.
كاسپيي تەڭٸزٸندە جالپى جٷك اينالىمى كٶلەمٸنٸڭ ٷلەسٸ 21%-دان 38%-عا دەيٸن ۇلعايدى.
تەڭٸز كٶلٸگٸن ودان ەرٸ دامىتۋ ماقساتىندا وتاندىق ساۋدا فلوتى جٷك كٶتەرگٸشتٸگٸ 5 جەنە 7 توننادان بولاتىن 4 قۇرعاق جٷك تاسيتىن كەمەمەن تولىقتىرىلدى. بۇل جالپى تەڭٸز كٶلٸگٸندەگٸ تاسىمالدىڭ ارتۋىنا وڭ ەسەرٸن تيگٸزەدٸ.
بۇل رەتتە, قازٸرگٸ كەزدە ترانسكاسپيي حالىقارالىق كٶلٸك باعىتى بويىنشا سەرۆيس دامىتىلىپ, جۇمىس تەحنولوگيياسى جەتٸلدٸرٸلٸپ جاتىر. مەسەلەن, بيىل سەۋٸر ايىندا اقتاۋ پورتى ارقىلى باعىتتاردا پايدالانىلاتىن فيتينگ پلاتفورمالارىنىڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرىپ, اينالىمىنى قىسقارتۋ ٷشٸن اقتاۋ – باكۋ – اقتاۋ باعىتى بويىنشا فيدەرلٸك كەمەلەردٸڭ كونتەينەرلٸك تاسىمالدارى باستالدى.
قر ييدم اتاپ ٶتكەندەي, جوعارىدا اتالعان شارالار بۇعان دەيٸن دامىتىلعان پورت ينفراقۇرىلىمىمەن كاسپيي — ەلٸمٸزدٸڭ باتىس قاقپاسى تەڭٸز پورتى ينفراقۇرىلىمىنىڭ حالىقارالىق كٶلٸك دەلٸزدەرٸ جەلٸسٸنە ينتەگراتسيياسىن كٷشەيتۋگە مٷمكٸندٸك بەردٸ.
«نۇرلى جول» باعدارلاماسى ٸسكە اسىرىلا باستاعان كەزدەن بەرٸ ٸشكٸ سۋ جولدارى بويىنشا جٷك تاسىمالىنىڭ كٶلەمٸ 86%-عا نەمەسە 750 مىڭ توننادان 1,4 ملن تونناعا دەيٸن ٶستٸ.
اتاپ ايتقاندا, شٷلبٸ شليۋزٸنٸڭ قورعانىش قۇرىلعىسىن سالۋ جەنە مەملەكەتتٸك تەحنيكالىق فلوتتى جاڭارتۋ نەتيجەسٸندە ەرتٸس ٶزەنٸ بريىنشا ٶتپەلٸ كەمە قاتىناسى قالپىنا كەلتٸرٸلٸپ, كەمە قاتىناسىنىڭ سۋ جولدارىنىڭ ساپاسى جاقسارتىلدى.
«نۇرلى جول» جاڭا باعدارلاماسى اياسىندا شليۋزدەردٸ كٷردەلٸ جٶندەۋ جەنە تەحفلوتتى جاڭارتۋ جالعاسىن تابۋدا.
سونىمەن قاتار مەملەكەتتٸك باعدارلاما اياسىندا ماڭىزدى جوبالار — «قورعاس» حشىو جەنە «قورعاس – شىعىس قاقپاسى» اەا ٸسكە اسىرىلدى, ولار قازاقستاننىڭ كٶلٸك-لوگيستيكالىق ەلەۋەتٸن, جالپى ەكونوميكاسىن دامىتۋعا قوماقتى ٷلەس قوسا الادى.
«قورعاس – شىعىس قاقپاسى» اەا بازاسىندا لوگيستيكالىق ەلەۋەتتٸ دامىتۋ ٷشٸن 2015 جىلى قۇرعاق پورت پەن ينفراقۇرىلىم قۇرىلىسى اياقتالدى.
قۇرعاق پور قىتاي مەن «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» اۆتوماگيسترالٸ شەكاراسىنداعى قوس تەمٸرجول ٶتكەلٸ بار تەحنولوگييالىق قيىلىستاعى قۋاتتى كٶلٸك-لوگيستيكالىق حاب بولىپ سانالادى, ول قىتايدان ەۋروپاعا, سونداي-اق ورتالىق ازييا ەلدەرٸنە, تٷركيياعا, پارسى شىعاناعى ەلدەرٸنە جٷك اعىمىنىڭ تيٸمدٸ بٶلٸنۋٸن قامتاماسىز ەتۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
2015 جىلدىڭ 29 شٸلدەسٸنەن باستاپ قۇرعاق پورت كوممەرتسييالىق پايدالانۋ رەجيمٸندە, ال 2016 جىلدىڭ 24 ناۋرىزىندا نىساندى پايدالانۋعا قابىلداۋ اكتٸسٸنە قول قويىلدى.
قۇرعاق پورتتىڭ جالپى اۋماعى — 129 گا, لوگيستيكالىق جەنە يندۋسترييالىق ايماقتارمەن كٸرٸكتٸرٸلگەن. قۇرعاق پورتتا «بٸر تەرەزە» قاعيداتى بويىنشا كلينەتتەرگە كٶلٸك-لوگيستيكالىق قىزمەتتەردٸڭ تولىق تٸزٸمٸن كٶرسەتۋ, ونىڭ ٸشٸندە كەدەندٸك جەنە بروكەرلٸك قىزمەتتەردٸ كٶرسەتۋ مٷمكٸندٸگٸ قاراستىرىلعان. 2019 جىلى قۇرعاق پورتتا 158,2 مىڭنان اسا دەف (جيىرمافۋتتىق ەكۆيۆالەنت) ٶڭدەلدٸ, بۇل ٶتكەن جىلدىڭ وسىنداي كەزەڭٸمەن سالىستىرعاندا 16%-عا كٶپ.
