Myrzashól jáne Shardara óńirleriniń 500 myń halqyn elimizdiń qiyr túkpirinde, órkenietten qashyqta qaldyrmaiyq!
Túrkistan oblysyn ekige bólip, Myrzashól, Shardara jáne Saryaǵash óńirlerindegi qala, aýdandardan elimizdiń 15-shi jańa Ońtústik Qazaqstan oblysyn qurý qajet.
Toqsanynshy jyldardyń bas kezi.
Túrkistan qalasynda ýniversitet ashylyp, bir jyldan keiin oǵan halyqaralyq joǵary oqý orny degen mártebe berilip, Túrkiiadan kelgen túrik aǵaiyndarmen endi-endi aralasyp, Táýelsizdiktiń alǵashqy dámin tatyp, sezinip jatqan kezimiz.
Ol kezde Túrkistannyń qala degen aty bolmasa, ahýaly kádimgi alystaǵy aýyldarmen birdei-aq, mádenieti jaǵynan asyp-tasyp turǵany shamaly edi.
Basqasyn aitpai-aq qoiaiyn, jataqhanada birge turatyn kórshi professor aǵamyz ekeýmiz merzimdi basylymdardy kezektesip satyp alyp oqitynbyz.
Kezek maǵan kelgen kezde kioskige baryp, gazet surasam, ondaǵylar: «Sonda siz gazetti oqý úshin satyp alaiyn dep tursyz ba?» - dep surap, tań-tamasha bolatyn.
Aialdamaǵa avtobýs kelip toqtaǵanda, kósheniń topyraǵy betińe qarai burq ete qalatyn.
Úiden útiktetip kiip shyqqan aq kóilek pen kástúm-shalbarǵa jabysqan shań-topyraqty qolymyzben qaǵyp-qaǵyp jiberip, buǵan deiin tehnikým, ýchilishe bolǵan oryndarda ornalasqan aýditoriialarda kútip otyrǵan stýdentterimizge qarai asyǵatynbyz.
Barlyq jerdi daǵdarys derti dendep alǵan kez. Túnge qarai Túrkistan qalasy boiynsha tek qana ýniversitetke tiesili ǵimarattarda, oqytýshylar men stýdentter turyp jatqan jataqhanalarda ǵana jaryq janyp turatyn. Basqa jerler tas qarańǵy, terezelerden jyltyraǵan shyraq qana baiqalatyn.
Kúnderdiń kúninde aýditoriiada stýdentterime kezekti dárisimdi oqyp turǵanmyn.
Bir kezde shákirtterimniń biri: «Aǵai, sizdi bir kisiler shaqyryp jatyr», - dep esik jaqty nusqady.
Dálizge shyǵyp qarasam, óz kózime ózim sener-senbesimdi bilmeimin, týyp-ósken aýylymnan uzyn sany otyz shaqty bir top jerlesterim kelip tur!
Qushaqtasyp amandasyp, jaǵdai surasyp jatyrmyz.
Sanamda jalǵyz suraq:
«Sonaaaý Maqtaaraldaǵy «Tegistik» aýylynyń turǵyndary Túrkistanda, endi ǵana shańyraq kóterip jatqan ýniversitettiń ishinde qaidan júr?!»
Sóitsem, jerlesterim arnaiy úlken avtobýs jaldap, Qoja Ahmet Iassaýi kesenesine ziiarat jasaýǵa kelgen eken.
Keseneni kórip, aralap bolǵan soń, tústik as isheiin dese, ashana tappaǵan soń: «Osyndaǵy jańadan ashylyp jatqan ýniversitette bizdiń aýyldyń bir jigiti qyzmet isteitin edi ǵoi», - dep meni surastyryp, izdep kelgen betteri eken.
Sabaǵymdy asyǵyp-úsigip, tez-tez aiaqtap, stýdentterime úi tapsyrmasyn berip, jerlesterimdi bala-shaǵammen birge turyp jatqan jataqhanadaǵy eki bólmeli «páterime» alyp keldim.
Aǵaiyndarym as-aýqattaryn aýyldan ózderimen birge ala shyqqan eken. «Kelinshegiń bizge shái berse, sol jetedi, jeitin tamaǵymyz bar», - dep qoiady.
Alys joldan ábden sharshaǵan jerles, aýyldastarym ústerindegi shań-tozańdaryn qaǵyp, jýynyp-shaiynyp, ystyq-ystyq shái iship, mańdailary shyp-shyp terlep-tepship, túski astaryn iship alǵan soń, bir saǵattai kóz shyrymdaryn alyp alǵan soń: «Óziń jataqhananyń aiadai ǵana bólmesine turyp jatyr ekensiń. Saǵan artyq salmaq salmai-aq qoiaiyq», - dep áńgimeniń ashyǵyn aityp, «Maqtaaral, qaidasyń?!» dep qaitadan jolǵa shyǵyp ketken edi sol kúni.
