Kollaj: Halyq Uni
Byltyr 30 jeltoqsanda prezident "Qazaqstan Respýblikasy azamattarynyń tólem qabilettiligin qalpyna keltirý jáne bankrottyǵy týraly" zańǵa qol qoidy. Bul zań qaryzǵa belshesinen batyp, kreditin tólei almai júrgen qazaqstandyqtarǵa arnalǵan.
Bankrottyq týraly zań 3 naýryzda kúshine enedi. Sol kúnnen bastap qaryzy bar azamattar bankrottyqqa ótinish beredi. Qarjy ministrliginiń málimetine súiensek, elimizde 1,1 mln boryshker ózin bankrot dep jariialai alady. Bul týraly Sputnik Qazaqstan saity jazdy.
Jýyrda qabyldanǵan zańda bankrottyqtyń úsh rásimi kózdelgen: sottan tys bankrottyq, sot bankrottyǵy jáne tólem qabilettiligin qalpyna keltirý.
Sottan tys bankrottyq
Sottan tys bankrottyqty tek bankter, mikroqarjy uiymdary jáne kollektorlyq agenttikter aldyndaǵy qaryzdar boiynsha qoldanýǵa bolady.
Sotqa aryzdanbai, bankrot bolýdyń sharttary:
- bereshek 1 600 AEK-ten aspaýy kerek, biyl onyń mólsheri 5 mln 520 myń teńge;
- qaryz 12 ai boiy tólenbeýge tiis;
- múlik, onyń ishinde ortaq menshiktegi múligi bolmaýy shart;
- bankpen qaryz boiynsha retteý jumystary júrgizilgen bolýy kerek.
Sondai-aq alty ai boiy ataýly áleýmettik kómek alǵan azamat ta sottan tys bankrottyqqa júgine alady. Bul rette oǵan "qaryz 12 ai boiy tólenbeýge tiis" degen kriterii qoldanylmaidy.
Sonymen qatar bereshegi 5 jyldan artyq ótelmegender de bankrot dep jariialanady. Olardyń múlkiniń bar-joǵy tekserilmeidi jáne qaryz somasy boiynsha shekteý qoiylmaidy.
Qalai ótinish beredi?
Sottan tys bankrottyq boiynsha ótinishti eGov.kz arqyly onlain berýge bolady. Budan bólek, "E-salyg Azamat" qosymshasy arqyly aryz berý múmkindigi qarastyrylýda.
Sot bankrottyǵy
Bul rásim bereshegi 5,5 mln teńgeden asqan azamattar úshin kózdelgen.
Sot bankrottyǵy kezinde boryshkerdiń múlki saýda-sattyqta satylyp, qaryzdy jabýǵa jumsalady. Eger onyń jalǵyz baspanasy kepil zat bolyp tabylsa, kreditor ony alýǵa quqyly. Jalǵyz baspana kepil bolmasa, kreditorlar ony talap ete almaidy.
Boryshker bankten óz múlkin jasyrmasa, jalǵan málimet bermese, qalǵan ótelmegen soma esepten shyǵarylady.
Sot bankrottyǵy rásimin qarjy basqarýshylary júzege asyrady, olardyń quramyna:
- zańdy tulǵalar men jeke kásipkerlerdiń bankrottyq rásimin júzege asyratyn ákimshiler;
- kásibi býhgalterler;
- zań konsýltanttary;
- aýditorlar kiredi.
Qarjy basqarýshylarynyń qyzmeti – aqyly. Olarǵa boryshkerdiń múlki esebinen aqy tólenedi (aiyna 1 eń tómengi jalaqy, 2023 jyly – bul 70 myń teńge).
Al múlki joq, halyqtyń áleýmettik osal tobyna jatatyn adamdar úshin qarjy basqarýshylarynyń qyzmeti – tegin. Olar úshin memleket aqsha tóleidi.
Sot bankrottyǵy rásimin bastaǵan boryshkerge:
- múlikti ielikten shyǵarý nemese jańa mindettemeler qabyldaý boiynsha mámile jasasýǵa (qaryz alý, kepildik berý);
- shetelge shyǵýǵa tyiym salynady.
Ótinishti boryshkerdiń turǵylyqty jeri boiynsha sotqa berýge bolady. Bankrottyqty ótkizý merzimi – 6 ai, ony taǵy alty aiǵa uzartý múmkindigi bar.
Sottan tys jáne sot arqyly bankrottyq protsedýralarynan ótken azamatqa "bankrot" statýsy beriledi.
Tólem qabilettiligin qalpyna keltirý
Turaqty tabysy bar qazaqstandyqtar osy rásimdi qoldana alady. Olar sot arqyly qaryzdy 5 jylǵa deiin bólip tóleý múmkindigin alady.
Saýyqtyrý jospary qarjy basqarýshysymen birlesip ázirlenip, sotpen bekitiledi.
Tólem qabilettiligin qalpyna keltirýge ótinish berýdi josparlap otyrǵan boryshker úshin jalǵyz shart – qaryz mólsheri oǵan tiesili múliktiń qunynan aspaýy kerek.
Tólem qabilettiligin qalpyna keltirý sharalary:
- múliktiń bir bóligin satý;
- múlikti jalǵa berý;
- jańa úi satyp alý arqyly turǵyn úidi satý;
- quny tómen úige aiyrbastaý jáne basqasy.
Bul protsedýranyń artyqshylyǵy – adamǵa "bankrot" mártebesi berilmeidi, sondyqtan bankrot úshin kózdelgen saldar oǵan qoldanylmaidy.
Bankrottyqqa kim ótinish beredi?
Kreditorlar nemese basqa úshinshi tulǵalar qaryzy bar adamdy májbúrli túrde bankrot dep jariialai almaidy. Iaǵni árbir azamat sheshimdi ózi qabyldaidy.
Bankrottyq protsedýrasyn boryshkerdiń ózi ǵana bastai alady.
Bankrot bolýdyń saldary
Sottan tys jáne sot bankrottyǵyn qoldanatyn azamattar:
- bankter men mikroqarjy uiymdardan 5 jyl boiy kredit ala almaidy (lombardtardyń mikrokrediti kirmeidi);
- bankrottyqqa tek 7 jyldan keiin ǵana júginedi;
- qarjylyq jaǵdaiy úsh jyl boiy tekseriledi.
Bankrottyqqa kimder úmittene almaidy?
Sot sheshimimen alimentti, basqa adamnyń ómiri men densaýlyǵyna keltirilgen ziiandy, sondai-aq qylmystyq quqyqbuzýshylyqtar úshin keltirilgen shyǵyndy óteýge mindettelgen azamattar bankrottyq rásimin qoldana almaidy.