تٶرت جولاقتى اۆتوجولداردىڭ ۇزىندىعى 8,2 مىڭ شاقىرىمعا دەيٸن ۇزاردى
اۆتوموبيل كٶلٸگٸ سالاسىندا جيٸ مارشرۋتتارداعى توزعان اۆتوبۋستاردىڭ ٷلەسٸ 2015 جىلدان قازٸرگٸ كٷنگە دەيٸن 65%-دان 46%-عا دەيٸن تٶمەندەتٸلدٸ. بۇعان قالالىق اۆتوبۋستار پاركٸن جاڭارتۋ كەزٸندە مەملەكەتتٸك قولداۋ شارالارىنىڭ قابىلدانۋى ىقپال ەتتٸ. اۆتوبۋس تاسىمالدارىن دامىتۋدىڭ مەملەكەتتٸك باعدارلاماسى ٸسكە اسىرىلا باستاعان سەتتەن ٶڭٸرلەرگە 615 اۆتوبۋس جەتكٸزٸلدٸ.
اۆتوكٶلٸك قىزمەتتەرٸنٸڭ حالىقارالىق نارىعىندا قازاقستاندىق جٷك تاسىمالداۋشىلار ٷلەسٸ 2015 جىلدان قازٸرگٸ كٷنگە دەيٸن 40%-دان 47%-عا دەيٸن ۇزارتىلدى. وسى ٷلەستٸ ارتتىرۋ ٷشٸن قر ييدم تۇراقتى نەگٸزدە شەتەلدٸك مەملەكەتتەردٸڭ قۇزىرلى ورگاندارىمەن وتاندىق تاسىمالداۋشىلاردىڭ مٷددەلەرٸن ەسكەرۋمەن بلانك الماسۋ كۆوتاسىن بەلگٸلەۋ بويىنشا جۇمىستار جٷرگٸزۋدە.
سونىمەن قاتار, 2019 جىلى 19 سەۋٸردە قابىلدانعان «قر كەيبٸر زاڭنامالىق اكتٸلەرٸنە كٶلٸك مەسەلەرٸ بويىنشا ٶزگەرٸستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگٸزۋ تۋرالى» قر زاڭىنىڭ اياسىندا وتاندىق جٷك كٶلٸكتەرٸ قۇرالدارىنىڭ پاركٸن ۇلعايتۋ بويىنشا جاعدايلار جاساۋ ٷشٸن جاڭالىعى 3 جىلدان 7 جىلعا دەيٸن بولاتىن ەرشٸكتٸ تارتقىشتى مەملەكەتتٸك تٸركەۋدەن ٶتكٸزگەنٸ ٷشٸن الىم مٶلشەرلەمەسٸ 350 اەك قۇرادى, بۇرىن جاڭالىعى 5 جىل بولاتىن جەنە ودان اساتىن ەرشٸكتٸ تارتقىشتار ٷشٸن ول 2500 اەك قۇرايتىن. بۇل تاسىمالداۋشىلارعا تٸركەگەنٸ ٷشٸن تٶمەندەتٸلگەن الىممەن جاڭالىعى 7 جىلعا دەيٸن بولاتىن (ەۆرو-5) شەتەلدٸك جٷك كٶلٸگٸ قۇرالدارىن ساتىپ الۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. بۇل شارالار 2015 جىلدان قازٸرگٸ كٷنگە دەيٸن حالىقارالىق تاسىمالدار ٷشٸن جٷك اۆتوكٶلٸكتەرٸنٸڭ سانىنىڭ 15%-دان 53%-عا دەيٸن ارتۋىنا ىقپال ەتتٸ.
ٶز كەزەگٸندە جيٸ تاسىمالداردىڭ تيٸستٸ جۇمىس ٸستەۋٸ ٷشٸن جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگانداردىڭ تاراپىنان ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى بار باعىتتاردىڭ تولىققاندى سۋبسيدييالانۋى قاجەت.
وسىعان بايلانىستى 2019 جىلى جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگاندار ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى بار باعىتتاردى سۋبسيدييالاۋ ٷشٸن 23,5 ملرد تەڭگە بٶلدٸ, بۇل 2018 جىلى بٶلٸنگەن قاراجاتتان (18,5 ملرد تەڭگە) 20%-عا كٶپ. بۇل ٶز كەزەگٸندە جولاۋشىلار تاسىمالىنىڭ رەنتابەلدٸلٸگٸن ارتتىرۋعا جەنە ەلٸمٸزدٸڭ ٶڭٸرلەرٸندە سۋبسيدييالاناتىن اۆتوبۋستار پاركٸنٸڭ جاڭارۋىنا ىقپالىن تيگٸزەدٸ.
«نۇرلى جول» باعدارلاماسىن ٸسكە اسىرۋ اياسىندا ٸ جەنە ٸٸ ساناتتاعى 4 جولاقتى اۆتوجولداردىڭ (8,2 مىڭ شاقىرىمعا دەيٸن) ۇزىندىعى ۇلعايتىلدى, ورتالىق ازيياداعى نەگٸزگٸ كٶلٸك دەلٸزٸ رەتٸندە قىزمەت ەتەتٸن, شىعىس پەن باتىستى جالعايتىن «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» حالىقارالىق اۆتوموبيل ماگيسترالٸنٸڭ رەكونسترۋكتسيياسى بويىنشا مەگاجوبا ٸسكە اسىرىلدى, سونداي-اق باعدارلامانىڭ ارقاسىندا اۆتوجولداردى سالۋ كەزٸندە مەملەكەتتٸك-جەكەشەلٸك ەرٸپتەستٸك تەتٸگٸ العاش رەت پايدالانىلدى, سونىمەن قاتار قىمباتقا تٷسەتٸن كٷردەلٸ جٶندەۋدەن ٷنەمدٸلٸگٸ جوعارى سالقىن رەسايكلينگ ەدٸسٸنە كٶشۋ باستالدى, سونداي-اق جەرگٸلٸكتٸ جەلٸ جولدارىن دامىتۋ باسىمدىعى ارتتى, جىل سايىن ولاردى دامىتۋعا كەمٸندە 200 ملرد تەڭگە بٶلٸنٸپ وتىرادى.
اقىلى جولدار – قاۋٸپسٸز ەرٸ ىڭعايلى جول جٷرۋدٸ قامتاماسىز ەتۋ تەسٸلٸ
جولداردىڭ ٶزٸن-ٶزٸ قامتاماسىز ەتۋ رەجمٸنە كٶشۋٸ ماقساتىندا اۆتوموبيل جولدارىندا اقى الۋ جٷيەسٸ العاش رەت ەنگٸزٸلٸپ, ول ٶزٸنٸڭ تيٸمدٸلٸگٸن كٶرسەتتٸ. مەسەلەن, بٷگٸنگٸ تاڭدا جالپى ۇزىندىعى 682 شاقىرىم بولاتىن تٶرت ۋچاسكە (نۇر-سۇلتان-تەمٸرتاۋ, الماتى – قورعاس, الماتى – قاپشاعاي) بار, بۇل جولداردى كٷتٸپ ۇستاۋ جولدا جٷرگەنٸ ٷشٸن الىم جيناۋ ەسەبٸنەن جٷزەگە اسىرىلادى.