Sodan beri de 25 jylǵa jýyq ýaqyt ótipti. 25 jyl degenimiz – shirek ǵasyr.
Osy shirek ǵasyrda Túrkistan qalasy da túlep, endi, mine, resmi túrde oblystyń ákimshilik ortalyǵyna ainalyp otyr.
Biraq sol bir sát – aýyldas aǵaiyndarymnyń Túrkistandaǵy Qoja Ahmet Iassaýi kesenesine baryp, as ishetin, demalatyn oryn tappai, ýniversitette stýdentterge sabaq berip júrgen meni izdep, aýditoriiadaǵy ul-qyzdardan surap kelgenderi áli kúnge deiin esimnen ketpeidi!
2018 jylǵy 1 qyrkúiek kúni Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti Nursultan Ábishuly Nazarbaev Parlament palatalarynyń birlesken otyrysyna qatysyp, Shymkentke respýblikalyq mańyzy bar qala mártebesi berilýine jáne Túrkistan oblysynyń qurylýyna bailanysty Parlamenttiń qaraýyna qaita qurylǵan ákimshilik-aýmaqtyq birlikterdiń tolyqqandy jumysyn qamtamasyz etýge baǵyttalǵan zań jobalary engiziletinin jáne olardyń shuǵyl qaralyp, qabyldanýy kerektigin aitty.
Osyǵan orai, Elbasymyzdyń atyna jazylǵan Túrkistan oblysyn ekige bólip, Myrzashól, Shardara jáne Saryaǵash óńirlerindegi aýdandardan elimizdiń 15-shi jańa Ońtústik Qazaqstan oblysyn qurý týraly usynysymdy ǵylymi jelilik basylym arqyly jariialaýdy jón otyrmyn.
Qazaqstan Respýblikasy Prezidentiniń 2018 jylǵy 5 maýsymdaǵy № 698 «Ońtústik Qazaqstan oblysynyń ákimshilik-aýmaqtyq qurylysyndaǵy ózgerister týraly» Jarlyǵymen Ońtústik Qazaqstan oblysynyń quramynda mynadai:
1) Ońtústik Qazaqstan oblysynyń Maqtaaral aýdanyn bólý jolymen əkimshilik ortalyǵy Jetisai qalasynda bolatyn Jetisai aýdany, əkimshilik ortalyǵy Myrzakent kentinde bolatyn Maqtaaral aýdany;
2) Ońtústik Qazaqstan oblysynyń Saryaǵash aýdanyn bólý jolymen əkimshilik ortalyǵy Saryaǵash qalasynda bolatyn Saryaǵash aýdany, əkimshilik ortalyǵy Abai aýylynda bolatyn Keles aýdany əkimshilik-aýmaqtyq birlikteri qurylǵany belgili.
Sonymen birge Qazaqstan Respýblikasy Prezidentiniń 2018 jylǵy 19 maýsymdaǵy № 702 «Qazaqstan Respýblikasynyń ákimshilik-aýmaqtyq qurylysynyń keibir máseleleri týraly» Jarlyǵymen Ońtústik Qazaqstan oblysynyń ákimshilik ortalyǵy Shymkent qalasynan Túrkistan qalasyna kóshirilip, Ońtústik Qazaqstan oblysy Túrkistan oblysy dep qaita ataldy.
Qazaqstan Respýblikasy Úkimetiniń 2018 jylǵy 22 aqpandaǵy № 74 qaýlysymen Shymkent aglomeratsiiasyn aýmaqtyq damytýdyń óńiraralyq shemasy bekitilgen.
Úkimetimiz bekitken Shymkent aglomeratsiiasynyń perspektivalyq ekonomikalyq áser etý jáne áleýettik damý aimaǵyndaǵy eldi mekenderiniń aýdany:
1) Shymkent qalasy – 38244 ga;
2) Saryaǵash qalasy – 2904 ga;
3) Leńgir qalasy – 2047 ga;
4) Arys qalasy – 3327 ga;
5) Arys qalasynyń qalalyq ákimshiligi – 8507 ga;
6) Báidibek aýdany – 30853,3 ga;
7) Qazyǵurt aýdany – 39701 ga;
8) Ordabasy aýdany – 19854 ga;
9) Sairam aýdany – 59067 ga;
10) Saryaǵash aýdany – 15192 ga;
11) Tólebi aýdany – 45912 ga;
12) Túlkibas aýdany – 20550 ga qurady.
Shymkent aglomeratsiiasy eldi mekenderindegi jerdiń jalpy alańy 286158,3 ga quraidy. Jobalaýdyń eseptik merzimine qarai Shymkent qalasyn esepke alǵanda qalalyq jáne aýyldyq eldi mekenderdiń jalpy aýdany 291080,15 ga quraidy.
