Senat depýtaty Dariǵa Nazarbaeva Joǵarǵy sot tóraǵasy Jaqyp Asanovtan sýdialardyń azamattardy aiypty dep tanyp, temir torǵa qamaýǵa nege jaqyn turatynyn surady, dep habarlaidy Sputnik Qazaqstan tilshisi.
Búgin senatta "Qazaqstannyń sot júiesi men sýdialarynyń mártebesi týraly" QR Konstitýtsiialyq zańyna ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly QR Konstitýtsiialyq zańynyń jobasy qaraldy. Suraq-jaýap barysynda senator Dariǵa Nazarbaeva sýdialardyń jumysyna toqtaldy.
"Maǵan jáne meniń áriptesterimniń atyna sot júiesine shaǵym kóp túsedi. Búginde sýdialar azamattyń kinásin dáleldeitin aiǵaq jetkiliksiz bolsa da, úkim shyǵarady. Sot sheshimi kóp jaǵdaida jeke tulǵalardyń, iaǵni eki-úsh adamnyń jaýaby negizinde qabyldanady. Úkim shyǵaryp, adamdy túrmege qamaý úshin osy jetkilikti bolyp otyr, ókinishke qarai", - dedi Nazarbaeva senattyń jalpy otyrysynda.
Ol Joǵarǵy sot tóraǵasynan bul olqylyqty túzetý úshin qandai sharalar qolǵa alynyp jatqanyn surady.
Jaqyp Asanov elimizde tergeý sottary byltyr qyrkúiekten bastap jumys istei bastaǵanyn atap ótti. Aitýynsha, qazir sýdialardyń qamaýda ustaý, úiqamaqqa alý jáne múlkin buǵattaýǵa sanktsiia berýi azaiyp kele jatyr.
"Bul sýdialardyń emes, zańnamany izgilendirýge baǵyttalǵan normalardyń arqasy. Bul quqyq qorǵaý organdarynyń, sonyń ishinde prokýratýranyń sottardan sanktsiia suraýyn azaitýǵa ákeldi. Árine, bári minsiz dep aita almaimyn, biraq tergeý sottarynyń institýty jýyrda ǵana quryldy. Olardyń jumysyn tiimdirek etý úshin áli biraz eńbektenýimiz kerek", - dedi Asanov.
Ol aiyptaý úkimderiniń kóptigi máselesi keńestik zamannan beri kele jatqan problema ekenin aitty.
"Byltyr 30 myńǵa jýyq úkim shyǵaryldy, bul ortasha jyldyq deńgei. Bul úkimderdiń arasynda esh kúmán týǵyzbaityn qylmystyq ister bar, onda bári jazylǵan, bári aiqyn. Aiyptaý tarapynan da, qorǵaýshy tarapynan da eshqandai túsinispeýshilik joq", - dedi Asanov.
Onyń aitýynsha, mundai ister qatarynda sottylyqqa ákep soqpaityn zań buzýshylyqtar bar. Olardy esepke almaǵanda, 2017 jyly aqtaý úkimderiniń úlesi 1,4 protsentke teń bolǵan. Ótken jyldyń birinshi jarty jyldyǵynda 2,5 protsent, al ekinshi jarty jyldyqta aqtalǵandar úlesi – 5,5 protsent.
Asanovtyń sózine sensek, qazir Bas prokýratýra Qylmystyq-protsessýaldy kodekske túzetýler engizý týraly zań jobasyn ázirlep jatyr. Bul túzetýler aiyptaý úkimderin azaitýǵa qatysty bolmaq.
"Sot nege kóp jaǵdaida tergeýdiń jaǵyna ótip, qorǵaýshy tarapty estimeidi? Onyń bir sebebi – sýdia isti oqyp otyrǵan kezde, onyń pikiri sol boiynsha qalyptasady. Sodan keiin ol sol áserden shyǵa almai qalady. Iaǵni, sýdiaǵa tergeýdiń emotsiiasy aýysady. Sondyqtan onyń ishi pysady, qorǵaýshy tarapty tyńdaǵysy da kelmeidi", - deidi joǵarǵy sot tóraǵasy.
Osy máselelerdi sheshý úshin joǵarǵy sot akt berý protsedýrasyn ózgertýdi usynyp otyr. Iaǵni, aiyptaý tarapy birden qylmystyq isti tanystyrmaidy, aiyptaý aktisi men qorǵaýshy taraptyń aktisi bir mezette usynylady.
"Bul sot aldynda taraptardyń pozitsiiasyn teńestirýge múmkindik beredi. Ázirge bul usynys quqyq qorǵaý organdarynyń tarapynan maquldanbady", - dedi Asanov.
Sonymen qatar, sotta neniń aiǵaq retinde sanalyp-sanalmaitynyn sheshýdi sýdialarǵa qaldyrý usynyldy.
"Qazirgi praktikada sotta neniń dálel retinde sanalyp-sanalmaitynyn tergeý jáne anyqtaý organdary sheshedi. Eger bul fýnktsiiany sottarǵa berse, problema sheshimin tabar edi", - dedi ol.
Taǵy bir usynys sanktsiiaǵa qatysty boldy. Joǵarǵy sot sottarǵa sanktsiia tikelei emes, prokýratýra arqyly túskenin qalaidy.
Aita ketsek, senat májilis maquldaǵan "Qazaqstannyń sot júiesi men sýdialarynyń mártebesi týraly" QR Konstitýtsiialyq zańyna ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly QR Konstitýtsiialyq zańynyń jobasyn qabyldady.