2019 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا الىمدار 5,4 ملرد تەڭگەنٸ قۇرادى. تٶلەم جٷيەسٸن ودان ەرٸ ەنگٸزۋ ماقساتىندا 2019 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا ينۆەستيتسييالىق كونكرۋس قورىتىندىسى بويىنشا 11 مىڭ شاقىرىمعا تٶلەم الۋ جٷيەسٸن قۇرۋعا جەنە قىزمەت كٶرسەتۋگە كەلٸسٸمشارتقا قول قويىلدى. كەلٸسٸمشارت اياسىندا بيىل ۇزىندىعى 5,7 مىڭ شاقىرىم بولاتىن رەكونسترۋكتسييالانعان ۋچاسكەلەردە تٶلەم الۋ جٷيەسٸن مونتاجداۋ جوسپارلانعان. جىل سوڭىنان تەستٸلٸك پايدالانۋ ٷشٸن ٸسكە قوسۋ كٶزدەلگەن.
قالعان 5,3 مىڭ شاقىرىمدا 2024 جىلعا دەيٸن رەكونسترۋكتسييالاۋ جۇمىستارىنىڭ اياقتالۋىنا وراي اقىلى جٷيەنٸ ەنگٸزۋ جوسپارلانعان.
اقىلى ۋچاسكەلەردٸ ەنگٸزۋدٸڭ نەگٸزگٸ ماقساتى — رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتٸڭ جٷكتەمەسٸن ازايتۋ. اقىلى ۋچاسكەلەردەن جينالعان قاراجات وسى ۋچاسكەلەردٸ جەنە تٶلەم الۋ جٷيەسٸن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قاراجات بٶلمەي كٷتٸپ ۇستاۋعا باعىتتالادى. سونىمەن قاتار, جوبانى ٸسكە اسىرۋ ماقساتى اۆتوموبيل جولدارىنىڭ كٷتٸپ ۇستاۋ ساپاسى مەن ساقتالۋىن ارتتىرۋ, جول اپاتىن ازايتۋ, سونداي-اق ينتەللەكتۋالدى كٶلٸك جٷيەسٸن جامىتۋ بولىپ وتىر.
باعىتتاردى وڭتايلاندىرۋ باسىمدىعىمەن جاڭا تەمٸر جولدار سالۋ
تەمٸر جول ينفراقۇرىلىمى سالاسىندا بٷگٸندە ٶڭٸرلەر اراسىندا تٸكەلەي جول قاتىناستارىن قۇرۋ, سونداي-اق قازاقستاندىق باعىتتاردىڭ ترانزيتتٸك جٷك جولداۋشىلار ٷشٸن تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋ ارقىلى رەسپۋبليكا ٸشٸندەگٸ تاسىمالدار باعىتتارىن وڭتايلاندىرۋعا باسىمدىق بەرۋمەن وڭتايلى تەمٸر جول جەلٸسٸن قۇرۋ اياقتالدى.
«نۇرلى جول» باعدارلاماسى اياسىندا 2016 جىلى ۇزىندىعى 14 شاقىرىم بولاتىن «بورجاقتى – ەرساي» تەمر جول جەلٸسٸ پايدالانۋعا بەرٸلدٸ, ول قۇرىق پورتىنداعى پاروم كەشەنٸن تەمٸر جول ماگيسترالٸمەن قوستى.
سونىمەن قاتار, 2017 جىلى ۇزىندىعى 112 شاقىرىم بولاتىن «شۋ – الماتى» ۋچاسكەسٸندەگٸ ەكٸنشٸ جولداردىڭ قۇرىلىس جوباسى بويىنشا جۇمىستار اياقتالدى.
جوبانى ٸسكە اسىرۋ ۋچاسكەنٸڭ ٶتكٸزۋ قابٸلەتٸن تەۋلٸگٸنە پويىزداردىڭ 17 جۇبىنان 68 جۇبىنا دەيٸن ارتتىرۋعا مٷمكٸندٸك بەردٸ, ال جٷك جٶنەلتۋشٸلەر ٷشٸن ناقتى پايداسى ۋچاسكەدە تاسىمالداۋ ۋاقىتىنىڭ 2,5 ەسەگە قىسقارۋى بولدى, بۇل پويىزدار قوزعالىسىنىڭ ەسەپتٸك جىلدامدىعىن ەكٸ ەسە ارتتىرۋ ەسەبٸنەن مٷمكٸن بولدى.
نەگٸزگٸ حالىقارالىق دەلٸزدەر بويىنشا كونتەينەرلٸك تاسىمالداردى ۇيىمداستىرۋدىڭ جاڭا تەحنولوگييالارىن دامىتۋ جەنە ەنگٸزۋ كونتەينەرلٸك پويىزداردىڭ قوزعالىس جىلدامدىعىن تەۋلٸگٸنە 1108 شاقىرىمعا دەيٸن جەتكٸزۋگە مٷمكٸندٸك بەردٸ. سونىمەن قوسا, جٷكتەردٸ تاسىمالداۋداعى ارتىپ كەلە جاتقان قاجەتتٸلٸكتەر مەن جٷك جٶنەلتۋشٸلەردٸڭ ٷمٸتٸ ترانزيتتٸك باعىتتاعى جٷكتەردٸ ٶڭدەۋ جەنە جەتكٸزۋ جىلدامدىعىن تەۋلٸگٸنە 1150 شاقىرىمعا دەيٸن ودان ەرٸ ارتتىرۋ قاجەتتٸگٸن كٶرسەتەدٸ, بۇل نۇرلى جول ەكٸنشٸ باعدارلاماسىنىڭ اياسىندا قاراستىرىلعان.
سونىمەن قاتار ٶتكەن جىلدان باستاپ «تەمٸر جول كٶلٸگٸ تۋرالى» قر زاڭىنىڭ جوباسىنىڭ تۇجىرىمداماسىن ەزٸرلەۋ بويىنشا جۇمىستار بەلسەندٸ جٷرگٸزٸلۋدە, ول تاسىمالداۋشىلاردىڭ بەسەكەلٸ نارىعىنداعى تاسىمالداۋ باعدارىن جەنە تاسىمالداۋ پروتسەسٸنٸڭ ەربٸر قاتىسۋشىسىنىڭ رٶلٸن, قۇقىقتارىن, مٸندەتتەرٸن انىقتاۋدى ەسكەرۋمەن تەمٸر جول سالاسىن رەفورمالاۋعا باعىتتالعان.