Sonymen birge Úkimetimiz halyqtyń kóshi-qon aǵynyn ustap qalý jáne aglomeratsiia ózegin «jeńildetý» úshin onda óńdeý óndirisi, qyzmet kórsetý salasy, týristik-rekreatsiialyq keshen obektilerin damyta otyryp, negizgi josparly oster boiynsha tartylys ortalyqtary jáne kontrmagnitter siiaqty aglomeratsiianyń iri eldi mekenderin damytý usynylyp otyr.
Kontrmagnitter rólinde aýdandardyń mynadai ákimshilik ortalyqtary anyqtaldy:
1) ońtústik baǵytynda – Saryaǵash qalasy (rekreatsiia, týrizm, mineraldy sý óndirisi, aýyl sharýashylyǵy ónimderin óńdeý, qurylys materialdaryn óndirý);
2) batys baǵytynda – Arys qalasy – Qazaqstannyń iri temirjol toraby;
3) shyǵys baǵytynda – T. Rysqulov aýyly (qurylys materialdaryn, aýyl sharýashylyǵy ónimderin óndirý);
4) eldi mekenderdi – seriktesterdi / halyqtyń ishki kóshi-qonynyń ortalyqtaryn damytý: Leńgir qalasy, Aqsý, Qazyǵurt, Badam, Temirlan, Tórtkól, Shaian aýyldary.
Joǵaryda atap kórsetilgen resmi qujattan kórip otyrǵanymyzdai, Úkimetimiz bekitken Shymkent aglomeratsiiasynyń perspektivalyq ekonomikalyq áser etý jáne áleýettik damý aimaǵyndaǵy eldi mekenderiniń aýmaqtaryna qazirgi Maqtaaral, Jetisai jáne Shardara aýdandary engizilmegen.
Biz Elbasymyzdyń burynǵy Ońtústik Qazaqstan, qazirgi Túrkistan oblysynyń ortalyǵyn Shymkent qalasynan Túrkistan qalasyna kóshirý týraly tarihi sheshimin jan-tánimizben qoldaimyz.
Alaida Maqtaaral jáne Jetisai jaqtaǵy jergilikti turǵyndardyń arasynda «Elimizdiń eń qiyr kúngei túkpirindegi Myrzashól óńiri men Shardara aýdanynyń halqy úshin oblys ortalyǵynyń Túrkistan qalasyna kóshirilýi qanshalyqty tiimdi?» degen saýaldyń týyndap otyrǵany da óte oryndy dep esepteimiz.
Keibir derekter boiynsha halqynyń sany 500 myń adamnan asyp jyǵylatyn Myrzashól óńirindegi qazirgi Maqtaaral aýdanynyń ortalyǵy Myrzakent kentinen Shymkentke deiingi qashyqtyq – 250 shaqyrym. Al Túrkistan qalasy Shymkentten 170 shaqyrym qashyqtyqta ornalasqan.
Oblys ortalyǵy Shymkentten Túrkistanǵa kóshirilgen soń qazaqtyń Myrzashól óńirindegi aǵaiyndarymyz Túrkistan oblysynyń jańa ákimshilik ortalyǵyna jetý úshin 420 shaqyrymnan astam jol júrýine týra kelip otyr.
Al jergilikti halyqtyń Maqtaaral jáne Jetisai aýdandarynan Túrkistan qalasyna Shardara jáne Otyrar aýdandary men Arys qalasynyń aýmaqtary arqyly baryp-kelýine mundaǵy jergilikti mańyzy bar joldarymyz daiyn ba?
Myrzashól óńirinde turyp jatqan jergilikti turǵyndardy Saryaǵashtan Túrkistanǵa aparatyn temir jol qatynasy, jolaýshylardy tasymaldaityn poiyzdardyń júrý jaǵdaiy qandai?
Joǵaryda atalǵan Maqtaaral, Jetisai jáne Shardara aýdandarynyń halqy Túrkistan oblysynyń jańadan bekitilgen resmi ákimshilik ortalyǵynan tym qashyqta, óte alys túkpirde qalyp qoiyp otyr.
Qazirgi tańda Myrzashól óńiri halqynyń Túrkistan oblysynyń jańa ákimshilik ortalyǵyna baryp-kelýi barynsha qiyndap ketti.
Bizdińshe, Úkimetimiz ben Túrkistan oblysynyń ákimdigi máseleniń osy jaǵyn oilastyryp, Maqtaaral, Jetisai jáne Shardara aýdandary halqynyń áleýmettik-ekonomikalyq turǵydan damýyn jaqsartý jóninde arnaiy memlekettik baǵdarlama qabyldaǵany durys.