سونىمەن قوسا, سەرۆيستٸك قىزمەت كٶرسەتۋ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ جەنە ساپاسىن جاقسارتۋ ماقساتىندا يندۋسترييا جەنە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلٸگٸ پوەزدار مەن ۆوكزالداردا جولاۋشىلارعا قىزمەت كٶرسەتۋ ستاندارتتارىنا ٶزگەرٸستەر ەنگٸزۋ بويىنشا جۇمىستار جٷرگٸزۋدە.
جولاۋشىلار جىلجىمالى قۇرامىنىڭ توزۋ دەڭگەيٸن ازايتۋ جەنە ۋاقىتىلى جاڭارتۋ ماقساتىندا ۆاگونداردى ساتىپ الۋ كەزٸندە سىياقى مٶلشەرلەمەسٸن سۋبسيدييالاۋ جەنە بيۋدجەتتٸك نەسيەلەندٸرۋ بويىنشا مەملەكەتتٸك باعدارلامالار ەزٸرلەنٸپ, ٸسكە اسىرىلىپ جاتىر.
جالپى, مەملەكەتتٸك باعدارلاما ٶزٸنٸڭ مۋلتيپليكاتيۆتٸ تيٸمدٸلٸگٸن كٶرسەتتٸ — ساتىپ الىنعان 1489 فيتينگ پلاتفورماسى ترانزيتٸك تاسىمالدارعا باعىتتالعان جەنە كونتەينەرلٸك تاسىمالدار كٶلەمٸن 23%-عا (2018 جىلى 537 مىڭ جفە-تەن 2019 جىلى 664 مىڭ جفە-گە دەيٸن) جەنە ترانزيتتٸك تاسىمالداردان تٷسەتٸن كٸرٸستٸ 20%-عا (2018 جىلى 253 ملرد تەڭگەدەن 2019 جىلى 302 ملرد تەڭگەگە دەيٸن) ارتتىرۋعا مٷمكٸندٸك بەردٸ
310 اشىق ۆاگون جىلۋ ماۋسىمى كەزەڭٸندە 2 ملن توننادان استام كٶمٸردٸ تاسىمالداۋدى قامتاماسىز ەتۋگە مٷمكٸندٸك بەردٸ.
580-گە جۋىق اشىق ۆاگون رەسپۋبليكا ٸشٸندەگٸ جول قاتىناسىندا جٷرٸپ جٷر.
2019 جىلى بيۋدجەتتٸك سىياقى مٶلشەرلەمەسٸ اياسىندا 2 441 ۆاگون (62 جولاۋشىلار ۆاگونى, 2 379 جٷك ۆاگونى) سۋبسيدييالاندى.
2019 جىلى بيۋدجەتتٸك ليزين اياسىندا 77 جولاۋشىلار ۆاگونى الىندى, ساتىپ الىنعان ۆاگوندار «الماتى – ماڭعىستاۋ» پويىزىنىڭ قۇرامىن 100% كٶلەمدە جاڭارتۋعا مٷمكٸندٸك بەردٸ, سونداي-اق «نۇر-سۇلتان – سارىاعاش», «نۇر-سۇلتان – اتىراۋ», «الماتى – اتىراۋ» پويىزدارىنىڭ قۇرامى جارتىلاي جاڭارتىلدى.
ۆاگوندار تاپشىلىعى 250-دەن 160 ۆاگونعا دەيٸن ازايتىلدى. مىڭننا اسا ەلدٸ مەكەندەر تەمٸر جول قاتىناسىمەن قامتىلدى.
قابىلدانعان شارالاردىڭ ارقاسىندا, «تۇلپار» ۆاگون قۇراستىرۋ زاۋىتى» جشس وتاندىق زاۋىتىنىڭ تۇراقتى جۇمىسى قامتاماسىز ەتٸلدٸ, زاۋىتتا 130 جۇمىس ورنى جەنە پويىز بريگاداسى مەن قىزمەت كٶرسەتۋشٸ پەرسونال بويىنشا 500-گە جۋىق جۇمىس ورنى قۇرىلدى.
الايدا جولاۋشىلار ۆاگوندارىنىڭ توزۋى مەسەلەسٸ مينيسترلٸكتٸڭ الدىندا تۇرعانى اسا ٶزەكتٸ مەسەلەلەردٸڭ بٸرٸ بولىپ قالىپ وتىر, جاڭا باعدارلاما اياسىندا جىل سايىن 100 ۆاگوننان ساتىپ الۋ كٶزدەلگەن.
قازاقستاننىڭ ەۋەجايلارى «نۇرلى جول» اياسىندا جٶندەلدٸ
2015-2019 جىلدارعا ارنالعان «نۇرلى جول» مەملەكەتتٸك باعدارلاماسىنىڭ نەگٸزگٸ باعىتتارىنىڭ بٸرٸ — ەۋەجايلاردىڭ ينفراقۇرىلىمىن جاڭعىرتۋ.
قازاقستان ەۋەجايلارىندا جەرٷستٸ ينفراقۇرىلىمى وبەكتٸلەرٸن جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جوسپارلى تٷردە جٷرگٸزٸلٸپ جاتىر جەنە بۇل ٶز كەزەگٸندە قازٸرگٸ زاماناۋي ەۋە كەمەلەرٸنٸڭ بارلىق تٷرلەرٸن قابىلداۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
ۇشۋ-قونۋ جولاقتارىنىڭ جاي-كٷيٸ جەنە اەروۆوكزالدىڭ باسقا دا نىساندارى جىل سايىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جارامدىلىق نورمالارىنا سەيكەستٸگٸ تۇرعىسىنان سەرتيفيكاتتاۋدان جەنە تەكسەرۋدەن ٶتەدٸ. قاجەتتٸلٸگٸنە قاراي رەكونسترۋكتسييالاۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزۋگە ارنالعان تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگٸزدەمە مەن جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاما جەنە جٶندەۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزۋگە ارنالعان باسقا دا قۇجاتتار ەزٸرلەنەدٸ.
2015 جىلى ورال قالاسى ەۋەجايىنىڭ ۇشۋ-قونۋ جولاعىن رەكونسترۋكتسييالاۋ جۇمىستارى اياقتالدى.
مەنشٸك يەسٸنٸڭ قاراجاتى ەسەبٸنەن «سكات» ەۋە كومپانيياسى تاراز قالاسى ەۋەجايىنىڭ اەروۆوكزالىن رەكونسترۋكتسييالادى. نىسان 2015 جىلعى قاراشا ايىندا پايدالانۋعا بەرٸلدٸ جەنە قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعىن مەرەكەلەۋگە ورايلاستىرىلدى.
2016 جىلى پەتروپاۆل قالاسى ەۋەجايىنىڭ ۇشۋ-قونۋ جولاعىن, پەرروندى, جەرمەن جٷرۋ جولىن جەنە اەروۆوكزال كەشەنٸن قايتا جاڭارتۋ جۇمىستارى اياقتالدى.
2017 جىلى «نۇرلى جول» مەملەكەتتٸك باعدارلاماسىن ورىنداۋ اياسىندا استانا قالاسى (قازٸرگٸ نۇر-سۇلتان ق.) ەۋەجايىنىڭ جاڭا جولاۋشىلار تەرمينالىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالدى. «ەكسپو-2017» مامانداندىرىلعان كٶرمەسٸن ٶتكٸزۋ كەزٸندە اەروۆوكزال تولىق كٶلەمدە جۇمىس ٸستەدٸ.
جاڭا جولاۋشىلار تەرمينالىنىڭ جالپى اۋدانى — 47 مىڭ م², ٶتكٸزۋ قابٸلەتٸ — جىلىنا 8,2 ملن جولاۋشى نەمەسە ساعاتىنا — 2525 جولاۋشى.
2017 جىلى الماتى قالاسى ەۋەجايىنىڭ مەنشٸك يەسٸنٸڭ قاراجاتى ەسەبٸنەن يكاو ٸٸٸ ۆ ساناتىنا دەيٸن كٶتەرۋمەن ۇشۋ-قونۋ جولاقتارىنىڭ بٸرٸن رەكونسترۋكتسييالاۋ جۇمىستارى اياقتالدى.
2017 جىلى شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ ەكٸمدٸگٸ «ٶسكەمەن قالاسىنىڭ حالىقارالىق ەۋەجايىنىڭ ساعاتىنا 200 جولاۋشىمەن ۇشىپ كەلۋ تەرمينالى» قۇرىلىسىنىڭ جوباسىن جٷزەگە اسىردى. قۇرىلىس جوباسىن ٸسكە اسىرۋ «ەرتٸس» ەكك»ۇك» اق جارعىلىق كاپيتالىن ۇلعايتۋ ارقىلى جٷرگٸزٸلدٸ.
سونداي-اق, 2018 جىلى شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ ەكٸمدٸگٸ «سەمەي قالاسى ەۋەجايىنىڭ ۇشۋ-قونۋ جولاعىن, جەرمەن جٷرۋ جولىن جەنە اەروۆوكزالىن قايتا جاڭارتۋ» جوباسىن ٸسكە اسىردى.
2019 جىلى قوستاناي قالاسى ەۋەجايىنىڭ ۇشۋ-قونۋ جولاعىن قايتا جاڭارتۋ جۇمىستارى اياقتالدى.
مەملەكەتتٸك باعدارلاما اياسىندا تۇرعىن ٷي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىقتا قانداي ينجەنەرلٸك ينفراقۇرىلىم جاڭارتىلدى
باعدارلاما بٶلٸمدەرٸنٸڭ بٸرٸ — تۇرعىن ٷي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق ينفراقۇرىلىمىن جەنە جىلۋمەن, سۋمەن جابدىقتاۋ جەنە سۋ تارتۋ جٷيەلەرٸن جاڭعىرتۋ (رەكونسترۋكتسييالاۋ جەنە سالۋ), ولار بيۋدجەتتٸك نەسيەلەۋ جەنە سۋبسيدييالاۋ تەتٸگٸ ارقىلى قارجىلاندىرىلادى. باعدارلامانى جٷزەگە اسىرۋ اياسىندا 2020 جىلعا دەيٸن توزۋدى 67%-دان 57%-عا دەيٸن تٶمەندەتۋ جوسپارلانعان. بۇدان ٶزگە, تۇتىنۋشىلارعا ۇسىنىلاتىن كوممۋنالدىق قىزمەتتەردٸڭ ساپاسىن جاقسارتۋ كٶزدەلگەن.
2015-2019 جىلدار ارالىعىندا 418 جوبانى جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن 267,1 ملرد تەڭگە بٶلٸندٸ, 3 482,6 شاقىرىم جىلۋمەن, سۋمەن جابدىقتاۋ جەنە سۋ تارتۋ جەلٸلەرٸ, 24 قازاندىق, 88 باسقا دا نىساندار سالىنىپ, رەكونسترۋكتسييالاندى.
قر ييدم 2019 جىلدىڭ سوڭىنا قاراي جەلٸلەردٸڭ توزۋى 57%-عا دەيٸن تٶمەندەگەنٸن اتاپ ٶتتٸ. قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارى جالعاسۋدا.
«نۇرلى جول» باعدارلاماسىن ٸسكە اسىرۋ جىلدارى 500 مىڭنان استام جۇمىس ورنى اشىلدى
2015-2019 جىلدارى «نۇرلى جول» مەملەكەتتٸك باعدارلاماسى شەڭبەرٸندە جوسپارداعى 392,9 مىڭنىڭ ورنىنا 559,3 مىڭ جۇمىس ورنى قۇرىلدى, ولاردىڭ ٸشٸندە تۇراقتىسى — 93,9 مىڭ جەنە ۋاقىتشاسى — 465,4 مىڭ جۇمىس ورنى.
قۇرىق پورتىندا پاروم كەشەنٸن سالۋ ٸسكە اسىرۋ كەزەڭٸندە شامامەن 3000 جۇمىس ورنىن قۇرۋعا مٷمكٸندٸك بەردٸ جەنە قازٸرگٸ ۋاقىتتا تۇراقتى نەگٸزدە 200-گە جۋىق ادام جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتٸلگەن.
الماتى ‒ شۋ ۋچاسكەسٸندەگٸ ەكٸنشٸ جولدىڭ قۇرىلىسى شامامەن 1400 ادامدى ۋاقىتشا جۇمىسپەن قامتۋعا مٷمكٸندٸك بەردٸ.