Atap aitqanda, Úkimetimiz:
- Túrkistan qalasy men Myrzakent kenti aralyǵyndaǵy avtojoldy jedel túrde jóndep, Shardara arqyly temirjol qurylysyn qolǵa alǵany jón;
- Shardara jáne Jetisai qalalary, Asyqata jáne Atakent kentteri arqyly ótetin Túrkistan qalasy men Myrzakent kenti aralyǵyndaǵy infraqurylymdy jaqsartýy tiis.
Úkimette Ońtústik óńirindegi Myrzakent, Atakent, Asyqata kentteri men Shardara qalasyn damytý jóninde arnaiy keńes ótkizgeni durys bolar edi.
Resmi málimetter boiynsha búginde Myrzashól óńirindegi Atakent kentinde – 18 myńnan astam, Myrzakent kentinde – 15 myńǵa jýyq, Asyqata kentinde – 12 myńnan astam halyq turady.
Osyǵan orai, «Qazaqstan Respýblikasynyń ákimshilik-aýmaqtyq qurylysy týraly» Qazaqstan Respýblikasynyń 1993 jylǵy 8 jeltoqsandaǵy № 2572-XII Zańynyń 3-shi babyna sáikes aýdandyq mańyzy bar qalalarǵa aýmaǵynda ónerkásip oryndary, kommýnaldyq sharýashylyq, memlekettik turǵyn úi qory, oqý jáne mádeni-aǵartý, emdeý men saýda obektileriniń damyǵan jelisi bar, halqynyń sany keminde 10 myń adam bolatyn, halqynyń jalpy sanynyń úshten ekisinen astamyn jumysshylar, qyzmetshiler jáne olardyń otbasy músheleri quraityn eldi mekender jatatynyn eskere kelip, Myrzakent, Atakent jáne Asyqata kentterine qala mártebesi berilgeni jón.
Búginde qaita qalpyna keltirilgen Maqtaaral jáne Jetisai aýdandarynyń ákimderine eńbek kúshi mol Myrzashól óńirinen eńbek kúshi jetispeitin respýblikamyzdyń soltústik óńirlerine qonystaný boiynsha jergilikti jurtshylyq arasynda túsindirý jumystaryn kúsheitý; óńirdiń halqyn elimizdiń soltústik óńirlerinde sharýashylyqpen ainalysýǵa shaqyrý; osy atalǵan jumystardy jergilikti máslihattardyń depýtattarymen birlese otyryp júzege asyrý týraly tapsyrma berilgen.
Biraq qarapaiym halyqty ózderi ómir boiy turyp kele jatqan jaima-shýaqty Myrzashól óńirinen sarshunaq aiazdy kúnderi kóp Saryarqa dalasyna kóshire salý ońai sharýa emes!
Onyń ústine Qazaqstan Respýblikasy Úkimetiniń 2018 jylǵy 11 tamyzdaǵy № 501 qaýlysymen 7 119 adamnan turatyn qonys aýdarýshylardy qabyldaýdyń 2018 jylǵa arnalǵan óńirlik kvotasy belgilengen.
Al Myrzashól óńirinde turaqty turyp jatqan jergilikti halyqtyń sany beiresmi derekter boiynsha 500 myńnan asyp jyǵylady.
Árine, múmkindik bolyp, Úkimet tarapynan qajetti jaǵdai jasalyp jatsa, Myrzashóldegi qalyń qazaqty Arqaǵa kóshirgen durys!
Alaida Myrzashóldegi 500 myń turǵynnyń barlyǵyn birdei elimizdiń soltústigine kóshirý múmkin be?!
Iá, bizdiń: «Myrzashól men Shardara bir túkpirde qalyp qoidy, bul óńirde jańadan oblys ashý kerek», - dep Elbasymyz ben Úkimetke, barlyq ministrlerge jazyp jatqan usynys hattarymyzǵa tabandy túrde qasaqana qarsylyq bildirip jatqandar da jetkilikti.
Olardyń aitatyndary: «Jergilikti turǵyndardyń Túrkistanǵa kelýi mindetti emes. Qujattardy avtomattandyrylǵan túrde Internettegi «Elektrondyq úkimet» veb-portaly arqyly da alýǵa bolady».
Ainalaiyndar-aý, jańa oblys jáne jańa oblys ortalyǵy tek bir japyraq qaǵaz alý úshin ǵana kerek dep kim aitty Sizderge?!
Jańa oblysty qurý Myrzashól jáne Shardara óńirinde turyp jatqan 500 myń qarapaiym qara halyq qazirgi zamanǵy órkeniettiń damý úrdisinen qalyp qoimaýy úshin kerek!!!
Myrzashól jáne Shardara óńirinde turyp jatqan 500 myń qarapaiym qara halyqtyń bolashaq urpaqtary – ul-qyzdary men nemere-shóbereleri de basqalar sekildi sapaly bilim alýy, mádeniet pen órkeniettiń osy zamanǵy ozyq túrlerin igerýi kerek!!!