«نۇرلى جول» ۆوكزال كەشەنٸنٸڭ قۇرىلىسى كەزٸندە 2400-گە جۋىق ادام جۇمىلدىرىلدى, بٷگٸنگٸ تاڭدا كەشەندە شامامەن 800 ادام تۇراقتى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتٸلگەن.
«نۇرلى جول» باعدارلاماسى اياسىندا بەلسەندٸ قۇرىلىس جۇمىستارى ماۋسىمىنىڭ جەدەل ٸسكە قوسىلۋى
«نۇرلى جول» جەنە «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى» باعدارلامالارىن جٷزەگە اسىرۋ جول-كٶلٸك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا وڭ سەرپٸن بەرەدٸ جەنە بەلسەندٸ قۇرىلىس جۇمىستارى ماۋسىمىن تەزدەتەدٸ, سونداي-اق ماكرو- جەنە ميكروەكونوميكالىق كٶرسەتكٸشتەردٸ جاقسارتادى:
-
حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ;
-
جۇمىس كٶلەمٸن ۇسىنۋ ەسەبٸنەن قۇرىلىس فيرمالارىن قولداۋ;
-
بيتۋم قاجەتتٸلٸگٸ ەسەبٸنەن قۇرىلىس ماتەريالدارىن, ونىڭ ٸشٸندە مۇناي-حيمييا زاۋىتتارىن ٶندٸرۋشٸلەردٸ قولداۋ;
-
ينفراقۇرىلىمدى جٶندەۋ ەسەبٸنەن اۋداندارداعى ەلەۋمەتتٸك احۋالدى جاقسارتۋ, سونداي-اق ولاردىڭ ەكونوميكالىق دامۋىن جاقسارتۋ;
-
وبلىستار مەن جالپى ەل ەكونوميكاسىنا قولايلى ەسەر ەتۋ.
«نۇرلى جول» اياسىندا قۇرىلىس ماۋسىمىن جەدەل ٸسكە قوسۋ اسىندا وبلىستاردىڭ جەنە رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ ەكٸمدٸكتەرٸ مەردٸگەر ۇيىمداردى انىقتاۋ بويىنشا كونكۋرستىق رەسٸمدەردٸ باستادى جەنە جٷرگٸزٸپ جاتىر.
سونىمەن قاتار, مەردٸگەر ۇيىمدار قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارىن ۋاقىتىلى جٷرگٸزۋ جەنە ونىڭ توقتاپ قالماۋى ٷشٸن قازٸرگٸ ۋاقىتتا قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارىن دايىنداۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزۋدە.
بەكٸتٸلگەن كٷنتٸزبەلٸك كەستەگە سەيكەس, مەردٸگەر ۇيىمدار مامانداندىرىلعان تەحنيكا مەن يتج-نى جاقىن ارادا ورنالاستىرۋدى, ال قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارىن وسى جىلدىڭ ەكٸنشٸ توقسانىندا باستاۋدى جوسپارلاپ وتىر.
جول-قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ ساپاسىن باقىلاۋدى كٷشەيتۋ ماقساتىندا ەكٸمدٸكتەر «جول اكتيۆتەرٸ ساپاسىنىڭ ۇلتتىق ورتالىعى» رمك-نى تارتاتىن بولادى.
سونىمەن بٸرگە, «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى» باعدارلاماسى اياسىندا ەكٸمدٸكتەر قۇزىرەتٸ شەگٸندە ۇسىنعان جوبالاردىڭ تٸزٸمٸ اۆتوموبيل جولدارى سالاسىنداعى ۋەكٸلەتتٸ مەملەكەتتٸك ورگانمەن كەلٸسٸلدٸ.
«نۇرلى جول» باعدارلاماسى مەملەكەتتٸك-جەكەمەنشٸك ەرٸپتەستٸكتٸ كەڭەيتۋدٸ كٶزدەيدٸ
«نۇرلى جول» باعدارلاماسى اۆتوجولدار قۇرىلىسىندا مەملەكەتتٸك-جەكەمەنشٸك ەرٸپتەستٸكتٸ كەڭەيتۋدٸ كٶزدەيدٸ. جول قۇرىلىسىندا مەملەكەتتٸك-جەكەمەنشٸك ەرٸپتەستٸك تەتٸگٸن دامىتۋ جەنە كەڭەيتۋ «نۇرلى جول» باعدارلاماسىن ينفراقۇرىلىمدىق دامىتۋدىڭ كٶزدەلگەن ماقساتتارىنا قول جەتكٸزۋگە ٷلكەن ەسەر بەرەدٸ. مجە ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى تيٸمدٸ ٸسكە اسىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن بٸرقاتار ارتىقشىلىقتارعا يە بولعاندىقتان, ولارعا جوبالاردى ٸسكە اسىرۋعا ينۆەستيتسييالار تارتۋ جولىمەن بيۋدجەتكە تٷسەتٸن جٷكتەمەنٸ ازايتۋ, مەملەكەت پەن بيزنەستٸڭ ٶزارا ٸس-قيمىل ٷلگٸلەرٸن كەڭەيتۋ جەنە تەۋەكەلدەردٸ تيٸمدٸ بٶلۋ جاتادى.
«نۇرلى جول» ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋدىڭ مەملەكەتتٸك باعدارلاماسى شەڭبەرٸندە مجە تەتٸگٸن قولدانا وتىرىپ, 2017 جىلى قازاقستان ‒ قىتاي شەكاراسىندا «نۇر جولى» اۆتوموبيل ٶتكٸزۋ بەكەتٸن سالۋ جەنە پايدالانۋ» تۋرالى رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار مجە-نٸڭ العاشقى كەلٸسٸمشارتى جاسالدى. نىسان 2018 جىلى سالىنىپ, جۇمىس ٸستەي باستادى.
جوبانى ٸسكە اسىرۋ نەتيجەلەرٸ بويىنشا تٸركەۋ باستالعاننان باستاپ ٶتكٸزۋ پۋنكتٸنەن شىعارىلعانعا دەيٸن ورتالىقتىڭ اۋماعى بويىنشا اۆتوكٶلٸكتٸڭ ٶتۋ ۋاقىتى 180 مينۋتتان 40 مينۋتقا دەيٸن قىسقارتىلدى.
قازٸرگٸ ۋاقىتتا ٶتكٸزۋ پۋنكتٸندە قازاقستان-قىتاي شەكاراسىندا كٷنٸنە 200-دەن استام اۆتوكٶلٸك قۇرالىمەن جٷك تاسىمالى قامتاماسىز ەتٸلەدٸ, الداعى جىلدارى ونى تەۋلٸگٸنە 2500 اۆتوكٶلٸككە دەيٸن ارتتىرۋ كٶزدەلگەن. بۇل جىل سايىن يمپورت پەن ەكسپورتتان 50 ملرد تەڭگەدەن استام سوماعا كٸرٸس تابۋعا جول اشادى, ٶز كەزەگٸندە بۇل جوبانىڭ ٶزٸن-ٶزٸ اقتاۋىن قامتاماسىز ەتەدٸ.
بۇعان قوسا, «نۇرلى جول» باعدارلاماسى اياسىندا 2015 جىلى 20 جىل ٸشٸندە ۇزىندىعى 66 شاقىرىم بولاتى «ٷلكەن الماتى اينالما اۆتوموبيل جولىن (ٷاااج)» سالۋ جەنە پايدالانۋعا بەرۋگە كونتسەسسيونەردٸ انىقتاۋ بويىنشا ەكٸ كەزەڭنەن تۇراتىن كونكۋرس ٶتكٸزٸلدٸ. ٶتكٸزٸلگەن كونكۋرستىق رەسٸمدەردٸڭ قورىتىندىسى بويىنشا بايقاۋدىڭ جەڭٸمپازى انىقتالدى جەنە 2018 جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ٷكٸمەتٸ مەن كونكۋرستىڭ جەڭٸمپازى — «السيم الاركو – ماكيول ‒ سك ‒ كورەيا ەكسپرەسسۆەي» تٷرٸك-كورەي كونسورتسيۋمى اراسىندا رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار بٸرٸنشٸ كونتسەسسييالىق شارت جاسالدى.
2019 جىلى جوبانى قارجىلاندىرۋ بويىنشا كەلٸسٸمدەرگە قول جەتكٸزٸلدٸ. وسى جىلدىڭ باسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ٷكٸمەتٸ, كونتسەسسيونەر جەنە جوبانىڭ كرەديتورلارى اراسىندا تٸكەلەي كەلٸسٸمگە قول قويىلدى. بيىلدان باستاپ جوبانى ٸسكە اسىرۋعا كەمٸندە 150 ملرد تەڭگە سوماسىنداعى تٸكەلەي شەتەلدٸك ينۆەستيتسييالار اعىنى قامتاماسىز ەتٸلەتٸن بولادى, بۇل 2020 جىلى اياقتالادى دەپ جوسپارلانعان قۇرىلىستى قامتاماسىز ەتەدٸ.
ٶز كەزەگٸندە, جٷرگٸزٸلگەن تالداۋلارعا سەيكەس 15,5 جىل ٸشٸندە جول اقىسىنان تٷسكەن قاراجاتتىڭ جالپى سوماسى 231 ملرد تەڭگەنٸ, 25,5 جىل ٸشٸندە 570 ملرد تەڭگەنٸ قۇرايدى, وسىلايشا جوبا ٶزٸن-ٶزٸ اقتايدى.
وسىلايشا, «نۇرلى جول» مەملەكەتتٸك ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ باعدارلاماسى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە اۋىرتپالىق تٷسٸرمەستەن, ٸرٸ ينۆەستيتسييالىق ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى ٸسكە اسىرۋ كەزٸندە ٶزٸن-ٶزٸ اقتاۋدىڭ تيٸمدٸلٸگٸنە قول جەتكٸزۋدە تەجٸريبە جيناي وتىرىپ, مجە تەتٸكتەرٸن كەڭەيتۋ مەن دامىتۋعا وڭ ەسەر ەتتٸ.
باعدارلامانىڭ ەكٸنشٸ بەسجىلدىعىنىڭ ماقساتتارى مەن مٸندەتتەرٸ
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ «Cىندارلى قوعامدىق ديالوگ – قازاقستاننىڭ تۇراقتىلىعى مەن ٶركەندەۋٸنٸڭ نەگٸزٸ» اتتى قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋىندا «نۇرلى جول» مەملەكەتتٸك باعدارلاماسىن جٷزەگە اسىرۋعا ەرەكشە كٶڭٸل بٶلدٸ. مەملەكەت باسشىسى «نۇرلى جول» باعدارلاماسىن تولىققاندى جەنە ساپالى ورىنداۋ اتقارۋشى بيلٸكتٸڭ نازارىندا بولۋى كەرەك دەپ اتاپ ٶتتٸ.
«بۇل – ستراتەگييالىق جوبا. سونىڭ ارقاسىندا بٷكٸل كٶلٸك ينفراقۇرىلىمى جاڭعىرتىلادى», — دەدٸ قازاقستان پرەزيدەنتٸ.
وسى ماقساتقا وراي, مەملەكەت 2022 جىلعا دەيٸن 1,2 ترلن تەڭگەدەن استام ينۆەستيتسييا سالادى.
وسىلايشا, بەس جىل ٸشٸندە جٷزەگە اسىرىلعان «نۇرلى جول» مەملەكەتتٸك باعدارلاماسى ٶزٸنٸڭ تابىستىلىعى مەن قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق ٶسۋٸ ٷشٸن ماڭىزدىلىعىن دەلەلدەدٸ, بٷگٸندە ول 2020-2025 جىلدارعا ارنالعان «نۇرلى جول» ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋدىڭ جاڭا مەملەكەتتٸك باعدارلاماسىندا ٶز جالعاسىن تاپتى.
2019 جىلعى 31 جەلتوقساندا قر ٷكٸمەتٸنٸڭ قاۋلىسىمەن 2020-2025 جىلدارعا ارنالعان «نۇرلى جول» ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋدىڭ مەملەكەتتٸك باعدارلاماسى بەكٸتٸلدٸ.
باعدارلاما حالىققا ىڭعايلى ەرٸ قولجەتٸمدٸ, موبيلدٸلٸكتٸ, ەڭبەك ٶنٸمدٸلٸگٸ مەن تۇرمىس ساپاسىن ارتتىراتىن كٶلٸك ينفراقۇرىلىمىن قۇرۋعا باعىتتالعان.
باعدارلاما اياسىندا 2025 جىلعا دەيٸن جالپى سوماسى 5,5 ترلن تەڭگەگە 112 ينفراقۇرىلىمدىق جوبانى ٸسكە اسىرۋ جوسپارلانۋدا.