Myrzashól jáne Shardara óńirinde turyp jatqan 500 myń qarapaiym qara halyq ta áleýmettik-ekonomikalyq damýdyń jetistikterin, densaýlyq saqtaý, bilim, mádeniet, jalpy órkenietke jetkizetin basqa da mekemelerdiń qyzmetterin sonaaaý túkpirdegi alys ortalyqqa baryp, uzaq jol júrip, áýre-sarsańǵa túspei, dál qasynda, jaqyn jerde júrip paidalanýǵa quqyly!!!
Aqyr aiaǵynda, Myrzashól jáne Shardara óńirinde turyp jatqan 500 myń qarapaiym qara halyqtyń bolashaq urpaǵy óziniń ana tili – qazaq tilin saqtap qalýy úshin, keleshekte óz jerinde, óz elinde, óziniń ataqonys – atamekeninde ulttyq sany jaǵynan úles salmaǵy tómendep, azshylyq bolyp qalmaýy úshin kerek jańa oblys!!!
Eger Myrzashól men Shardaranyń halqy 500 myń emes, 50 myń bolsa, úndemei-aq qoia salýǵa bolar edi.
Alaida, oblys ortalyǵy Túrkistan qalasyna kóshirilýiniń saldarynan 5 myń emes, 50 myń emes, 500 myń qarapaiym qara halyq qazirgi zamanǵy órkeniettiń, bilim men ǵylymnyń, mádeniet pen ádebiettiń, zamanaýi jańa tehnologiianyń, jedel aqparat pen aqparattandyrýdyń, t.b. damý úrdisinen alys túkpirde qalyp qoiyp otyrǵan soń, amalsyz qaita-qaita dabyl qaǵýǵa týra kelip tur!
Bizdińshe, qazirgi Túrkistan oblysyn ekige bólip, elimizdiń eń qiyr kúngei tusyndaǵy jáne Syrdariia ózeniniń orta tusyndaǵy aýdandar men qalalardy biriktirip, Qazaqstannyń 15-shi – Ońtústik Qazaqstan oblysyn ashqan óte oryndy dep oilaimyz.
Túrkistan oblysynyń ákimshilik ortalyǵy Túrkistan qalasyna kóshirilýine jáne Shymkent qalasy respýblikalyq mańyzy bar qalalardyń sanatyna jatqyzylýyna bailanysty qazaqtyń Myrzashól óńiriniń elimiz úshin saiasi-ekonomikalyq jáne strategiialyq turǵydan erekshe mańyzy bar ekenin eskere otyryp, shekara mańyndaǵy eldi mekenderdi jalpy áleýmettik-ekonomikalyq turǵydan damytý jáne jergilikti turǵyndardyń ómir súrý jaǵdaiyn jaqsartý maqsatynda «Qazaqstan Respýblikasynyń ákimshilik-aýmaqtyq qurylysy týraly» Qazaqstan Respýblikasynyń 1993 jylǵy 8 jeltoqsandaǵy № 2572-XII Zańynyń negizinde qazirgi Maqtaaral, Jetisai, Shardara jáne oǵan irgeles jatqan basqa da qala, aýdandarynyń negizinde óz aldyna derbes Ońtústik Qazaqstan oblysyn qurý qajet.
Búgingi Túrkistan oblysynan enshi alyp óz aldyna bólek shyǵatyn osy jańa Ońtústik Qazaqstan oblysynyń quramyna myna aýdandar men qalalardy engizýge bolar edi:
- Qazyǵurt aýdany (halqy 107 496 adam);
- Saryaǵash aýdany (qaita qalpyna keltirilgen Keles aýdanymen birge – halqy 326 426 adam);
- Maqtaaral aýdany (qaita qalpyna keltirilgen Jetisai aýdanymen birge – halqy 304 442 adam);
- Shardara aýdany (halqy 78 614 adam);
- Arys qalasy (halqy 74 064 adam);
Barlyǵy – 891 042 adam.
Jańadan qurylatyn 15-shi oblystyń ákimshilik ortalyǵy retinde Jetisai (halqy – 48750 adam) nemese Shardara (halqy – 30 500 adam) qalalarynyń birin belgileý jón dep oilaimyz.
Sonda elimiz úshin erekshe strategiialyq saiasi-áleýmettik jáne ekonomikalyq mańyzy bar qiyrdaǵy kúngei óńirimizdegi jalpy turǵyndarynyń sany 891 042 adam bolatyn jańa 15-shi Ońtústik Qazaqstan oblysy Qazaq eliniń Ózbekstanmen shektesetin, ary qarai Tájikstan jáne Aýǵanstan memleketterine ulasatyn shekaralyq bóligin myqty qorǵanys retinde nyqtap, bekemdep turatyn edi.
Sonda qazaqtyń Myrzashól óńirindegi aǵaiyndarymyz Túrkistan oblysynyń jańa ákimshilik ortalyǵy Túrkistan qalasyna jetý úshin 400 shaqyrymnan astam jol júrip, qinalmas edi.
Iá, Qazaqstannyń memlekettik shekara syzyǵyn anyqtaý jáne belgileý jumystary júrgizilgen kezde Maqtaaral jáne Jetisai aýdandary úsh jaǵynan Ózbekstan aýmaǵynyń qorshaýynda, al tórtinshi tusy Shardara sý qoimasymen túiisetin tuiyq jaǵdaida qalyp qoiǵany belgili.
Osylaisha, búginde Maqtaaral jáne Jetisai aýdandary Qazaqstannyń negizgi aýmaqtyq jerinen túkpirde, basqa memleketterdiń qorshaýynda, Tájikstan men Aýǵanstannyń shekaralaryna óte taiaý jatqan jartylai anklav (jartylai eksklav) ahýalynda jatqany jergilikti halyqty erekshe alańdatyp otyr.
Elbasymyz Nursultan Nazarbaevtyń 2018 jyldyń 16-18 qańtarynda Amerika Qurama Shtattarynda resmi sapary kezinde Qazaqstan men AQSh «C5+1» dialogy siiaqty óńirlik yntymaqtastyq formattaryn paidalaný arqyly Ortalyq Aziiadaǵy ortaq syn-qaterlerge tótep berýge daiyn ekeni, bul rette bolashaqta Aýǵanstannyń «C5+1» jobalaryna qatysýy da quptalǵany belgili.
Osy kezdesýde AQSh Prezidenti Donald Tramp Qazaqstanmen strategiialyq áriptestikte AQSh pen Ortalyq Aziia arasyndaǵy qarym-qatynasqa, Aýǵanstandaǵy AQSh áskerine kórsetiletin kómekke erekshe nazar aýdarǵan edi.
Mine, AQSh sekildi álemdi bilegen alpaýyt memleket Ortalyq Aziiaǵa kózin tigip otyrǵan qazirgi kúrdeli halyqaralyq jaǵdaida, Ózbekstan men Tájikstannyń, ary qarai Aýǵanstannyń iin tiresken tusynda, aýmaǵy jaǵynan bar bolǵany 176 myń gektar ǵana bolatyn kip-kishkentai jerde 500 myńǵa jýyq halyq turyp jatqan, turǵyndarynyń sany jaǵynan tutas bir oblysqa sai keletin Myrzashól óńiri halqynyń elimiz boiynsha erekshe memlekettik mańyzy bar iri ekonomikalyq jáne mádeni ortalyqtarynan óte alys túkpirde qalyp qoiýyna jol berýge bolmaidy!
Qazaqstan Respýblikasynyń Investitsiialar jáne damý ministrligi de oblys ortalyǵynyń Túrkistan qalasyna kóshirilýi Myrzashól, Shardara jáne Saryaǵash óńirleri úshin qolaisyzdyqtar týǵyzǵanyn túsinip otyr eken!
Túrkistan oblysyn ekige bólip, Myrzashól, Shardara jáne Saryaǵash óńirlerindegi aýdandardan elimizdiń 15-shi jańa Ońtústik Qazaqstan oblysyn qurý týraly usynysymyzǵa Qazaqstan Respýblikasynyń Investitsiialar jáne damý ministri Jeńis Mahmuduly Qasymbek myrzadan da resmi jaýap keldi:
«Qurmetti Myrzantai Qojabaiuly!
Hatyńyzda kóterilgen Myrzashól, Shardara jáne Saryaǵash aýdandary boiynsha másele belgili qolaisyzdyqtar týǵyzǵanyn túsine otyryp, jańadan 15-shi oblys qurý boiynsha usynysyńyz Investitsiialar jáne damý ministrliginiń quzyretine kirmeitinin habarlaimyz.
Túrkistan oblysy ákimdigi óz tarapynan oblystaǵy avtojol jaǵdaiyn jaqsartý boiynsha úlken jumystar atqarýda, jáne oblys ortalyǵy Túrkistan qalasyna aýysqannan keiin de jumystar jalǵasyn tabatynyn aitamyz.
Sonymen qatar, Ministrlik pen Túrkistan oblysy ákimdigimen birlesip oblystaǵy avtojol jelisin damytýdaǵy jasalǵan jumystardy eskergen jón.
Oblys boiynsha avtomobil joldardyń jalpy uzyndyǵy 6 769 km, sonyń ishinde respýblikalyq mańyzy bar 866 km avtojol jáne jergilikti jeli 5 903 km qurap, jaqsy jáne qanaǵat jai-kúii – 64,4% quraitynyn habarlaimyz.