2020-2025 جىلدارعا ارنالعان «نۇرلى جول» مەملەكەتتٸك باعدارلاماسى اياسىنداعى نەگٸزگٸ مٸندەتتەر:
-
10 مىڭ شاقىرىم جولدى سالۋ جەنە رەكونسترۋكتسييالاۋ (ونىڭ ٸشٸندە 3,8 مىڭ كم ٶتپەلٸ جوبالار), سونداي-اق رەسپۋبليكالىق جەلٸدەگٸ 11 مىڭ كم جولدى كٷردەلٸ جەنە ورتاشا جٶندەۋ.
-
جاقسى جەنە قاناعاتتانارلىق جاعدايداعى رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار اۆتوموبيل جولدارىنىڭ ٷلەسٸ 100%-عا, ال I جەنە II تەحنيكالىق ساناتتاعى اۆتوموبيل جولدارىنىڭ ۇزىندىعى 60%-عا دەيٸن ارتادى.
-
وبلىستىق جەنە اۋداندىق ماڭىزى بار 27 مىڭ كم-دەن استام جولدى جٶندەۋ جەنە ولاردىڭ جاقسى ەرٸ قاناعاتتانارلىق جاعدايداعى ٷلەسٸن 95%-عا دەيٸن جەتكٸزۋ.
-
دوستىق ‒ مويىنتى ۋچاسكەسٸن جاڭعىرتۋ جەنە مويىنتى ‒ اقتوعاي ۋچاسكەسٸن ەلەكترلەندٸرۋ.
-
600 جاڭا جولاۋشىلار ۆاگونىن ساتىپ الۋ.
-
16 اەرودروم سالۋ.
-
48 كەمە ساتىپ الۋ, ونىڭ ٸشٸندە 6 ساۋدا فلوتى جەنە شليۋزدەردٸ كٷردەلٸ جٶندەۋ.
مەملەكەتتٸك باعدارلامانى ٸسكە اسىرۋ قورىتىندىسى بويىنشا كەلەسٸ كٶرسەتكٸشتەرگە قول جەتكٸزۋ جوسپارلانۋدا:
-
ەڭبەك ٶنٸمدٸلٸگٸن 2016 جىلعى دەڭگەيٸنە قاراعاندا 40%-عا ارتتىرۋ;
-
«كٶلٸك جەنە قويمالاۋ» سالاسىنداعى نەگٸزگٸ كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسييالاردىڭ ٶسۋٸن 2016 جىلعى دەڭگەيٸنە قاراعاندا 308%-عا ۇلعايتۋ;
-
550 مىڭ ادامعا جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋ (48,5 مىڭ ‒ تۇراقتى, 502,2 مىڭ ‒ ۋاقىتشا);
-
رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار اۆتوجولداردىڭ 100%-ىن, وبلىستىق جەنە اۋداندىق ماڭىزى بار جولداردىڭ 95%-ىن جاقسى جەنە قاناعاتتانارلىق جاعدايعا جەتكٸزۋ;
-
لوگيستيكا تيٸمدٸلٸگٸنٸڭ يندەكسٸ بويىنشا 50 ورىن, يندەكس ەربٸر 2 جىل سايىن باعالانادى, 2018 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ‒ 71 ورىن;
-
دەف جبي «ينفراقۇرىلىم» بويىنشا 49 ورىن, جىل سايىن باعالانادى, 2019 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا – 67 ورىن.
باسىم مٸندەتتەردٸڭ بٸرٸ — تۇرعىنداردى ٷيگە اپاراتىن جولمەن, ياعني جالپى جەلٸسٸ 70,9 مىڭ كم قۇرايتىن جەرگٸلٸكتٸ جولدارمەن قامتاماسىز ەتۋ.
2020 جىلى 4 مىڭ كم اۆتوجول قۇرىلىس جۇمىستارىمەن قامتىلدى:
قاراعاندى ‒ بالقاش – قاپشاعاي, اقتٶبە – اتىراۋ – استراحان, تالدىقورعان ‒ ٶسكەمەن, قالباتاۋ – مايقاپشاعاي, كٶكشەتاۋ – پەتروپاۆل – قورعان, ۇزىناعاش – وتار, مەركٸ – بۋرىلبايتال, قوستاناي – دەنيسوۆكا, ٷشارال ‒ دوستىق.
رەسپۋبليكالىق جەلٸنٸڭ تەحنيكالىق جاعدايىن قالپىنا كەلتٸرۋ جەنە قولداۋ ٷشٸن كٷردەلٸ جەنە ورتاشا جٶندەۋمەن 1,5 مىڭ كم (ونىڭ ٸشٸندە 438 كم كٷردەلٸ جٶندەۋمەن جەنە 1,1 مىڭ كم ورتاشا جٶندەۋمەن) اۆتوجولداردى قامتۋ جوسپارلانىپ وتىر, وعان 59 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان.
بٷگٸنگٸ تاڭدا ورتاشا جٶندەۋ بويىنشا 51 كونكۋرستىڭ 18 قورىتىندىلاندى.
بيىل جالپى ۇزىندىعى 2,6 مىڭ كم اۆتوجول ۋچاسكەلەرٸندە قوزعالىستى اشۋ جوسپارلانعان, ول ٷشٸن بٷگٸنگٸ تاڭدا جالپى جىلدىق قاجەتتٸلٸكتەن 27% قيىرشىق تاس, 44% تبب جەنە 14% بيتۋم دايىندالدى.
وسى جىلدان باستاپ رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار 5,7 مىڭ كم اۆتوجول اقىلى بولادى.
ازاماتتىق اۆياتسييا سالاسىندا وسى جىلى مەملەكەتتٸك باعدارلاما شەڭبەرٸندە تٷركٸستان قالاسىنداعى حالىقارالىق ەۋەجايدىڭ جەنە شىمكەنت قالاسىنىڭ ەۋەجايىندا جولاۋشىلار تەرمينالىنىڭ قۇرىلىسىن اياقتاۋ كٶزدەلگەن.
مەملەكەتتٸك باعدارلاما اياسىندا ٸشكٸ تۋريزمدٸ ىنتالاندىرۋ ٷشٸن وسى جىلى ٷرجار قالاسى ەۋەجايىنىڭ ۇشۋ-قونۋ جولاعىن رەكونسترۋكتسييالاۋدى باستاۋ جوسپارلانۋدا.