Aǵymdaǵy jyly Ministrlikten oblysqa bólingen nysanaly transfertter men oblystyń biýdjetinen bólingen qarajatqa jergilikti 600 km avtomobil joldary jóndelý kózdelgen.
2019 jylǵy biýdjet jobasynda da oblystaǵy jergilikti avtomobil joldardy rekonstrýktsiialaý, kúrdeli jáne ortasha jóndeý josparlanǵanyn da aityp ketken jón.
Sondai aq, «Avtomobil joldary týraly» Qazaqstan Respýblikasynyń zańyna sáikes, oblystyq jáne aýdandyq mańyzy bar avtomobil joldar jergilikti atqarýshy organdardyń qaramaǵynda bolǵandyqtan sol óńirdiń jergilikti avtomobil joldary boiynsha tolyq aqparat alý úshin Túrkistan oblysynyń jolaýshylar kóligi jáne avtomobil joldary basqarmasyna ótinish joldaýǵa bolatynyn habarlaimyz».
https://dialog.egov.kz/questioncontroller/view?id=513661
Al 2018 jylǵy 11 qyrkúiekte Qazaqstan Respýblikasynyń Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý ministri Mádina Erasylqyzy Ábilqasymovadan mynadai resmi jaýap aldyq:
«Salamatsyz ba, qurmetti Myrzantai Qojabaiuly!
Áleýmettik saladaǵy kúsh-jigerdi úilestirý jáne halyqty qoldaý, Memleket basshysynyń tapsyrmalaryn oryndaýdaǵy mańyzdy baǵyttarynyń biri bolyp tabylady.
Osyǵan bailanysty, Sizge azamattyq kózqaras úshin alǵysymyzdy bildiremiz jáne Siz kótergen máseleler eskerilgenin habarlaimyz».
Qarap otyrsaq, bar bolǵany 185 398 gektar nemese 1,8 myń sharshy shaqyrym aýmaq.
Onyń ishinde:
Maqtaaral aýdanynyń aýmaǵy – 80 763,81 gektar;
Jetisai aýdanynyń aýmaǵy – 104 634,19 gektar.
Mine, osy alaqandai jerdi qonys etken halyqtyń sany – resmi túrde 307 myń.
Al beiresmi málimetterge súiensek, Maqtaaral jáne Jetisai aýdandarynda turaqty turyp jatqan halyq 500 myńnan asyp jyǵylady.
Iá, bar bolǵany 185 398 gektar nemese 1,8 myń sharshy shaqyrym bolatyn kip-kishkentai aýmaqta tutas Soltústik Qazaqstan, Atyraý, Mańǵystaý, Batys Qazaqstan sekildi oblystardyń turǵyndarymen tepe-teń keletin halyq turyp jatyr.
Al kórshi Shardara aýdanynyń aýmaǵy – 13 myń sharshy shaqyrym, jalpy halyq sany 79,3 myń adam.
Qazirgi Maqtaaral aýdanynyń ortalyǵy Myrzakent kentinen Shymkentke deiingi qashyqtyq – 250 shaqyrym.
Al Túrkistan qalasy Shymkentten 170 shaqyrym qashyqtyqta ornalasqan.
Myrzashól halqy Túrkistan oblysynyń jańa ákimshilik ortalyǵyna jetý úshin 420 shaqyrymnan astam jol júrýine týra kelip otyr.
Mine, osy Myrzashól men Shardaranyń halqy buǵan deiin de Ońtústiktegi burynǵy oblys ortalyǵy – Shymkent shaharynan qashyqta jatqan edi.
Buǵan deiin de Maqtaaral men Jetisai óńiriniń sanaýly baishykeshteri toihana turǵyzý men toi ótkizýden aldyna jan salmai kelgenimen, Myrzashóldiń qarapaiym qara halqy bilim men ǵylym sekildi órkenietti damý jolynan alysta qalyp kele jatqanyn kimnen jasyramyz?!
Iá, Maqtaaral men Jetisaida saýsaqpen sanarlyqtai ǵana shirigen bailar men olardyń han saraiyndai záýlim-záýlim toihanalary da barshylyq.
Alaida toihana – kitaphana, mektep, kolledj, ýniversitet, ǵylymi-zertteý institýty emes qoi!
Endi oblys ortalyǵy Shymkentten Túrkistanǵa kóshirilgen soń myrzashóldikter men shardaralyqtar órkenietten tipti alystaityn boldy!
Nesin jasyramyz, oblys ortalyǵynan alystap ketý degen sóz – órkenietti damyp-ósýden alystap ketý degen sóz!
Qazaqtyń Myrzashól óńirin ońtústik, shyǵys jáne batys jaǵynan Ózbekstan qorshap tur.
Ármen qarai Tájikstan, odan ary kún saiyn, saǵat saiyn atys-shabys, jarylys pen soǵystan kóz ashpai otyrǵan Aýǵanstan jeri tiip tur.
Resmi málimetter boiynsha Maqtaaral jáne Jetisai aýdandary oblystaǵy halqy tyǵyz shoǵyrlanǵan jáne demografiialyq ósimi jaǵynan joǵary aýdan sanalady. Mundaǵy jalpy halyq sany 304 684 adamdy qurap otyr. Aýdan 182 eldi mekennen, 1 qala, 3 kent jáne 20 aýyldyq okrýginen quralǵan.
Maqtaaral jáne Jetisai aýdandary halqynyń ult boiynsha sany – qazaqtar: 253 444 adam – 83,2%; orystar: 4 418 adam – 1,5%; ózbekter: 11 850 adam – 3,9%; tájikter: 25 883 adam – 8,5%; basqa da ulttar: 8 847 adam – 2,9%.
Al Saryaǵash jáne Keles aýdandarynda búginde 326 915 halyq turady. Aýdan aýmaǵy 762203 gektar, 154 eldi mekeni, 1 qala, 1 kent jáne 23 aýyldyq okrýginen quralǵan.
Saryaǵash jáne Keles aýdandarynyń halqy da kóp ultty, basym kópshiligi qazaqtar (86,9%), odan basqa ózbekter (4,1%), tájikter (2,7%), ázerbaijandar (1,2%), orystar (1,1%), tatarlar (0,9%), t.b. ult ókilderi turady.
2015 jyldyń aqpan aiynda Saryaǵash aýdanynda, 2016 jyldyń tamyz aiynda Maqtaaral aýdanynda jergilikti qazaqtar men tájikter arasyndaǵy ultaralyq qaqtyǵystar negizinde tártipsizdikter oryn alǵany belgili.
Keibireýlerge unamasa da, ashy bolsa da, ashyq aitýǵa týra kelip otyr – keiingi kezde Myrzashól óńirindegi jergilikti qazaq ultynyń úles salmaǵy barynsha kúrt azaiyp bara jatqany baiqalady!
Bizdińshe, bul máseleni sheshýdiń jalǵyz ǵana joly bar.
Myrzashóldegi 500 myń halyqty áleýmettik-ekonomikalyq jaǵynan damytý úshin Maqtaaral, Jetisai, Shardara jáne oǵan irgeles jatqan basqa da qala, aýdandardyń negizinde elimizdiń 15-shi oblysyn – Ońtústik Qazaqstan oblysyn qurý kerek!
Aldaǵy aptada Elbasymyz Nursultan Nazarbaev jumys saparymen Túrkistan oblysyna jáne Shymkent qalasyna barady.
Joǵary laýazymdy qyzmette júrgen azamattar Myrzashól óńirindegi 500 myń halyqtyń janaiqaiyn Memleketimizdiń basshysyna burmalamai, aina qatesiz, dál jetkizýi tiis!
Qysqasy, Túrkistandy qazaqtandyramyz dep júrip, Maqtaaral men Jetisaidyń qarapaiym qara halqyn «shalaqazaqtandyryp», Myrzashólimizdi ekinshi Taýly Qarabaqqa ainaldyryp alyp júrmeiik!
Qoryta aitqanda, qazirgi kúrdeli halyqaralyq jaǵdaida, Ózbekstan men Tájikstannyń, ary qarai Aýǵanstannyń iin tiresken tusynda, aýmaǵy jaǵynan bar bolǵany 176 myń gektar ǵana bolatyn kip-kishkentai jerde 500 myńnan astam halyq turyp jatqan, turǵyndarynyń sany jaǵynan tutas bir oblysqa sai keletin Myrzashól óńiri halqynyń elimiz boiynsha erekshe memlekettik mańyzy bar iri ekonomikalyq jáne mádeni ortalyqtarynan óte alys túkpirde qalyp qoiýy airyqsha alańdatyp otyr!
Árine, dál búgin-erteń jańa oblystyń ashyla qoiýy óte qiyn ekenin jaqsy túsinemiz.
Biraq aldaǵy bes-on jylda Myrzashól men Shardara óńirinde Qazaqstannyń jańa oblysy báribir qurylýy tiis!
Myrzashól men Shardarany túkpirde qaldyrma, Úkimet!!!
Myrzantai Qojabaiuly JAQYP,
L.N. Gýmilev atyndaǵy Eýraziia ulttyq ýniversiteti Teleradio jáne qoǵammen bailanys kafedrasynyń dotsenti (of Associate Professor), filologiia ǵylymdarynyń kandidaty (PhD), «Zertteýshi» Respýblikalyq ǵylymi-bilim berý ortalyǵy» mekemesiniń direktory.
Astana qalasy.
2018 jylǵy 26 qyrkúiek.
